Ludność służebna – we wczesnym średniowieczu w Czechach, Polsce i na Węgrzech grupy ludności mieszkającej na wsi, zobowiązanej dziedzicznie do wyspecjalizowanych świadczeń i posług na korzyść władzy w zamian za zwolnienie z niektórych opłat (danin) i ciężarów. Była to ludność wolna lub niewolna, pracująca wyłącznie na potrzeby dworu książęcego.
Historia Ludność służebna powstała na terenach Polski prawdopodobnie X – XI wieku w okresie powstawania i konsolidacji państwa (podobnie w Czechach i na Węgrzech). Pełniła funkcję bezpośredniego zaplecza gospodarczego książąt i monarchii. Nieliczne jej kategorie przetrwały do XIII wieku.
Organizacja ludności służebnej jest niepewna, poszczególne grupy prawdopodobnie podporządkowane były różnym agendom monarchii. Poza ludnością służebną podlegli monarsze byli także służebni kościelni, którzy wywodzili się prawdopodobnie z nadania ich Kościołowi przez monarchę. W Polsce znani jako świątnicy, w Czechach jako dzwonnicy lub stróże kościołów.