200px|right|thumb|Egzemplarz konstytucji partii z 1947 Partia Socjalistycznego Odrodzenia Arabskiego – Region Syria (, Hizb al-Baas al-Arabi al-Isztiraki – Kutr Surija), syryjska partia Baas – jedna z dwóch organizacji partyjnych powstałych po rozłamie w partii Baas w latach 60. XX wieku. Reprezentuje ideologię baasizmu, łączącą socjalizm arabski i panarabizm.

W 1947 Michel Aflak, Salah ad-Din al-Bitar oraz Zaki al-Arsuzi utworzyli w Damaszku Partię Odrodzenia Arabskiego (arab. Hizb al-Baas al-Arabi). Program ideowy organizacji – baasizm – sformułowany został przede wszystkim przez Aflaka i głosił potrzebę zjednoczenia wszystkich Arabów, tworzących jeden narodów, we wspólnym państwie, a następnie budowę ustroju socjalistycznego, który był jednak definiowany w sposób bardzo ogólny (miał stanowić połączenie elementów myśli socjalistycznej z Europy ze specyfiką arabską). Ostateczny kształt i nazwę partia przybrała w 1952, po połączeniu z Arabską Partią Socjalistyczną kierowaną przez Akrama al-Hauraniego. Elektorat partii stanowiło głównie chłopstwo z regionu Hamy, gdzie popularny był al-Haurani, oraz studenci i intelektualiści z miast. Z czasem partia poszerzała swoją bazę społeczną zwłaszcza o niezamożną ludność prowincji oraz o mniejszości religijne i etniczne, z entuzjazmem przyjmujące jej hasła równouprawnienia Arabów niezależnie od wyznania.

Partia Baas doprowadziła w 1958 do zawarcia przez Syrię unii z naserowskim Egiptem, jednak powstała w ten sposób Zjednoczona Republika Arabska przetrwała tylko trzy lata. Fiasko unii doprowadziło również do ogromnego spadku wpływów organizacji. Równolegle jednak tajną organizację, Komitet Wojskowy, utworzyli w 1959 sympatyzujący z baasizmem oficerowie, pragnąc przejąć władzę i przystąpić do realizacji programu partii drogą rewolucyjną. Ostatecznie stało się tak w 1963, gdy Komitet Wojskowy przeprowadził w Syrii udany zamach stanu. W ciągu kolejnych trzech lat rządząca autorytarnie partia przeprowadziła szereg reform (nacjonalizacja banków i większości przedsiębiorstw, reforma rolna). Równocześnie wewnątrz organizacji trwały spory na tle ideologicznym, ale również religijnym i etnicznym. W 1966 frakcja radykalna kierowana przez Salaha Dżadida przeprowadziła drugi zamach stanu, przejmując kontrolę nad krajem i wzmacniając socjalistyczny kierunek polityki wewnętrznej. Przegrana wojna sześciodniowa doprowadziła jednak do utraty popularności tej grupy. Kolejna faza walk o władzę w partii i w kraju zakończyła się sukcesem bardziej umiarkowanego Hafiza al-Asada, który objął władzę dyktatorską w 1970 i sprawował ją do śmierci w 2000. Od zamachu stanu w 1963 wszystkie rządy w Syrii tworzone były przez partię Baas, a istniejący od 1971 pluralizm partyjny miał charakter fasadowy.

W latach 60. XX wieku partia Baas, dotąd oficjalnie jednolita, podzieliła się na konkurujące ze sobą gałęzie syryjską i iracką. Każda z nich prowadziła swoje oddziały również w innych państwach arabskich.

W okresie rządów al-Asada partia Baas z organizacji „awangardy rewolucyjnej” stała się partią masową, której podstawowym celem było utrzymywanie władzy w kraju, sprawowanie kontroli nad instytucjami państwowymi. W praktyce stopniowo rezygnowano z socjalistycznego programu głoszonego przez założycieli organizacji. Oficjalnie koniec starań o budowę socjalizmu w Syrii ogłosił syn Hafiza al-Asada i jego następca na urzędzie prezydenta, jak również na stanowisku sekretarza generalnego partii. Od przejęcia przez niego władzy w 2000 partia stopniowo traciła na znaczeniu w systemie władzy w kraju, chociaż nadal stanowiła ważny czynnik katalizowania społecznej aktywności i budowania bazy poparcia dla rządu. Po wybuchu w Syrii protestów przeciwko władzy al-Asada z konstytucji Syrii usunięto wzmiankę o przewodniej roli partii. Rządy baasistów w Syrii zostały obalone w grudniu 2024.

