thumb|Irak i Syria Stosunki iracko-syryjskie – stosunki polityczne pomiędzy Irakiem a Syrią.
Wprowadzenie Stosunki polityczne pomiędzy obydwoma państwami były trudne przez większość czasu od powstania niepodległej Syrii w 1946. W pierwszych latach politycy syryjscy uznawali Irak za zagrożenie z uwagi na koncepcję Żyznego Półksiężyca lansowaną przez rządzącą w Iraku dynastię Haszymitów. Zakładała ona utworzenie jednego, monarchicznego państwa na obszarze Iraku, Syrii, Palestyny, Libanu i Jordanii. Koncepcja ta upadła, kiedy w Syrii w 1949 doszło do pierwszego wojskowego zamachu stanu, rozpoczynającego kilkuletni okres rządów armii i politycznej niestabilności. Irak nie przestawał ingerować w sprawy wewnętrzne Syrii. Przyczynił się m.in. do upadku dyktatury wojskowego Adiba asz-Sziszaklego w 1953. Do 1958, gdy w Iraku obalona została monarchia, relacje między obydwoma krajami były bardzo złe. Irak przyjął w polityce zagranicznej opcję zdecydowanie prozachodnią, podczas gdy Syria zacieśniała kontakty ze Związkiem Radzieckim.
W 1958 Syria zawarła z Egiptem unię, tworząc Zjednoczoną Republikę Arabską. Rewolucyjny Irak nie przystąpił do niej, chociaż opowiadała się za tym część organizatorów obalenia monarchii. ZRA upadła ostatecznie w 1961. Do projektów unifikacji Syrii i Iraku (miał ponownie dołączyć do nich także Egipt) powrócono w 1963, gdy w obydwu krajach władzę przejęły lokalne oddziały partii Baas – odpowiednio w lutym w Iraku i marcu w Syrii. Rozmowy zjednoczeniowe ujawniły jednak poważne różnice między trzema uczestniczącymi państwami i zakończyły się fiaskiem. W listopadzie 1963 między oddziałami partii Baas w Syrii i Iraku doszło do otwartego konfliktu. Chaos w irackiej partii sprawił, że w tym samym miesiącu straciła ona władzę w Iraku na rzecz wojskowych skupionych wokół Abd as-Salama Arifa. Chwilowa poprawa stosunków syryjsko-irackich nastąpiła po 1968, gdy iraccy baasiści z powodzeniem przeprowadzili kolejny zamach stanu. Kierownictwo syryjskiej partii Baas nie ufało im jednak, tym bardziej, że azyl polityczny w Iraku otrzymał jeden z twórców baasizmu, Michel Aflak, usunięty dwa lata wcześniej z kierownictwa partyjnego w Syrii. W 1969 Syria i Irak zawarły porozumienie wojskowe, które okazało się jednak krótkotrwałe.
Zasadniczej zmiany w stosunkach obu państw nie przyniósł kolejny zamach stanu w Syrii, po którym pełnię władzy w tym kraju objął dotychczasowy minister obrony, baasista Hafiz al-Asad. Syria i Egipt nie konsultowały z Irakiem swoich planów nowej wojny z Izraelem. Syria i Irak wsparły również różne strony konfliktu podczas wojny domowej w Libanie. Do chwilowej poprawy relacji doszło, gdy prezydent Egiptu Anwar as-Sadat zreorientował kierunek polityki zagranicznej swojego państwa i podjął rozmowy pokojowe z Izraelem. Syryjsko-iracki projekt integracji obu krajów upadł jednak w atmosferze wzajemnych oskarżeń. Gdy władzę w Iraku przejął Saddam Husajn, wielokrotnie oskarżał syryjską partię Baas o spiskowanie przeciwko jej irackiemu odpowiednikowi. W wojnie iracko-irańskiej Syria poparła Iran, następnie potępiła agresję Iraku przeciwko Kuwejtowi i poparła międzynarodową koalicję antyiracką podczas wojny w Zatoce Perskiej.
Do poprawy stosunków syryjsko-irackich doszło w końcu lat 90. XX w. Oba państwa nawiązały wymianę handlową, która trwała aż do inwazji Stanów Zjednoczonych na Irak. Większość broni zakupionej nielegalnie przez obłożony sankcjami Irak pochodziła z Syrii. Obawiając się, że autorytarny rząd w Damaszku mógłby być kolejnym celem amerykańskiego ataku, Syria z jednej strony włączyła się do poszukiwań zbiegłych działaczy rządu Saddama Husajna, z drugiej jednak przyzwalała na przekraczanie iracko-syryjskiej granicy przez bojowników udających się do Iraku, by walczyć z Amerykanami. W listopadzie 2006 Syria i Irak wznowiły stosunki dyplomatyczne, gdyż rząd Baszszara al-Asada uznał, że w interesie Damaszku jest utrzymanie się państwa irackiego i jego stabilność. Relacje między krajami były przez kilka lat bardzo dobre, następnie jednak pogorszyły się ponownie. Irak zarzucał Syrii działanie na niekorzyść nowego rządu powstałego po upadku Saddama Husajna; w Syrii schronienie znalazło wielu dawnych działaczy irackiej partii Baas. Po wybuchu protestów przeciwko syryjskiemu autorytaryzmowi w 2012 Irak oficjalnie wzywał Baszszara al-Asada do ustąpienia lub przynajmniej do podjęcia dialogu z opozycją, faktycznie jednak wspierał jego rządy, obawiając się, że zwycięstwo opozycji wzmocni sunnickich fundamentalistów i zagrozi dominacji szyitów w irackiej polityce po 2003.
