33 Wileński dywizjon artylerii lekkiej (33 dal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej.

Kompania artylerii pieszej 15 maja 1924 Minister Spraw Wojskowych powołał do życia 3 kompanię artylerii pieszej dla Obozu Warownego „Wilno”rozkaz wykonawczy o nowej organizacji artylerii na stopie pokojowej L. dz. 470/Art. Org. Mob. Tjn. → . Za oficjalną datę powstania 3 kompanii artylerii pieszej uznano dzień 7 czerwca 1924. Kompania stanowiła jednostkę wyszkoleniową. Pod względem zaś mobilizacyjnym i administracyjnym podlegała dowódcy 3 pułku artylerii ciężkiej na prawach dywizjonu detaszowanego. Dowódca kompanii otrzymał uprawnienia dyscyplinarne dowódcy dywizjonu.

Struktura organizacyjna 3 kompanii artylerii pieszej Organizacja i uzbrojenie w 1924: drużyna dowódcy poczet dowódcy sekcja łączności oddział zaprzęgowy oddział funkcyjnych 1 bateria artylerii polowej (2 rosyjskie haubice 48-liniowe wz. 09) 3 bateria artylerii polowej (2 austriackie haubice 15 cm wz. 14/16) 3 bateria artylerii polowej (2 austriackie moździerze 18 cm wz. 80) Łącznie w drużynie dowódcy było 4 oficerów, 51 szeregowych, 7 koni wierzchowych i 16 koni artyleryjskich, a w każdej baterii po 2 oficerów, 27 szeregowych i 3 konie wierzchowe. Działa nie posiadały zaprzęgów. W razie potrzeby miały być przewożone na stanowiska przez oddział zaprzęgowy.

W 1925 kompania poddana została zmianom organizacyjnym. 1 bateria pozostała bez zmian i nadal wyposażona była w 2 rosyjskie haubice 48-liniowe wz. 09, w 2 baterii pozostawiono jedną haubicę austriacką 15 cm wz. 14/16, a drugą zastąpiono włoską armatą dalekonośną kal. 149 mm, 3 bateria otrzymała zaś dwie haubice niemieckie 15 cm wz. 96.

Zgodnie planem mobilizacyjnym „S”, 3 pac miał w razie mobilizacji rozwinąć 3 kap w III batalion artylerii pieszej z 12 bateriami. W jego składzie występowała 31 kap wyposażona w 6 rosyjskich haubic 48-liniowych, 32 kap z 2 armatami francuskimi kal. 120 mm wz. 78 i 4 austriackimi 15 cm haubicami, 33 kap z 6 austriackimi 18 cm moździerzami wz. 80, 34 kap z 2 armatami włoskimi kal. 149 mm i 4 niemieckimi haubicami kal. 150 mm wz. 96. Zbytnie obciążenie zadaniami mobilizacyjnymi 3 pac spowodowało, że Inspektor Armii gen. dyw. Władysław Jung zaproponował usamodzielnienie 3 kompanii artylerii pieszej.

Dywizjon artylerii 30 marca 1931 kompania artylerii pieszej nr 3 została przemianowana na 3 dywizjon artylerii pieszej. Jednostka została usamodzielniona. Termin gotowości do działania nowej jednostki organizacyjnej ustalono na 1 września.

Struktura organizacyjna 3 dywizjonu artylerii pieszej Organizacja i uzbrojenie w 1931: drużyna dowódcy (adiutant, oficer zwiadowczy, podoficer zwiadowczy, kancelista i trębacz) drużyna łączności (8 patroli telefonicznych pieszych i patrol radio – łącznie oficer łączności, 3 podoficerów zawodowych i 41 szeregowych) podkwatermistrzostwo (6 oficerów, 10 podoficerów zawodowych, 42 szeregowych i 8 koni wierzchowych) pluton administracyjny (warsztat szewsko-krawiecki, sanitariusze, podkuwacze, kucharze, ordynansi i luzacy – łącznie 9 podoficerów zawodowych, 33 szeregowych, 3 koni wierzchowych i 32 taborowych oraz 6 wozów) baterie artylerii (na czas wojny): 1 bateria artylerii pieszej (4 armaty kal. 120 mm wz. 78) 2 bateria artylerii pieszej (4 armaty kal. 120 mm wz. 78) 3 bateria artylerii pieszej (4 armaty kal. 120 mm wz. 78) 4 bateria artylerii pieszej (4 austriackie haubice 15 cm wz. 14/16) 5 bateria artylerii pieszej (3 haubice niemieckie kal. 150 mm wz. 96) 6 bateria artylerii pieszej (3 haubice kal. 150 mm wz. 02) 7 bateria artylerii pieszej (3 haubice kal. 150 mm wz. 02)

Z dniem 1 czerwca 1933 3 dywizjon artylerii pieszej przemianowany został na 33 dywizjon artylerii lekkiej. Zmieniono też strukturę organizacyjną.

