Pod koniec lat 50. XX wieku ponownie można mówić o archeologicznym zainteresowaniu żywymi społecznościami. Wiązało się to z powołaniem do życia metody badawczej, tzw. etnoarcheologii, która była elementem nowego sposobu uprawiania archeologii, tzw. archeologii procesualnej (ang. processual archaeology). Na przykład Lewis Binford prowadził badania terenowe wśród społeczności Eskimosów Nunamiut na Alasce (żywe społeczności) w celu lepszego prześledzenia procesów prowadzących do powstania materialnych pozostałości, ich funkcji i przestrzennego rozmieszczenia na środkowopaleolitycznych stanowiskach w Europie, Afryce Północnej i Bliskim Wschodzie. Niemniej jednak, mimo wyraźnych różnic między archeologią kulturowo-historyczną a archeologia procesualną, to w obu przypadkach można powiedzieć, iż obserwacja żywych społeczności była jedynie środkiem do celu. Chodziło o to by poprzez obserwację nadal żyjących społeczności lepiej i skuteczniej móc rekonstruować pradziejowe społeczności i procesy z nimi związane. Mówiąc inaczej, współczesność nigdy nie była interesują sama w sobie dla archeologa. To podejście uległo zmianie w mniej więcej w połowie lat 70.