Historia Utworzenie 200px|right|thumb|Michel Aflak 200px|right|thumb|Zaki al-Arsuzi W 1947 Michel Aflak, Salah ad-Din al-Bitar oraz Zaki al-Arsuzi utworzyli w Damaszku Partię Odrodzenia Arabskiego (arab. Hizb al-Baas al-Arabi). Program polityczny organizacji opierał się na założeniach ideologii baasizmu (z ar. bas - odrodzenie, zmartwychwstanie), sformułowanej przede wszystkim przez AflakaR. Ożarowski, Ideologia..., s. 27-28., chociaż zbliżony program propagował niezależnie od niego al-ArsuziS. Moubayed, Steel & Silk, s. 142-144..

W pierwszych wyborach parlamentarnych w niepodległej Syrii, w 1947, partia Baas (jeszcze jako Partia Odrodzenia Arabskiego) wprowadziła do parlamentu swoich przedstawicieli, którzy działali następnie w ramach lewicowej koalicji z Arabską Partią Socjalistyczną, Komunistyczną Partią Syrii i mniejszymi formacjamiJ. McHugo, Syria, s. 122.. Dwa lata później partia z nadzieją przyjęła zamach stanu przeprowadzony przez pułkownika Husniego az-Za’ima. Uznała go za szansę na przełamanie dominacji w krajowej polityce osób wywodzących się z rodzin miejskich notabli lub zamożnych posiadaczy ziemskich. Partia nie potępiła również kolejnych przewrotów przeprowadzonych jeszcze w tym samym roku przez Samiego al-Hinnawiego oraz Adiba asz-Sziszaklego. Po puczu al-Hinnawiego Aflak przyjął nawet stanowisko ministra oświaty w rządzie tymczasowymJ. McHugo, Syria, s. 130.. Gdy rządy asz-Sziszaklego stawały się coraz bardziej autorytarne, partia Baas znalazła się w opozycji. W analogicznej sytuacji znalazła się Arabska Partia Socjalistyczna kierowana przez Akrama al-Hauraniego, początkowo współpracownika asz-Sziszaklego. W 1952 partia socjalistyczna przyłączyła się do formacji Aflaka i al-Bitara, a tak powstała organizacja przyjęła nazwę łączącą nazwy dwóch poprzedniczek: Partia Socjalistycznego Odrodzenia Arabskiego (arab. Hizb al-Baas al-Arabi al-Isztiraki).

Naczelnymi hasłami partii były dążenie do jedności arabskiej, szeroko rozumianej wolności (wyznania, wypowiedzi, zgromadzeń, ekspresji artystycznejJ. McHugo, Syria, s. 119-120.) oraz socjalizmu. Granice państwa arabskiego sięgać miały od Adenu i cieśniny Bab al-Mandab do Tatwan oraz do Anatolii na północy, pokrywając się z obszarem największej terytorialnej ekspansji arabsko-muzułmańskiejF. Jomma, System polityczny Syrii a „Arabska Wiosna Ludów”. Reforma państwa czy upadek reżimu? [w:] red. K. Górak-Sosnowska, K. Pachniak, Bunt czy rewolucja? Przemiany na Bliskim Wschodzie po 2010 roku, Ibidem, Łódź 2010, , s.125-126.. Partia uznawała jedynie istnienie wielkiego narodu arabskiego, a nie osobnych narodów posługujących się językiem arabskim, toteż z założenia miała być jednolitą strukturą działającą na całym wskazanym wyżej obszarze, podzieloną - do momentu utworzenia jednego państwa wszystkich Arabów - na oddziały w poszczególnych krajach. Szybko po swoim powstaniu znalazła zwolenników w całym świecie arabskim, poza Syrią przede wszystkim w Libanie, Jordanii, Iraku, Libii, Tunezji i Jemenie. Praktycznie od początku jednak okazywało się, że różnice między społecznościami arabskimi w poszczególnych krajach są zbyt poważne, by w pełni skoordynować działalność lokalnych komórek partyjnych. Mimo to do 1966 krajowe (według nomenklatury baasistowskiej - regionalne) organizacje formalnie uznawały wspólne kierownictwo - Przywództwo NarodoweŁ. Fyderek, Pretorianie i technokraci..., s. 90..

