Jego pojawienie się wiązało się z brakiem monety zdawkowej w gospodarce, a także z rozwojem folwarków i panujących w nich stosunków ekonomicznych. Właściciele ziemscy widzieli w tej formie pieniądza sposób na uzależnienie od siebie podległych im chłopów pańszczyźnianych. Ich pojawienie się ok. XVI wieku pozwalało kontrolować i ograniczyć aktywność rynkową chłopów do granic majątku ziemskiego, w którym pracowali. Pieniądz dominialny pozwalał realizować i czerpać zyski z przymusu propinacyjnego, przymusu mlewa lub obowiązku wykupu produktów spożywczych i dóbr. W ten sposób folwarki zyskiwały siłę roboczą, która zarobione pieniądze wydawała w miejscu swojej pracy.
Początkowo były to prymitywne żetony wytwarzane z drewna, skóry zwierzęcej lub wykuwane w kuźniach. Zamiast nominałów pojawiały się na nich przedstawienia wykonanej pracy i przeliczało się nimi tzw. dniówki. Czasem pojawiały się też inicjały wystawcy takiego pieniądza. W XVII wieku w najbogatszych majątkach ziemskich rozpoczęto wybijanie zaawansowanego pieniądza dominialnego. Pojawiają się na nim znaki rozliczeniowe, herby rodowe lub inicjały, nazwy majątków, a także przedstawienia form pracy wykonanej w majątku.