Rodzinna Europa – esej biograficzny Czesława Miłosza wydany przez Instytut Literacki w Paryżu w 1959 jako 50. tom Biblioteki „Kultury”. Pierwsze wydanie krajowe w oficjalnym obiegu ukazało się w 1990Warszawa: Czytelnik, 1990.
Książka powstała w latach pięćdziesiątych w Montgeron, ukończona została w Paryżu w 1958. Stanowi studium na temat Europy Wschodniej oparte na biografii autora, jest rodzajem intelektualnej autobiografii podejmującej wielkie problemy epoki. We wstępie autor wyjaśnia, że jest to próba opowiedzenia innym Europejczykom, co to znaczy być Wschodnioeuropejczykiem. Miłosz opisuje m.in. swą genealogię rodzinną, dzieciństwo i młodość, doświadczenia wojenne, stosunek do marksizmu i katolicyzmu.
Jarosław Iwaszkiewicz określił esej epitetem „szatańska książka”, natomiast zachwyciła się nim Maria Dąbrowska: „To jest Miłosza arcyksiążka. Odpowiednikiem Pana Tadeusza w naszej literaturze dzisiejszej jest Miłosza Rodzinna Europa”A. Franaszek, Miłosz. Biografia, Kraków 2012, s. 576..
Rozdziały Miejsce urodzenia Przodkowie Podróż do Azji Wojna Dziesięć dni, które wstrząsnęły światem Dalszy ciąg wojen Miasto młodości Wychowanie katolickie Narodowości Marksizm Rosja Podróż na Zachód Młody człowiek i sekrety [o Oskarze Miłoszu] Celnik Granica pokoju GG [Generalna Gubernia] Intermezzo Tygrys [o Tadeuszu Krońskim]
Wydania polskie Paryż: Instytut Literacki, 1959, 1980, 1983, 1986, 1989 Warszawa: Logos, 1981 Kraków: KOS (Krakowska Oficyna Studencka), 1982 Wrocław: NZS Uniwersytet Wrocławski, 1981 Gdańsk: Litery, 1985 Warszawa: Czytelnik, 1990 (pierwsze oficjalne wydanie krajowe), 1998 Kraków: Wydaw. Literackie, 1994, 2011 Kraków: Wydaw. Literackie; Znak, 2001 Warszawa: Polityka Spółdzielnia Pracy, 2008 Kraków: Wydawnictwo ZNAK, 2025, przedmowa Oksana Zabużko
Przekłady na języki obce Europa familiare, Milano: Silva Editore 1960 West und Östliches Gelände, Köln: Kiepenheuer & Witsch 1961, 1980; München: Dt. Taschenbuchverlag 1986 Une autre Europe, Paris: Gallimard, 1964, 1980, 1981 Native realm. A search for self-definition, Garden City; New York: Doubleday & Company, 1968 Mitt Europa, Stockholm: Bromberg 1981 Native realm. A search for self-definition, Berkeley: University of California Press, 1981 Otra Europa, Barcelona: Tusquets Editores 1981 Geboortegrond, Amsterdam: Uitgeverij de Arbeiderspers, 1982 Euroopan lapsi, Porvoo: WSOY 1985 (fiń.) La mia Europa, Milano: Adelphi 1985, 2008; Torino: Unione Tipografico-Editrice Torinese 1986 Native realm. A search for self-definition, Hermandsworth: Penguin, 1988 Native realm. A search for self-definition, London: Penguin Books, 1988 Druga Evropa, Gornji Milanovac: Decje Novine, 1991 En ostereuropaers historie, Kobenhavn: Kobenhavn Bogforlag, 1992 Rodná Evropa, Olomouc: Votobia 1997 Europa natală, București: Editura Univers, 1999 Rodbinska Europa, Zagreb: Nakladni zavod Matice hrvatske, 1999 Native realm. A search for self-definition, New York: Farrar, Straus and Giroux, 2002 Gimtoji Europa, Vilnius: Regnum Fondas 2003 Rodinna Êvropa, L'vìv: Lìtopis, 2007 Családias Európa, Pozsony: Kalligram, 2011 (węg.) Dzimtā Eiropa, Rīgā: Zvaigzne ABC, 2011 (przełożył Māris Salējs) Gimtoji Europa, Vilnius: Apostrofa, 2011 Rodnaâ Eŭropa, Mìnsk: Logvìnaŭ, 2011 Rodná Európa, Bratislava: Kalligram, 2012 Rodnata Evropa, Ruse: MD Elias Kaneti, 2012 Sünnimaa Euroopa, Tartu: Henrik Lindepuu Kirjastus, 2012
Wybrane recenzje Hampl Patricia, Czesław Miłosz i pamięć, „Krasnogruda” 2001, nr 13, s. 23-34. Kurpiewski Lech, Rodzinna, pomimo wszystko , „Słowo. Przegląd kulturalny” (Warszawa) 1991, nr 1, s. 8. Kurpiewski Lech, Rodzinna, pomimo wszystko , „Słowo. Przegląd kulturalny” (Warszawa) 1990, nr 1, s. 4. Myszkowski Krzysztof, Moje okolice , „Kwartalnik Artystyczny” 2001, nr 2, s. 139-141.
Przypisy
Bibliografia Renata Gorczyńska (Ewa Czarnecka), Podróżny świata. Rozmowy z Czesławem Miłoszem. Komentarze, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1992 (rozdz. O „Rodzinnej Europie”). Czesław Miłosz, Przypis po latach, [w:] Czesław Miłosz, Rodzinna Europa, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2001, s. 5-10.
Linki zewnętrzne Rodzinna Europa – analiza Czesław Miłosz – Tłumaczenia poezji, prozy i eseistyki Czesława Miłosza
Kategoria:Polskie utwory autobiograficzne Kategoria:Eseje Czesława Miłosza Kategoria:Utwory literackie z 1959