alt=bęben szamański|mały|Bębny szamańskie wykonane współcześnie przez twórcę instrumentów Jacka Żelazka, 2017 Bęben szamański – instrument należący do grupy bębnów obręczowych. Owalny bądź okrągły. Zbudowany z drewnianego korpusu oraz skórzanej membrany. Wykorzystywany przez szamanów w trakcie ceremonii szamańskich w celu wprowadzenia siebie w trans i uzyskania kontaktu ze światem duchowym. Według Mircea Eliade'go "Bęben odgrywa pierwszoplanową rolę w ceremoniach szamańskich. Jego symbolika jest złożona, a magiczne funkcje wielorakie. Jest niezbędny dla przebiegu seansu, gdyż zanosi szamana do Środka Świata, pozwala mu latać w przestworzach, wzywa i więzi duchy, a wreszcie gra na bębnie pozwala szamanowi skoncentrować się i na nowo nawiązać kontakt ze światem duchowym, dzięki któremu przygotowuje się do podróży". Bęben szamański mieści się tym samym w uniwersum znaczeniowym szamanizmu. alt=bęben szamański z naciągiem sznurkowym|mały|Naciąg sznurkowy bębna szamańskiego

Budowa Bęben szamański zbudowany jest z drewnianej obręczy, skórzanej membrany, naciągu ze skóry lub sznurka, w niektórych kulturach metalowych przedmiotów spełniających funkcję dzwonków. Średnica bębna waha się w przedziale od dwudziestu kilku do sześćdziesięciu kilku centymetrów, natomiast wysokość obręczy od 6 do kilkunastu centymetrów. Tradycyjnym materiałem na korpus bębna szamańskiego jest drewno. Do tradycyjnych metod wyrobu obręczy należy: wydrążenie lub wypalenie wnętrza pnia ściętego drzewa, wygięcie deski drewnianej w okrąg, poprzez poddanie jej wysokiej temperaturze, dzięki której zyskuje właściwości plastyczne, klejenie drewnianych bloczków. Współcześnie wykorzystuje się również drewnianą sklejkę.

Membrana bębna szamańskiego wykonana jest ze skór zwierzęcej – krowiej, końskiej, koziej, jeleniej, sarniej, a także z łosia, bizona i renifera. Skóra na bębnie może zawierać obrazy. Z malowanymi bębnami spotykamy się m.in. u Jakutów, Saamów, Tunguzów, Ostiaków, Ałtajczyków. Malowidła te przedstawiają zwierzęta totemiczne, uniwersum symboliczne – w szczególności strukturę świata podzielonego na Piekło, Ziemię i Niebo, Drzewo Świata, tęczę.

Wśród bębnów szamańskich pochodzących z obszarów Syberii spotyka się również metalowe części bębna. Są to różnego typu dzwonki, wyobrażenia duchów lub zwierząt, strzały. Każdy z tych elementów ma swoje przeznaczenie i rolę w procesie uzdrawiania.

Nazewnictwo Wśród ludów wykorzystujących bęben szamański funkcjonuje wiele nazw tego instrumentu. Niektóre z nich to: koń szamana, kozioł szamana – nazwy funkcjonująca wśród Sojotów, czarny jeleń – nazwa funkcjonująca wśród plemion mongolskich, łuk, śpiewający łuk – nazwa funkcjonująca wśród Juraków.

Funkcje bębna szamańskiego W antropologii społecznej wskazuje się szeroką rolę bębna szamańskiego w kulturze rdzennych ludów wielu regionów świata. Najwięcej badań na ten temat przeprowadzono na obszarze Syberii (por. Mircea Eliade, op.cit). Tak jak szaman pełni służebną rolę wobec społeczności, w której funkcjonuje, tak bęben szamański służy szamanowi w jego mistycznych podróżach. Opis seansu leczniczego prowadzonego przez szamana mongolskiego w XX wieku znajduje się np. w książce Opowieść ojca, przez mongolskie stepy w poszukiwaniu cudu – "Z odzieniem na ramionach Gost sięgnął po przybranie głowy i maskę z piórami jastrzębia lub orła. Kiedy włożył ją na głowę, ukrywając w ten sposób twarz, zmienił się ni to w zwierzę, ni człowieka. (...) Nieporuszony Gost uniósł pałeczkę i najpierw cicho, a potem coraz głośniej zaczął wybijać rytm, który uniósł go tam gdzie zwykł udawać się, kiedy kogoś uzdrawiał". Autorzy wielu badań wskazują, że bęben szamański jest środkiem umożliwiającym podróż ekstatyczną, w trakcie której szaman udaje się po poradę jak uleczyć osobę, która zwróciła się do niego o pomoc. Inną funkcją bębna szamańskiego jest wprowadzenie w trans słuchaczy w celu umożliwienia im przebycia własnej duchowej podróży. Opis takiego przeznaczenia gry na bębnie szamańskim spotykamy w książce Malidomy Patrica Some Z wody i ducha. Rytuały, magia i inicjacja w życiu afrykańskiego szamana: "U Dagarów bęben jest środkiem transportu przenoszącym słuchacza w inne światy. Tylko odgłos bębna ma moc, umożliwiającą podróżowanie w ten szczególny sposób".

Współcześnie bęben szamański jest wykorzystywany nie tylko przez szamanów, ale szeroką grupę osób pragnących poprzez grę wchodzić w stan transu, medytować bądź wspierać taniec czy śpiew. Bęben szamański ma zastosowanie również w pracy psychoterapeutów i muzykoterapeutów. Oddziaływanie bębna szamańskiego na pacjenta dokonuje się poprzez wpływ wibracji na ludzkie ciało oraz wpływ rytmu na mózg.

Przypisy

Bibliografia Mircea Eliade, Szamanizm i archaiczne techniki akstazy. Warszawa, Wydawnictwo Aletheia, 2011. Rupert Isaacson, Opowieść ojca. Przez mongolskie stepy w poszukiwaniu cudu. Warszawa, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", 2010, s. 303-318. Ewa Nowicka, Świat Człowieka – Świat Kultury. Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 420-448. Malidoma Patrice Some, Z wody i ducha. Rytuały, magia i inicjacja w życiu afrykańskiego szamana. Warszawa, Wydawnictwo Czarna Owca, 2012, s. 321-330. https://bebnyjackazelazka.pl/o_bebnach https://www.nowaswiadomosc.pl/swiadomosc/szamanizm/page/2 https://www.psychiatria.pl/artykul/psychiatria-transkulturowa-szamanizm-czesc-i-teorie-i-interpretacje/3346

Kategoria:Szamanizm