mały|240px|Dworzec PKS Dworzec autobusowy w Gdańsku – dworzec autobusowy przy ul. 3 Maja w Śródmieściu Gdańska, u podnóża Góry Gradowej. Obiekt należy do Przedsiębiorstwa Budowlanego Górski.
Historia
Pierwszy dworzec autobusowy w Gdańsku w formie placu z peronami zlokalizowany był na Targu Siennym i funkcjonował od 1912 do 1945 r. W tym samym miejscu w 1954 r. oddano do użytku nowy, tymczasowy dworzec autobusowy, a w 1957 r. na potrzeby podróżnych wybudowano budynek z kasami, poczekalnią i bufetem, który funkcjonował do 1973 r. Ze względu na ograniczoną przestrzeń pomiędzy Kanałem Raduni a wykopem kolejowym zadecydowano o przeniesieniu dworca na nową lokalizację przy ulicy 3 Maja, w miejsce zlikwidowanych cmentarzy św. Bartłomieja, św. Katarzyny oraz św. Piotra i Pawła.
Projekt nowego dworca został opracowany w Biurze Projektów Kolejowych w Gdańsku w latach 1968-69 przez architekta Bernarda Coftę. Konstrukcję dworca zaprojektował Jan Szuca, a tunelu łączącego nowy budynek z dworcem kolejowym - Wiesław Pławiński i Andrzej Ulasiński. Zakładano że do 1975 r. z dworca w ciągu doby będzie odjeżdżać 16 500 podróżnych z 9 stanowisk, a po rozbudowie o kolejne 7 stanowisk 27 000 pasażerów na dobę. Docelowo w godzinach szczytu z dworca miało odjeżdżać 80 autobusów na godzinę. Budowę zakończono 18 marca 1973 r., a w 1974 r. zespół projektantów otrzymał nagrodę II stopnia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych.
Po prywatyzacji PKS Gdańsk w 2004 r. obiekt znalazł się w rękach Grupy Orbis, od której w 2012 r. teren dworca kupiło Przedsiębiorstwo Budowlane Górski, z zamiarem wyburzenia dworca i zastąpienia go budynkami usługowo-biurowo-hotelowymi oraz podziemną częścią przeznaczoną na obsługę pasażerów i perony autobusowe.
Po latach zaniedbań, braku remontów i nieutrzymywania czystości dworzec uznawany jest za jeden z najbrzydszych budynków w Gdańsku, a jego estetyka jest kwestionowana.
W listopadzie 2025 r. właściciel dworca złożył wniosek o rozbiórkę obiektu. Po ogłoszeniu tej informacji powstała petycja w celu zachowania budynku, jego kluczowych elementów architektonicznych lub przynajmniej charakterystycznego napisu DWORZEC PKS. We wrześniu 2026 Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków nie zgodził się na objęcie budynku ochroną konserwatorską. Od tej decyzji przysługuje odwołanie.
Architektura
Dworzec jest umiejscowiony po zachodniej stronie dworca kolejowego Gdańsk Główny i połączony z nim przejściem podziemnym. Ze względu na dziewięciometrową różnicę poziomów w tunelu zainstalowano schody ruchome o długości 24,7 m, które w momencie otwarcia były pierwszymi w mieście i najdłuższymi w kraju.
Główną halę dworca, z kasami biletowymi i przechowalnią bagażu zlokalizowano poniżej terenu, na poziomie tunelu. Z hali dodatkowy tunel peronowy prowadził bezpośrednio do każdego stanowiska odjazdowego. Takie rozwiązanie miało zapewnić bezpieczeństwo poprzez wyeliminowanie przemieszczania się podróżnych po placu manewrowym oraz usprawnić odjazdy autobusów, które z jednego stanowiska mogły ruszać nawet co 5 minut. Na poziomie parteru funkcjonował bar, kuchnia, biuro oraz poczekalnia i magazyn rzeczy znalezionych.
Przeszklona bryła budynku nakryta jest dachem opartym na stalowych wiązarach kratowych o rozpiętości 18 m, które wystają wspornikowo 6 m przed frontową ścianę dworca. Pomieszczenie dla dyspozytora ruchu zostało wysunięte z tyłu bryły budynku i umieszczone ponad przejazdem dla autobusów aby zapewnić dobrą widoczność stanowisk odjazdowych. Posadzki oraz ściany we wnętrzach dworca i tunelu wykończono granitami i marmurami, a sufity pokryto drewnem.
Zobacz też Autobusy miejskie w Gdańsku PKS Gdańsk
Przypisy
Kategoria:Śródmieście (Gdańsk) Gdańsk Gdańsk Kategoria:Architektura modernizmu w Gdańsku Kategoria:Budynki transportu i łączności w Gdańsku