Jak zwrócił uwagę Siergiej Bułgakow, założeniem całej liturgii prawosławnej jest mistyczny realizm, czyli nie tylko wspomina ona wydarzenia związane z życiem Chrystusa, Matki Bożej i świętych, ale zawiera ich realność. Dzięki temu uczestnicy liturgii, na miarę ich wzrostu duchowego, stają się uczestnikami rzeczy świata niewidzialnegoPor. .
Ponieważ droga zjednoczenia mistycznego zawsze jest tajemnicą Boga i duszy, w Prawosławiu unika się publicznego relacjonowania życia wewnętrznego. Stąd także indywidualne doświadczenie wielkich mistyków prawosławia pozostało, poza kilkoma wyjątkami, ich osobistą tajemnicą.
thumb|250px|XIX w. portret Serfina Sarowskiego. Jego ascetyczne życie, obfitujące w niezwykłe mistyczne doświadczenia, m.in. dostrzegane przez niektórych świadków przemienienie twarzy w „jaśniejsze od słońca”Por. Św. Serafim z Sarowa, Ogień Ducha Świętego, s. 85., stało się istotnym elementem legendy Świętej Rusi. Do rozwoju mistyki prawosławnej w znacznym stopniu przyczynił się nurt hezychazmu. Jego głównym ośrodkiem była góra Athos. Mistycy pisali jednak mało. Klasycznymi dziełami są traktaty św. Grzegorza Palamasa oraz traktaty mistyczne św. Symeona Nowego Teologa. Powstał też wybór tekstów ascetycznych Filokalie (ros. Dobrotolubije). Pisma Grzegorza Palamasa dostarczyły teologicznych argumentów za hezychazmem.