W Italii Henryk został powitany przez gibelinów, jak również przez gwelfów (m.in. Dantego). Ci ostatni liczyli na potwierdzenie praw, które uzurpowali sobie podczas długoletniej nieobecności króla w Italii. Początkowo Henryk starał się o porozumienie z gwelfami (co jest widoczne we współczesnych źródłach, np. Relatio biskupa Nikolausa Butrino) i prowadził politykę zmierzającą do powrotu wygnanych do swoich miast i zaprowadzenia powszechnego pokoju. W starszych pracach historycznych jest to uważane częściowo za nierealną fantazję, jednak współcześni przyjmowali tę działalność pozytywnie. Z powodu braku władzy centralnej przed wyprawą Henryka trwały bowiem liczne wojny domowe.
W końcu z powodu oporu komun gwelfickich, które nie rozumiały jego polityki, Henryk opowiedział się po stronie gibelinów i usiłował podporządkować sobie gwelfów. Niemałą rolę odgrywały także starania, by przy pomocy wikariuszy ustanowić cesarską władzę w północnych Włoszech. Głównie Guido della Torre, gwelficki pan Mediolanu, czuł się zagrożony. Henryk był pierwszym królem niemieckim po Henryku VI, który koronował się żelazną koroną Longobardów (w rzeczywistości nowo wykonaną) w Mediolanie 6 stycznia 1311. Wkrótce wybuchło powstanie w Mediolanie, które poważnie zagroziło polityce Henryka VII. Także w innych komunach doszło do powstań.