Kościół Najświętszego Zbawiciela – rzymskokatolicki kościół rektoralny znajdujący się na terenie cmentarza przy ulicy Unickiej w Lublinie. Wybudowany w roku 1935 jako kaplica pogrzebowa, reprezentuje styl klasycyzującego modernizmu o cechach narodowych w polskim budownictwie sakralnym okresu międzywojennego. Uznany za zabytek architektury.

Historia kościoła Po założeniu w 1932 roku nowego cmentarza rzymskokatolickiego przy ulicy Unickiej podjęto decyzję o wybudowaniu na jego terenie dużej kaplicy pogrzebowej, którą wzniesiono w latach 1934–1935. Autorem projektu był lubelski architekt Aleksander Gruchalski. Kaplicę poświęcono 3 listopada 1935 r.

Od 1985 roku kaplica pełni funkcję kościoła rektoralnego pw. Najświętszego Zbawiciela. Na zewnętrznych ścianach świątyni wmurowano rzędy tablic z nazwiskami osób poległych lub pomordowanych w latach 1939–1956.

W roku 2014 Kościół Najświętszego Zbawiciela w Lublinie został wpisany na listę zabytków.

Architektura Kościół Najświętszego Zbawiciela w Lublinie zaprojektowany przez Aleksandra Gruchalskiego jako jednonawowa budowla murowana zrealizowany został w klasycyzującym stylu modernistycznym o cechach narodowych. Koncepcja architektoniczna łączyła swobodną interpretację motywów z różnych okresów historycznych. left|thumb|150px|Kościół Najświętszego Zbawiciela – widok od strony cmentarza O jego zwartej, malowniczej sylwetce decyduje spiętrzony układ proporcjonalnych brył architektonicznych przykrytych stromym dachem z czerwonej dachówki. W ogólnym kształcie z charakterystyczną niewysoką wieżą, wysuniętym ryzalitem kruchty i innymi detalami widoczne są nawiązania do fary w Kazimierzu Dolnym.

Fasadę świątyni zwieńczono po bokach dwoma posągami świętych Apostołów Piotra i Pawła. Kruchta została pokryta tynkiem z boniowaniami sugerującymi ciosy kamienne w kościołach romańskich, ma także arkadowy podcień odwołujący się do tzw. sobót, występujących w dawnym budownictwie drewnianym. Podobne rozwiązanie widnieje w modernistycznym kościele św. Jana Marii Vianney, zbudowanym wcześniej przez tego samego architekta w Polichnie. Nawa lubelskiej kaplicy została otoczona skarpami na wzór kościołów gotyckich. W zewnętrznej części absydy znajduje się nisza mieszcząca rzeźbę, przywołująca tradycje architektury średniowiecznych ogrojców.

Wnętrze świątyni Otynkowane na biało wnętrze świątyni ma charakter surowy, pozbawiony zdobień architektonicznych. Łuki oraz sklepienia kolebkowe przypominają kościoły romańskie. W prezbiterium umieszczono witraż przedstawiający Chrystusa Ukrzyżowanego. Po przeciwnej stronie zbudowano chór muzyczny oparty na trzech arkadach.

Wnętrze kościoła posiada kilka ołtarzy. W głównym znajduje się obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa. W jednym z ołtarzy bocznych są umieszczone trzy obrazy: Matki Bożej, św. Maksymiliana Marii Kolbego i bł. Marii Teresy Ledóchowskiej. W drugim tzw. chrzcielnym, znajduje się chrzcielnica oraz figury przedstawiające Mieszka I i Dąbrówkę.

Układ urbanistyczny Kaplica na cmentarzu przy ul. Unickiej od chwili budowy stanowiła główny akcent założenia przestrzennego nowej nekropolii. W latach 70. XX wieku wybudowanie obwodnicy Lublina spowodowało podział cmentarza na dwie części. Obecnie Kościół Najświętszego Zbawiciela znajduje się w północnej części cmentarza przy głównej alei naprzeciwko wejścia tworząc centralny punkt układu urbanistycznego.

Przypisy

Bibliografia Nowa kaplica cmentarna, „Głos Lubelski” nr 297 z 30 X 1935, s. 5. Nowy cmentarz i kaplica-kościół przy ulicy Unickiej w Lublinie, „Wiadomości Diecezjalne Lubelskie”, R XIX, nr 10, 1937, s. 305-307. Aleksander Gruchalski [w:] S. Łoza, Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954, s. 104. H. Gawarecki, Rozwój urbanistyczny i architektoniczny miasta w latach 1918–1938, [w:] Dzieje Lublina, red. S. Krzykała, Lublin 1975. s. 243–265. Diecezja Lubelska. Informator historyczny i administracyjny, red. M.T. Zahajkiewicz, Lublin 1985, s. 98. Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, t. 22, Województwo lubelskie, red. I. Kochanowska, Lublin 1995.

H. Mącik, Kaplica na cmentarzu przy ulicy Unickiej w Lublinie, „Leksykon Lublin”, Teatr NN. PL. [dostęp 5-01-2016] A. Frąckiewicz, Sprawozdanie Wydziału Rejestru Zabytków i Dokumentacji Zabytków WUOZ w Lublinie z działalności merytorycznej w 2014 r., „Wiadomości Konserwatorskie Województwa Lubelskiego” 2015, s. 170. A. Stawinoga, Zabytki nieruchome objęte ochroną konserwatorską poprzez wpis do wojewódzkiego rejestru zabytków „A” w 2014 r., „Wiadomości Konserwatorskie Województwa Lubelskiego” 2015, s. 220-221. J. Żywicki, Aleksander Gruchalski (1894-1943), „Leksykon Lublin”, Teatr NN. PL. [dostęp 5-01-2016] J. Żywicki, Aleksander Gruchalski – lubelski architekt okresu międzywojennego, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 2015, nr 2, s. 51-65. [dostęp 5-01-2016]

Linki zewnętrzne Kościół pw. Najświętszego Zbawiciela, Archidiecezja Lubelska. Kościół na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie - Leksykon Lublin, Teatr NN. Cmentarz przy ul. Unickiej, Lublin - Historia.

Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Najświętszego Zbawiciela Najświętszego Najświętszego Kategoria:Architektura modernizmu w województwie lubelskim Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1935