W 2014 na części terytoriów zarówno Syrii, jak i Iraku powstało Państwo Islamskie – samozwańczy kalifat proklamowany przez fundamentalistyczną organizację Państwo Islamskie w Iraku i Lewancie.
Historia 1946–1958 thumb|upright|Nuri as-Sa’id, premier Iraku, autor koncepcji utworzenia jednolitego państwa na terenie Iraku, Syrii, Jordanii, Palestyny i Libanu, a następnie nigdy niezrealizowanego projektu unii iracko-syryjskiej Syria uzyskała niepodległość w 1946. Od początku relacje między tym krajem a istniejącym od 1932 niepodległym Irakiem były trudne. Przyczyną tego stanu rzeczy były ambicje małoletniego króla Iraku Fajsala II oraz jego bliskiego współpracownika, wielokrotnego premiera Iraku Nuriego as-Sa’ida, do utworzenia jednego arabskiego państwa obejmującego terytorium Iraku, Syrii, Jordanii, Libanu i Palestyny (tzw. koncepcja Żyznego Półksiężyca). Państwo to miałoby być monarchią rządzoną przez Haszymitów irackich. Politycy syryjscy zamierzali natomiast zachować zarówno suwerenność kraju, jak i republikańską formę rządów. Do koncepcji Żyznego Półksiężyca negatywnie odnosił się również król Jordanii Abd Allah, który lansował koncepcję Wielkiej Syrii zjednoczonej pod jego berłemR. Ożarowski, Ideologia..., s. 84-85.. Mimo tych różnic obydwa kraje wspólnie walczyły przeciwko Izraelowi w I wojnie izraelsko-arabskiejCh. Tripp, Historia Iraku, s. 159-161..
Klęska wojsk syryjskich stała się przyczyną wystąpienia wojska przeciwko cywilnemu rządowi. 30 marca 1949 władzę w kraju drogą zamachu stanu przejął płk Husni az-Za’imJ. McHugo, Syria, s. 126.. Część działaczy z jego otoczenia była skłonna poprzeć projekt unii z Irakiem. Nuri as-Sa’id nie chciał jednak rozmawiać o unii z rządami wojskowymi, przewidując, że okażą się nietrwałe. Zwolennikiem tego projektu pozostawał jednak regent Iraku Abd al-Ilah, który uważał go za korzystny dla własnych ambicji. Chociaż rządy az-Za’ima zostały obalone w sierpniu 1949, regent podjął nowe rozmowy z organizatorem kolejnego przewrotu, gen. Samim al-Hinnawim, zachęcony faktem, że jedną z popierających go sił politycznych była proiracka Partia LudowaJ. McHugo, Syria, s. 130.. Zwolennikami zjednoczenia z Irakiem byli również wpływowi kupcy z Aleppo oraz część zamożnych właścicieli ziemskich. Wychodzili oni z założenia, że w probrytyjskiej monarchii, jaką utworzyły zjednoczone Irak i Syria, bez problemu zachowaliby uprzywilejowaną pozycję społeczną. Na tle planów unijnych doszło do konfliktu między regentem a premierem. Gdy Nuri as-Sa’id znalazł się również w sporze z niektórymi ministrami, odszedł ze stanowiska; zastąpił go Ali Dżaudat al-Ajjubi. Negocjacje irackie-syryjskie zakończyły się fiaskiem niezależnie od tego, ponieważ w grudniu 1949 kolejnego zamachu stanu w Syrii dokonał gen. Adib asz-Sziszakli. Był on zdecydowanym przeciwnikiem unifikacji Iraku i Syrii. Asz-Sziszakli uważał Irak za jedno z potencjalnych zagrożeń dla suwerenności Syrii, obok Turcji i Jordanii, ponadto w jego ocenie wrogiem kraju był IzraelJ. McHugo, Syria, s. 129.. Mimo tych okoliczności faktycznie uniemożliwiających zawarcie unii, kwestia ta stała się jednym z powodów upadku rządu al-Ajjubiego, po tym, gdy jego minister spraw zagranicznych Muzahim al-Badżahdżi otwarcie zadeklarował, że Irak co najmniej przez pięć lat nie będzie dążył do unifikacji z Syrią. Gest ten miał naprawić stosunki egipsko-irackie, odebrany został jednak jako służalczy wyraz podporządkowania interesów Bagdadu Kairowi.
