Historia thumb|Kościół Mariacki ok. 1930 Kościół drewniany Pierwotna świątynia powstała w 1242. Była drewniana lub z granitowych ciosówJurkiewicz J. L., Kościół Najświętszej Marii Panny w Stargardzie, Stargard 1996, s. 5.. Powstanie pierwszego w tym miejscu kościoła związane jest z lokacją miasta na prawie magdeburskim. Kościół powstał – zgodnie z prawem lokacyjnym – przy nowo wytyczonym placu targowym (późniejszy Rynek Staromiejski). Najstarsze wzmiankowanie o funkcjonowaniu w tym miejscy kościoła pochodzi z 1248 z dokumentu biskupa kamieńskiego przekazującego miasto pod władanie księstwa pomorskiego.
Kościół halowy thumb|left|Rzut przyziemia kolegiaty W 1292 roku postanowiono o budowie, nowej, większej świątyni. Miała ona stanowić wotum za nadanie miastu lubeckich praw miejskichJurkiewicz J. L., Kościół Najświętszej Marii Panny w Stargardzie, Stargard 1996, s. 6.. Pierwszy kościół murowany z gotyckiej cegły powstał na przełomie XIII i XIV wieku (w latach 1292–1324) na miejscu drewnianej świątyni. Nowy kościół miał kształt halowy. Wewnątrz dzielił się na trzy nawy z wysuniętym na wschód prezbiterium. Od zachodu zamknięty był schodkowym szczytem ozdobionym smukłymi blendami. W tym czasie była to budowla bezwieżowa.