Brahms, określany jako najważniejszy konserwatywny kontynuator beethovenowskiej techniki symfonicznej, zamykał romantyczną epokę, zachowując przy tym wysoką dyscyplinę formalną.
Równolegle rozwijała się symfonia programowa, w której kompozycja była związana z pozamuzyczną treścią, ideą literacką lub obrazem poetyckim. Do najważniejszych przykładów tego nurtu należała Symfonia fantastyczna Hectora Berlioza, w której zastosowanie motywu przewodniego stało się istotnym środkiem konstrukcji cyklu. Do symfoniki programowej zaliczano także utwory Ferenca Liszta, zwłaszcza i . Osobną linię rozwoju stanowiła symfonia wokalno-instrumentalna, której zapowiedzią była IX symfonia Beethovena. Do tego nurtu nawiązywał Mendelssohn w II Symfonii „Lobgesang”, a później Gustav Mahler w swoich rozbudowanych dziełach symfonicznych (m.in. II, i ).