Organizacja i uzbrojenie w 1933: dowództwo kwatermistrzostwo 1 bateria (4 armaty kal. 77 mm wz. 16) 2 bateria (4 armaty kal. 77 mm wz. 16) 3 bateria (4 haubice kal. 105 mm wz. 16) Po pewnym czasie zmieniono uzbrojenie w bateriach. Dywizjon otrzymał armaty francuskie kal. 75 mm wz. 97 oraz haubice polskie kal. 100 mm wz. 14/19P.

W 1935 rok powiększono etat pokojowy dywizjonu. Utworzono stanowisko zastępcy oficera mobilizacyjnego, zbrojmistrza i magazyniera .

Taki stan utrzymał się do 1938. W ramach reorganizacji artylerii utworzona została dodatkowa bateria haubic. Do wybuchu wojny dywizjon posiadał w swoim składzie 1. i 2 baterię armat oraz 3. i 4 baterii haubic. Pod względem mobilizacyjno-materiałowym została mu przydzielona kompania łączności Obszaru Warownego „Wilno” i 2 bateria pomiarów artylerii.

31 grudnia 1937 minister spraw wojskowych rozkazem Dep. Dow. Og. 1590.26 P.U. nadał dywizjonowi nazwę „33 wileński dywizjon artylerii lekkiej”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937, poz. 226..

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939:StanowiskoStopień, imię i nazwiskodowódca dywizjonuppłk Władysław SurynI zastępca dowódcymjr Józef Robert Baumannadiutantkpt. Marian Janusz Heckerlekarz weterynariikpt. Tadeusz Marian Elektorowiczoficer zwiadowczykpt. Alfons Roman KrajewskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)kpt. Jan II Nowickioficer mobilizacyjnegokpt. adm. (art.) Eugeniusz Antoni Chechłaczzastępca oficera mobilizacyjnegopor. Eugeniusz Łuniewiczoficer administracyjno-materiałowypor. Wacław Korzeniewskioficer gospodarczykpt. int. Franciszek Mularskidowódca plutonu łącznościpor. Michał Celestyn Oleszekoficer plutonuppor. Jerzy Seweryn Walusińskidowódca szkoły podoficerskiejkpt. Alfons Roman Krajewskizastępca dowódcyppor. Zdzisław Jan Kwiatkowskidowódca plutonuppor. Władysław Grzegorczykdowódca 1 bateriikpt. Bolesław Zagórnydowódca plutonuppor. Jan Seweryn Naborowskidowódca 2 bateriip.o. por. Bolesław Gołofitoficer 2 bateriippor. Władysław Grzegorczykdowódca 3 bateriikpt. Karol Kunkieldowódca plutonuppor. Zbigniew Zajączkiewiczna kursiekpt. Witold Budzyńskioddelegowanykpt. dypl. Wacław Narcyz Chocianowicz

Mobilizacja 33 dywizjon artylerii lekkiej w I rzucie, w 6 dniu mobilizacji powszechnej miał zmobilizować 33 pułk artylerii lekkiej. Pierwsze dwa dywizjony pułku miały zostać wyposażone w armaty kal. 75 mm, a III dywizjon w haubice kal. 100 mm. Ponadto w I rzucie, w 7 dniu mobilizacji powszechnej, dywizjon zmobilizować miał też 2 baterię pomiarów artylerii oraz 325. i 326 jednokonną kolumnę taborową. Mobilizacja 33 pal rozpoczęła się 31 sierpnia. I dyon mobilizował się w średniej szkole ogrodniczej na Pohulance, II dyon w majątku Bujdziwiszki, a III dyon w majątku Zameczek.

5 września ukończono formowanie III dyonu. Wieczorem tego dnia wyruszono marszem pieszym do stacji kolejowej Wilno–Ponarska. Formowanie II dyonu zostało ukończone w godzinach rannych 6 września. W zmobilizowanym pułku wyjątkowo duży procent stanowili rezerwiści–Białorusini oraz żołnierze starszych roczników. Oceniono jednak, że nastroje były bardzo dobre, a wola walki z Niemcami duża.

