W XVI w. Wągrowiec rozwijał się pod względem demograficznym i przestrzennym, gospodarczym i kulturalnym. W tym okresie powstały kolejne cechy rzemieślnicze, które stanowiły podstawę życia społecznego i gospodarczego miasta. Największe znaczenie i wpływy uzyskały w tym okresie cechy piwowarski i sukienniczyMarcin Moeglich, Jakub Wujek z Wągrowca. Przyczynek do biografii, w: Wangrovieciana. Studia et Fontes, t. IV, Wągrowiec 2020, s. 10.. Rozwijało się przetwórstwo i młynarstwo, zbudowano nowy ratusz, działała łaźnia i szpital miejski (przytułek). Największą inwestycją budowlaną zrealizowaną w XVI w. było wzniesienie murowanego kościoła pw. św. Jakuba Apostoła. Ważnym wydarzeniem była zmiana obsady klasztoru cystersów wągrowieckich z niemieckiej na polską, co nastąpiło w 1553 r. Godność opata wągrowieckiego otrzymał Andrzej Dzierżanowski herbu Gozdawa. W 1557 r. utworzył z własnych funduszy szkołę przyklasztorną (bakalariat), która zapewniała uczniom wykształcenie na średnim poziomie nauczania. Szkoła ta działała przez kilkanaście lat, a z jej dalszego utrzymywania zrezygnowano po założeniu w Poznaniu kolegium jezuickiegoMarcin Moeglich, Jakub Wujek z Wągrowca. Przyczynek do biografii, w: Wangrovieciana. Studia et Fontes, t. IV, 2020, s. 18..