raz () , , , ;
rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy (1.1) uderzenie wymierzone za pomocą przeznaczonego do tego celu narzędzia (1.2) pojedyncza realizacja czynności (1.3) jednostka jakiejś wielkości (podawana jako punkt odniesienia przy jej zwielokrotnianiu) (1.4) okoliczność, ewentualność (1.5) cięcieAntoni Danysz, Kilka słów o temacie „raz”, „Język Polski” nr 1/1913, s. 16. liczebnik główny (2.1) przy liczeniu jeden liczebnik mnożny (3.1) jednokrotnie
(1.1,4,5) (1.2,3) (2.1, 3.1)
(1.1) Bandyci otoczyli go i ze wszystkich stron spadły na niego razy. (1.2) Dwa razy próbowałam dostać się na politechnikę: w poprzednim i tym roku. (1.2) Raz zatrułem się grzybami. (1.3) Azotek galu jest piekielnie wytrzymałym materiałem — topi się w temperaturze kilku tysięcy stopni i ciśnieniu kilkanaście tysięcy razy większym od atmosferycznego. (1.3) Wyobrażałem sobie sumę pięć razy mniejszą. (1.3) Bagażnik tego opla jest półtora raza większy niż bagażnik tego forda – pierwszy ma pojemność 600, a drugi 400 litrów. (1.4) W razie, gdybyś czegoś jeszcze potrzebował, zadzwoń do mnie. (2.1) Raz, dwa, trzy… (3.1) Czy ta postać pojawia się tylko raz w tym filmie?
(1.1) wymierzać / zadawać razy • okładać kogoś razami • miotać się / kulić się / słaniać się pod razami (bicza, bata) (1.2) po raz drugi / trzeci / … • trzeci / czwarty / … raz z rzędu (1.2-3) dwa / trzy / trzy i pół razy • półtora raza (1.4) tym / innym razem • pewnego razu • w razie potrzeby
(1.1) smagnięcie, cios, uderzenie, trafienie (1.2) kroć; (1.3) kroć (3.1) jednokrotnie, jednorazowo;
obrazAntoni Danysz, Kilka słów o temacie „raz”, „Język Polski” nr 1/1913, s. 20. , obraza , odraza , Podraza , uraz , razowiec , uraza , wrażenieAntoni Danysz, Kilka słów o temacie „raz”, „Język Polski” nr 1/1913, s. 23. , wrażliwość , wyraz , zaraza , zraz narazić , porazić , przerazić , razić , urazić , wrazić , wrażać , zrazić doraźny, obrazowyAntoni Danysz, Kilka słów o temacie „raz”, „Język Polski” nr 1/1913, s. 22., obraźliwy, przeraźliwy, raźny, razowy, teraźniejszy, wrażliwy, wyrazisty, wyraźny, zaraźliwy, zrazowy coraz, na razieAntoni Danysz, Kilka słów o temacie „raz”, „Język Polski” nr 1/1913, s. 18., naraz, nieraz, razem, raźno, teraz, wraz, zaraz, zarazem, zrazuAntoni Danysz, Kilka słów o temacie „raz”, „Język Polski” nr 1/1913, s. 17. oraz zaraz, zarazem razy
ani razu • na razie • raz na zawsze • raz po raz • raz za razem • pierwszy raz • w razie czego • w żadnym razie • od razu • raz na wozie, raz pod wozem • do trzech razy sztuka • nie od razu Kraków zbudowano • raz kozie śmierć • każdy as bierze raz • raz na ruski rok • raz na sto lat • raz dwa • pewnego razu • raz w raz
(1.1) „Wymierzanie razów” odnosi się najczęściej do razów bicza / bata. Jest to pozostałość z czasów, kiedy określoną liczbę uderzeń biczem stosowano jako karę. Ukarany otrzymywał np. 15 razów, które mu wymierzano. Zadawanie razów natomiast kojarzy się raczej z zadawaniem ran bronią białą. (3.1) Najprawdopodobniej nie istniała nigdy forma żeńska *raza. Jednak pojawiały się wyrażenia tą razą, jedną razą itp. Były one oceniane negatywnieAntoni Danysz, Kilka słów o temacie „raz”, „Język Polski” nr 1/1913, s. 19..
angielski: (1.1) blow; (1.2) jeden raz once, dwa razy twice, więcej razy time; (1.3) jeden raz once, dwa razy twice, więcej razy time; (1.4) case arabski: (1.2) مرة baskijski: (1.2) aldi; (1.3) aldiz baszkirski: (1.2) тапҡыр, рәт, мәртәбә, ҡат, ҡабат; (1.3) тапҡыр, -лата, -ләтә; (1.4) осраҡ; (2.1) бер, берәү; (3.1) бер тапҡыр, бер мәртәбә chiński standardowy: (1.2) 次 (cì), 遍 (biàn), 回 (huí); (2.1) 一 (yī) dolnołużycki: (1.2) raz duński: (1.1) slag ; (1.2) gang esperanto: (1.2) fojo; (3.1) unuoble fiński: (1.2) kerta francuski: (1.2) fois hindi: (1.2) बार (bār) hiszpański: (1.2) vez ; (1.3) vez ; (1.4) vez , caso ; (2.1) un jidysz: (1.2) איין מאָל (ejn mol); (1.3) איין מאָל (ejn mol); (1.4) פֿאַל (fal) kaszubski: (1.2) rôz ; (2.1) rôz kornijski: (3.1) unnweyth łaciński: (1.2) semel; (1.3) semel niderlandzki: (1.2) keer , maal niemiecki: (1.2) jeden raz einmal, mal nowogrecki: (1.2) φορά ; (1.3) φορά, μερίδα ; (1.4) περίπτωση ; (2.1) ένα paszto: (1.2) گرای polski język migowy: portugalski: (1.2) vez ; (1.3) vez ; (1.4) vez , caso ; (2.1) um rosyjski: (1.2) раз szwedzki: (1.1) slag , smäll , snyting , smocka , rapp ; (1.2) gång ; (2.1) ett toki pona: (1.2) tenpo ukraiński: (1.1) удар ; (1.2) раз ; (1.3) раз walijski: (1.2) unwaith wilamowski: (1.2) aemöł, ȧ-mȫł, amöł, ȧmöł
raz ()
rzeczownik, rodzaj męski (1.1) raz (wystąpienie czegoś)
(1.1) prědny / drugi / tśeśi raz • slědny raz
raz ()
(1.1) golić
razi razo, razado, razilo, razisto
raz ()
rzeczownik, rodzaj męski (1.1) raz (wystąpienie czegoś) liczebnik (2.1) raz (jeden) przysłówek (3.1) raz, kiedyś partykuła (4.1) raz, wreszcie
(3.1) Raz prídem k vám. → Kiedyś wpadnę do was.
(1.1) jeden raz • dva / tri, štyri razy • päť ráz • prvý / posledný raz (2.1) raz, dva, tri, …
raz za uhorský rok
nie mylić z: ráz