Powstała w 1952 partia przejęła zwolenników dwóch poprzedniczek - ubogiego chłopstwa z regionu Hamy, gdzie popularny był al-Haurani i jego organizacja, oraz studentów i intelektualistów z miast (w przeważającej części także wiejskiego pochodzenia, przybyłych do miast niedawnoN. van Dam, The Struggle..., s. 15-17.), którzy wcześniej znaleźli się pod wpływem idei Aflaka. Wielu sympatyków partii, ukończywszy naukę w Damaszku, powracała do rodzinnych wsi i tam pozyskiwała dla baasizmu kolejnych zwolenników. W rezultacie partia stała się znacznie silniejsza na syryjskiej prowincji, wśród ubogiego chłopstwa, które z entuzjazmem przyjmowało socjalistyczny program, niż w miastach, gdzie w życiu publicznym tradycyjnie dominowały zamożne rody kupieckie. Partia Baas znajdowała również zwolenników wśród przedstawicieli mniejszości religijnych (alawitów, chrześcijan, ismailitów, Druzów), do których przemawiały postulaty świeckiego państwa i równouprawnienia Arabów niezależnie od wyznania. Szczególną popularność partia Baas zdobywała wśród alawitówH. Batatu, Syria's Peasantry..., s. 142-143..

Partia była organizacją o luźnej strukturze. Po zjednoczeniu Partii Odrodzenia Arabskiego i Arabskiej Partii Socjalistycznej tylko ok. 80 polityków tej drugiej realnie utożsamiło się z ideologią głoszoną przez Aflaka. Pozostali byli lojalni przede wszystkim wobec Akrama al-Hauraniego.

Partia Baas w Syrii w latach 1952–1963 Utworzenie Zjednoczonej Republiki Arabskiej thumb|200px|Grupa przywódców egipskich i syryjskich przez pałacem prezydenckim w Damaszku. W pierwszym rzędzie stoją Akram al-Haurani, wiceprezydent Zjednoczonej Republiki Arabskiej (drugi z lewej), Abd al-Latif al-Baghdadi, wiceprezydent Egiptu (trzeci z lewej), Gamal Abdel Naser (czwarty z lewej), marszałek Egiptu Abd al-Hakim Amir (w środku), Sabri al-Asali, wiceprezydent Syrii (czwarty z prawej), Salah ad-Din al-Bitar, współzałożyciel partii Baas (pierwszy z prawej) W latach 50. XX wieku poparcie dla partii Baas sukcesywnie wzrastało. Nie zmieniał tego nawet fakt, że organizacja podzielona była wewnętrznie na liczne niewielkie frakcje, dyscyplina w partii faktycznie nie istniała, jej kierownictwo podejmowało decyzje bez konsultacji z szerszą grupą członków.

Po wyborach parlamentarnych w Syrii w 1956 partia utworzyła koalicję rządową z Partią Ludową i wprowadziła do rządu Sabriego al-Asalego swoich przedstawicieli. Od początku postulowała, by Syria podjęła negocjacje z Egiptem w sprawie zawarcia przez oba kraje unii. Elitę władzy w Egipcie od rewolucji w 1952 tworzyli działacze wywodzący się z ruchu Wolnych Oficerów; jego przywódca Gamal Abdel Naser był prezydentem kraju (on też jako pierwszy wystąpił z koncepcją integracji egipsko-syryjskiejW. Roszkowski, Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 roku, wyd. 2005, s. 140.). Głoszony przez niego program arabskiego socjalizmu oraz panarabizmu był ideowo bliski baasizmowi. Ponadto przywódców partii do zacieśniania kontaktów z Egiptem skłaniała także niepewna sytuacja międzynarodowa kraju (zimna wojna, próby włączenia Syrii do Paktu Bagdadzkiego, doktryna Eisenhowera, wrażenie wywołane interwencją zachodnią w czasie kryzysu sueskiego). Wreszcie na postawę liderów partii Baas wpływał fakt, że idee lewicowe w Syrii były - pod wpływem wymienionych wydarzeń międzynarodowych, przekładających się na nastroje antyzachodnie - coraz popularniejsze, a partia Baas musiała rywalizować o poparcie z Komunistyczną Partią SyriiŁ. Fyderek, Pretorianie i technokraci..., s. 42-43.. Wreszcie czynnikiem, który skłaniał polityków syryjskich do poparcia idei unijnej, była obawa przed kolejnym zamachem stanu - wojsko syryjskie pozostawało wpływowe w polityceJ. McHugo, Syria, s. 137.. Ponieważ Sabri al-Asali i prezydent Szukri al-Kuwatli również popierali ideę unii syryjsko-egipskiejS. M. Moubayed, Steel & Silk, s. 162., negocjacje w sprawie unii zakończyły się 29 stycznia 1958 wspólną deklaracją prezydentów obu państw o utworzeniu Zjednoczonej Republiki Arabskiej. Jej prezydentem został Gamal Abdel NaserJ. McHugo, Syria, s. 139-140..

Zjednoczona Republika Arabska. Zakonspirowane struktury partii Baas