Recytatyw stał się podstawowym środkiem narracji w pierwszych operach.

Za pierwszą operę uważa się zwykle Dafne Jacopo Peri do libretta Ottavia Rinucciniego, wystawioną około 1597 roku we Florencji. Dzieło to nie zachowało się w całości, ale miało ogromne znaczenie historyczne jako pierwsza próba stworzenia ciągłego dramatu muzycznego. Lepiej znana jest Euridice Periego z 1600 roku, napisana z okazji ślubu Marii Medycejskiej i Henryka IV. W tym samym czasie własną wersję Euridice stworzył również Giulio Caccini. Utwory te reprezentowały jeszcze bardzo prostą formę opery: dominował w nich recytatyw, a rola orkiestry była ograniczona.

Prawdziwy przełom dokonał się dzięki Claudiowi Monteverdiemu. Jego Orfeusz z 1607 był pierwszym wielkim arcydziełem operowym. Monteverdi połączył nowy styl monodyczny z doświadczeniami polifonii renesansowej i bogatszą dramaturgią muzyczną. Rozbudował rolę orkiestry, zróżnicował środki ekspresji oraz podporządkował muzykę psychologii postaci i rozwojowi akcji. Monteverdi stworzył również nowe relacje między recytatywem a arią. W jego dziełach fragmenty liryczne zaczęły pełnić funkcję emocjonalnego komentarza do wydarzeń scenicznych, co stało się jedną z podstaw późniejszej dramaturgii operowej.