W lutym 1954 dyktatura asz-Sziszaklego w Syrii została obalona. Protesty przeciwko niemu organizowały różne partie polityczne, posłuszeństwo wypowiedziało mu ponadto wojskoJ. Zdanowski, Historia Bliskiego Wschodu..., s. 232-233.. Irak w tajemnicy wspierał protesty W 1956 rząd iracki, wspierany przez wywiad amerykański i brytyjski, finansował próbę zamachu stanu w Syrii. Miał on być przeprowadzony przez grupę emigracyjnych polityków i prozachodnio nastawionych wojskowych. Spisek został jednak wykrytyJ. McHugo, Syria, s. 135.. Do zdecydowanego pogorszenia bilateralnych stosunków doszło już rok wcześniej, gdy Irak zawarł z Turcją antykomunistyczne porozumienie, które stało się początkiem tworzenia Paktu Bagdadzkiego. W tym samym czasie Syria zacieśniała kontakty z Egiptem rządzonym przez Gamala Abdel Nasera, a w konsekwencji – relacje ze ZSRR. W 1956 Syria i Egipt zawarły pakt o wzajemnej obronieJ. McHugo, Syria, s. 134-135.. W tym samym roku wywiady amerykański i brytyjski ponownie rozważały podjęcie działań sabotażowych i sprowokowanie incydentów granicznych w Syrii, by Jordania, Turcja lub Irak zyskały pretekst do interwencji zbrojnej w tym kraju. Jeden z planów zakładał zamordowanie trzech działaczy uważanych za czołowych przedstawicieli orientacji proradzieckiej: gen. Afifa al-Bizriego, płk Abd al-Hamida as-Sarradża i przywódcy Komunistycznej Partii Syrii Chalida Bakdasza, nigdy jednak nie został zrealizowany. Irak, podobnie jak Turcja, przemieszczał również swoje wojska w okolice syryjskiej granicyJ. McHugo, Syria, s. 136-137.. Kolejne rządy irackie nie zaprzestały potajemnie ingerować w politykę syryjską do 1958J. McHugo, Syria, s. 132..
Zagrożenie ze strony sąsiadów, obok kwestii wewnętrznych (popularność idei panarabskich, rywalizacja głoszącej je partii Baas z Komunistyczną Partią Syrii), stało się przyczyną, dla której syryjskie elity polityczne zaczęły się skłaniać ku projektowi unii z Egiptem. 1 lutego 1958, po krótkich negocjacjach, oba kraje utworzyły Zjednoczoną Republikę ArabskąJ. McHugo, Syria, s. 137-139.. Reakcją irackiej monarchii na utworzenie ZRA i tym samym wzmocnienie socjalizmu arabskiego było sfinalizowanie rozmów z Jordanią w sprawie zawarcia, jako przeciwwagi, unii dwóch haszymickich monarchii. Upadła ona jednak już po kilku miesiącach, gdy iraccy Wolni Oficerowie pod dowództwem Abd al-Karima Kasima i Abd as-Salama Arifa przeprowadzili w Bagdadzie zamach stanuCh. Tripp, Historia Iraku, s. 181..
1958–1963 thumb|200px|Przywódcy irackiej rewolucji r. 1958 Abd as-Salam Arif i Abd al-Karim Kasim różnili się w poglądach na politykę zagraniczną i stosunki z Syrią. Pierwszy uważał, że Irak powinien przyłączyć się do Zjednoczonej Republiki Arabskiej, drugi był temu przeciwny. Gdy Arif został w 1963 prezydentem Iraku, również zrezygnował z pierwotnych projektów unijnych Sprawa stosunków Iraku ze ZRA stała się przyczyną sporów w porewolucyjnym rządzie irackim. Abd as-Salam Arif był zafascynowany postacią Abdel Nasera i był skłonny wprowadzić Irak do ZRA, co miało zagwarantować rewolucyjnemu rządowi przetrwanie, a jemu samemu – większą popularność. Bezpośrednio po obaleniu monarchii Arif odwiedził Damaszek, zaś jeden z liderów syryjskiej partii Baas Michel Aflak przybył do Bagdadu, by zachęcać iracki rząd do integracji ze ZRACh. Tripp, Historia Iraku, s. 188-189.. Innego zdania był Abd al-Karim Kasim. Uważał on, że ewentualną integrację Iraku z innymi państwami arabskimi powinna poprzedzić gruntowna reforma wewnętrzna. W końcu r. 1958 to stanowisko przeważyło. Kasim doprowadził do uwięzienia Arifa, a następnie usunął z administracji państwowej szereg osób, które podejrzewał o panarabskie sympatie, w tym członków irackiego oddziału partii Baas.