Oddział Zbierania Nadwyżek 33 dal Po ukończeniu mobilizacji, w koszarach 33 dal, pozostały nadwyżki oficerów i szeregowych. Dowództwo nad OZN 33 dal objął kpt. Eugeniusz Chechłacz. Wkrótce został on włączony w skład Ośrodka Zapasowego Artylerii Lekkiej nr 3 w Wilnie. Z nadwyżek dywizjonu utworzona została 6 bateria artylerii. Oficerami baterii byli podporucznicy rezerwy: Hankiewicz, Romanowski, Siury, Tadeusz Szpiganowicz. Wieczorem 17 września, bateria otrzymała rozkaz zajęcia stanowisk ogniowych na przedpolu Wilna. Udało się wystawić jedynie dwa działony. Dowódcą pierwszego z nich został por. Moryk, a drugiego plut. pchor. Zygmunt Mioduszewski. Nocą z 18 na 19 września oba działony zajęły stanowiska ogniowe na jednym z wileńskich mostów. W związku z rozkazem rezygnacji z obrony miasta, oba działony jak również reszta baterii nr 6, otrzymała rozkaz marszu przez Mejszagołę ku granicy litewskiej. 19 września OZN 33 dal przekroczył granicę Rzeczypospolitej. W ręce sowieckie dostali się i zostali zamordowani wiosną 1940 następujący oficerowie 33 dal: II zastępca dowódcy 33 dal kpt. Jan Nowicki, por. rez. inż. Stanisław Zembowicz, ppor. Stanisław Dembicki, ppor. rez. Tadeusz Chaszkowski, ppor. rez. Józef Kownacki, ppor. rez. inż. Przemysław Siwik.

Symbole dywizjonu Sztandar dywizjonu

27 listopada 1937 Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 33 dywizjonu artylerii lekkiej. Sztandar został wykonany zgodnie z wzorem określonym w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 13 grudnia 1927 o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach. Na środku krzyża, w wieńcu laurowym, widniał napis HONOR I OJCZYZNA. Na prawej stronie płata także znajdował się amarantowy krzyż, w środku którego wyhaftowano orła w wieńcu laurowym. Na białych polach, pomiędzy ramionami krzyża, znajdowały się cyfry 33 w wieńcach laurowych..

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były: w prawym górnym rogu na tarczy – wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej, w lewym górnym rogu na tarczy – wizerunek Świętej Barbary, w prawym dolnym rogu na tarczy – godło m. Wilna, w lewym dolnym rogu na tarczy – odznaka pamiątkowa 33 dal. na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego – napis Wilno 7.VI.1924Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 14 XII 1937, poz. 207..

Sztandar wręczył dywizjonowi marszałek Edward Śmigły-Rydz w Wilnie 3 lipca 1938, podczas uroczystości wręczenia siedmiu oddziałom artylerii sztandarów ufundowanych przez społeczeństwo Wilna i północno-wschodnich ziem Rzeczypospolitej. O losach sztandaru brak wiadomości.

Odznaka pamiątkowa 26 marca 1934 minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 33 dywizjonu artylerii lekkiejDz. Rozk. MSWojsk. Nr 3 z 26 III 1934, poz. 18..

Odznaka ma kształt krzyża maltańskiego ze srebrnymi obwódkami. Wnętrze krzyża wypełnione białą emalią. Na prawym, lewym oraz dolnym ramieniu umieszczone zostały srebrne inicjały „DAL”. Na środku krzyża został srebrny orzeł trzymający w szponach skrzyżowane lufy armatnie. Na piersiach orła umieszczono numer dywizjonu „33”. Odznaka żołnierska była wykonana w całości z białego metalu. Wykonanie: Teofil Filipski – Wilno.

Dowódcy pododdziału Stopień, imię i nazwisko Okres pełnienia służby Kolejne stanowiskoDowódcy kompaniimjr art. Witold Radziulewiczod 25 VI 1924mjr art. Włodzimierz Lewgowddo 28 II 1927kwatermistrz 3 pacmjr art. Franciszek Filekod 28 II 1927mjr art. Sylwester Seidelod 26 IV 1928 mjr art. Sylwester Seidel przeniesiony został z 1 pag do 3 pac na stanowisko dowódcy 3 kap z równoczesnym pozostawieniem na przeniesieniu służbowym na kursie dowódców dywizjonów w CWArt → kpt. art. Czesław Lewkowicz od 1929 mjr art. Jerzy Leonhardod 1 VIII 1929Dowódcy dywizjonumjr art. Jerzy Leonhard1 IV 1931 – 31 X 1932 1 pal Leg.mjr / ppłk art. Włodzimierz Klewszczyński31 X 1932 – 23 VII 1935 zastępca dowódcy 24 palmjr / ppłk art. Władysław Suryn23 VII 1935 – 31 VIII 1939dowódca 33 pal

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Dywizjony artylerii lekkiej II Rzeczypospolitej Kategoria:Polskie dywizjony artylerii lekkiej z okresu kampanii wrześniowej Kategoria:Polskie jednostki artylerii rozwiązane w 1939 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1924