Kotawiec (Chlorocebus) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce.
Badania Kotawce są ważnym modelem w badaniach AIDS, procesów neurodegeneracyjnych, neurobehawioru, metabolizmu, otyłości i reakcji na stres psychologiczny. Genom kotawca został zsekwencjonowany i sekwencja referencyjna genomu kotawca jest dostępna poprzez przeglądarki genomowe NCBI Chlorocebus_sabeus 1.1 i Ensembl Vervet-AGM (Chlorocebus sabaeus).
Badania genomów kotawców w Afryce i na karaibskich wyspach St. Kitts, Nevis i Barbados wykazały, że karaibskie kotawce wywodzą się z Afryki Zachodniej. Pokazały również, że genom kotawców został silnie ukształtowany przez selekcję naturalną, w szczególności przez wirusy, w tym małpi wirus braku odporności SIV (ang. simian immunodeficiency virus) spokrewniony z HIV wywołującym AIDS u człowieka.
Badania ekosystemu jelit i genitaliów w naturalnych populacjach kotawców w Afryce wykazały szereg zmian dokujących się w składzie mikrobiomu gospodarza w wyniku naturalnej infekcji SIV. Reakcja mikrobiomu gospodarza na infekcję wirusem różni się u kotawców zainfekowanych SIV i ludzi z infekcją HIV. W mikrobiomie jelitowym małp zainfekowanych wirusem SIV zaobserwowano zwiększone zróżnicowanie mikrobiologiczne, zmianę składu mikrobiomu (wzrost ilości Succinivibrio, spadek ilości Veillonella), spadek liczby genów bakteryjnych działających w szlakach komórkowych związanych z infekcją patogennymi mikrobami oraz częściową odwracalność zmian mikrobiomu zachodzących we wczesnej fazie infekcji podczas późniejszej infekcji chronicznej.
Kotawiec jest również modelem do poznawania naturalnych mechanizmów rozwojowych począwszy od okresu prenatalnego. W mózgu i szeregu tkanek obwodowych kotawca zbadano regulację genów w trakcie rozwoju osobniczego u obu płci i zidentyfikowano genetyczne regulatory ekspresji genów w tkankach.
Badania wpływu na zdrowie kotawców stresu związanego z relokacją i izolacją społeczną wykazały, że stres psychologiczny prowadzi do supresji układu odpornościowego i zaburza aktywność genów związanych z chorobami przewlekłymi i odpornością.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) samic 30–62 cm, samców 34–83 cm, długość ogona samic 35–66 cm, samców 45–76 cm; masa ciała samic 1,5–4,9 kg, samców 3–6,4 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1870 roku angielski zoolog John Edward Gray w katalogu swojego autorstwa o tytule Spis katalogowy małp, lemurów i nietoperzy owocożernych znajdujących się w zbiorach Muzeum Brytyjskiego. Gray wymienił kilka gatunków – Simia rubra (= Simia patas ), Simia pygerythra , Cercopithecus rufo-viridisPodgatunek Chlorocebus pygerythrus. , Simia sabaea i Chlorocebus engythithea (= Simia aethiops ) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Simia sabaea .
Etymologia Cercopithecus: kerkopithēkos ‘małpa z długim ogonem’, od gr. κερκος kerkos ‘ogon’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Gatunek typowy: Erxleben wymienił kilkanaście gatunków – Simia maura (nomen dubium), Simia faunus (nomen dubium), Simia cephus , Simia petaurista , Simia diana , Simia roloway , Simia mona , Simia nictitans , Simia aethiops , Simia sabaea , Simia patas , Simia talapoin , Simia aygula (= Simia fascicularis ), Simia silenus , Simia sinica , Simia cynocephalus , Simia hamadryas , Simia nemaeus , Cercopithecus vetulus , Cercopithecus senex (= Cercopithecus vetulus ), Cercopithecus veter (= Simia silenus ) oraz Cercopithecus Cynomolgus (= Simia hamadryas ) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Simia sabaea . Callithrix: gr. καλλιθριξ kallithrix ‘piękne włosy’, od καλλος kallos ‘piękno’, od καλος kalos ‘piękny’; θριξ thrix, τριχος trikhos ‘włosy’. Gatunek typowy: Reichenbach wymienił kilka gatunków – Cercopithecus griseo-viridis (= Chlorocebus aethiops ), Simia cynosuros , Cercopithecus tephrops (= Simia cynosuros ), Simia Pygerythra , Cercopithecus lalandii (= Simia Pygerythra ), Cercopithecus rufo-viridis , Cercopithecus circumcinctus (= Simia Pygerythra ), Cercopithecus flavidus (= Simia Pygerythra ), Simia sabaea , Cercopithecus callitrichus (= Simia sabaea ), Cercopithecus Werneri (= Simia sabaea ), Simia patas , Cercopithecus poliophaeus , Cercopithecus pyrrhonotus (= Simia patas ), Simia rubra (= Simia patas ) i Cercopithecus ochraceus (= Simia cynocephalus ) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Cercopithecus callitrichus (= Simia sabaea ). Chlorocebus: gr. χλωρος khlōros ‘bladozielony, żółty’; κηβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Cynocebus: gr. κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’; κηβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cercopithecus cynosurus .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxChlorocebus aethiops(Linnaeus, 1758)kotawiec zielonosiwygatunek monotypowyna wschód od Nilu Białego w południowo-wschodnim Sudanie, wschodnim Sudanie Południowym, Erytrei, Etiopii (na południe od rzeki Omo, na wschód od Wielkich Rowów Afrykańskich) i Dżibuti; prawdopodobnie południowy EgiptDC: 30–60 cmDO: 41–76 cmMC: 1,5–6,4 kgcentruj|150pxChlorocebus tantalus(W. Ogilby, 1841)kotawiec piekielny3 podgatunkiCzarna Afryka od wschodniej Burkiny Faso i Ghany (na wschód od rzeki Wolta) do zachodniej Somalii (na zachód od Nilu Białego), Sudanu Południowego (od Dżabal Marra na południe do gór Imatong) i UgandyDC: 30–83 cmDO: 41–66 cmMC: 3–6,4 kgcentruj|150pxChlorocebus sabaeus(Linnaeus, 1766)kotawiec jasnonogigatunek monotypowySenegal i Gwinea Bissau (z archipelagiem Bijagós) na wschód do Ghany (tuż na zachód od rzeki Wolta); prawdopodobnie południowa Mauretania; wprowadzony do Wybrzeża Kości Słoniowej i Indii ZachodnichDC: 30–60 cmDO: 41–76 cmMC: 1,5–6,4 kgcentruj|150pxChlorocebus cynosuros(Scopoli, 1786)kotawiec nadrzewnygatunek monotypowypołudniowy Gabon, południowe Kongo, południowa Demokratyczna Republika Konga, Angola, Zimbabwe (na zachód od doliny rzeki Luangwa), północna Namibia i północna BotswanaDC: 30–65 cmDO: 35–76 cmMC: 1,5–6,4 kgcentruj|150pxChlorocebus pygerythrus(F. Cuvier, 1821)kotawiec sawannowy5 podgatunkówpołudniowa Etiopia (na wschód od Wielkich Rowów Afrykańskich), południowa Somalia, Kenia (włącznie z archipelagiem Lamu), wschodnia i południowo-zachodnia Uganda, Rwanda, Burundi, Tanzania (z wyspami Pemba i Mafia), Zambia (na wschód od doliny rzeki Luangwa), Malawi, Mozambik, Zimbabwe, Namibia, wschodnia Botswana, Eswatini, Lesotho oraz znaczna część Południowej AfrykiDC: 30–70 cmDO: 41–76 cmMC: 1,5–6,4 kgcentruj|80pxChlorocebus djamdjamensis(O.R. Neumann, 1902)kotawiec górski2 podgatunkiendemit Etiopii: fragmenty lasu w Sidama, góry Bale, na wschód od jezior Abijatta, Shala i Ziway w etiopskiej części Wielkich Rowów Afrykańskich; zakres wysokości: 2400–3000 m n.p.m.DC: 30–60 cmDO: 41–76 cmMC: 1,5–6,4 kgcentruj|150pxChlorocebus dryas(E. Schwarz, 1932)koczkodan leśnygatunek monotypowyendemit Demokratycznej Republiki Konga: Kotlina Konga w rezerwacie Bonobo Kokolopori i Parku Narodowym Lomami; dokładne granice zasięgu niepewne; zakres wysokości: do 380 m n.p.m.DC: 35–38 cmDO: około 50 cmWymiar dla samicy.MC: 2,3–3 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony.
Opisano również gatunek wymarły z wczesnego plejstocenu dzisiejszej Tanzanii: Chlorocebus ngedere
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Koczkodanowate Kategoria:Taksony opisane przez Johna Edwarda Graya