Kryptologia i kryptografia W sensie ścisłym określenia „kryptografia” i „kryptologia”, jako opisujące pewne dziedziny nauki, mają znaczenie podane we wstępie; kryptografia jest pojęciem węższym. Jednak w praktycznym stosowaniu technik kryptologicznych zwykle używane jest słowo „kryptografia”. Dla przykładu: mówi się o protokołach, systemach, technikach czy zabezpieczeniach kryptograficznych (nie kryptologicznych). Można więc mówić o drugim znaczeniu słowa „kryptografia”, którym jest praktyczne wykorzystanie technik z dziedziny nauki – kryptologii.
Historia kryptografii i kryptoanalizy mały|199px|Starożytne greckie skytale, bardzo podobnie do tej rekonstrukcji mogły wyglądać najwcześniejsze urządzenia szyfrujące
Do czasów nowożytnych kryptografia była związana wyłącznie z tajnością przekazywanych informacji (tzn. z ich szyfrowaniem) – przekształcaniem wiadomości z formy zrozumiałej w niezrozumiałą i z powrotem – w celu wykluczenia jej odczytania przez osoby niemające klucza do odszyfrowania, a które mogłyby tę wiadomość przechwycić lub podsłuchać.