Frank Joseph Whaley (ur. 20 lipca 1963 w Syracuse) – amerykański aktor, scenarzysta, reżyser i komik.
Życiorys Młodość Urodził się i wychował w Syracuse, w stanie Nowy Jork, jako syn Josephine (z domu Timilione) i Roberta W. Whaleya Seniora. Jego ojciec był poczhodzenia irlandzkiego, a matka była pochodzenia włoskiego, sycylijskiego. Jego starszy brat Robert został muzykiem, kompozytorem i aktorem.
W 1981 ukończył Anthony A. Henninger High School. Później studiował na wydziale teatralnym na State University of New York at Albany i nowojorskim Actors Studio. Jego ojciec zmarł w latach 90. z powodu problemów zdrowotnych związanych z alkoholizmem.
Kariera W 1986 zadebiutował na scenie off-Broadwayu w roli Coba w sztuce Dzikie Tygrysy. Po raz pierwszy trafił na kinowy ekran w dramacie Héctora Babenco Chwasty (Ironweed, 1987) obok Jacka Nicholsona i Meryl Streep. Dwa lata potem pojawił się w filmie Pole marzeń (Field of Dreams, 1989) z udziałem Burta Lancastera i Kevina Costnera. Rozpoczął długą współpracę z reżyserem Oliverem Stone’em, grając w biograficznym dramacie wojennym Urodzony 4 lipca (Born on the Fourth of July, 1989) u boku Toma Cruise’a, a następnie biograficznym The Doors (1991) jako gitarzysta Robby Krieger i sensacyjnym JFK (1991) w roli spiskowca w zabójstwie. W komedii Szansa dla karierowicza (Career Opportunities, 1991) podejmuje pracę nocnego sprzątacza w domu towarowym, gdzie spotyka dziewczynę swoich marzeń (Jennifer Connelly). W 1993 powrócił na scenę w roli Andrew w przestawieniu Lata z Ronem Eldardem, Williamem Fichtnerem, Julie Hagerty i Marcią Gay Harden. W 1994 wystąpił z Malaparte Theatre Company w spektaklach: Dobry wieczór Dudleya Moore’a u boku Roberta Seana Leonarda, Żyły i pinezki w reż. Ethana Hawke’a jako Jimmy Bonaparte z Lynn Cohen, Hesh jako Jacob i Wielki nieumyty w roli Toma Caseya.
W czarnej komedii Quentina Tarantino Pulp Fiction (1994) wystąpił jako Brett, człowiek Marsellusa.
W 1999 zadebiutował jako scenarzysta i reżyser własnym niezależnym filmie Joe królem (Joe the King) z udziałem Vala Kilmera i wieloletniego przyjaciela i współpracownika Ethana Hawke’a. Film miał swoją premierę na Sundance Film Festival i zdobył prestiżową Whaley Waldo Salt Screenwriting Award. W jego drugim filmie The Jimmy Show (2001) wystąpili: Whaley, Carla Gugino i Ethan Hawke. Film miał swoją premierę także na Sundance Film Festival. Trzeci to komediodramat New York City Serenade (2007), w którym zagrali Chris Klein i Freddie Prinze Jr., miał swoją premierę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Toronto 2007.
Whaley pracuje także w teatrach, często współpracuje z The New Group w Nowym Jorku. W 2011 zagrał w sztuce Wallace’a Shawna Marie i Bruce z Marisą Tomei.
Życie prywatne 5 maja 2001 zawarł związek małżeński z Heather Buchą, aktorką i pisarką, z którą ma córkę Tallulah Josephine i syna Bustera Williamsa.
Filmografia Filmy 1987: Chwasty (Ironweed) jako młody Francis Phelan 1989: Urodzony 4 lipca (Born on the Fourth of July) jako Timmy Burns 1989: Pole marzeń (Field of Dreams) jako Archie Graham 1990: Nowicjusz (The Freshman) jako Steve Bushak 1990: Jak sprzedać zdechłego psa (Cold Dog Soup) jako Michael Latchmer 1991: Szansa dla karierowicza (Career Opportunities) jako Jim Dodge 1991: JFK jako Oswald oszust 1991: The Doors jako Robby Krieger 1992: Hoffa jako młody dzieciak 1992: Powrót do ZSRR (Back in the U.S.S.R.) jako Archer 1992: W księżycową jasną noc (A Midnight Clear) jako Paul 'Ojciec' Mundy 1993: Pogrzebana tajemnica (Fatal Deception: Mrs. Lee Harvey Oswald, TV) jako Lee Harvey Oswald 1993: Dzieci swinga (Swing Kids) jako 1993: Spotkać białego psa (To Dance with the White Dog, TV) jako James 1994: Narzeczona dla geniusza (I.Q.) jako Frank 1994: Szkoła Buddy’ego (Swimming with Sharks) jako Guy 1994: Pulp Fiction jako Brett, człowiek Marsellusa 1995: Ryzykowne związki (Cafe Society) jako Mickey Jelke 1995: Bandycki szlak (The Desperate Trail) jako Walter Cooper 1995: Oddając ci hołd (Homage) jako Archie Landrum 1996: Zwycięzca (The Winner) jako Joey 1996: Tajna broń (Broken Arrow) jako Giles Prentice 1997: Retrospekcja (Retroactive) jako Brian 1997: Ładunek wewnętrzny (Bombshell) jako Malcolm Garvey 1998: Kiedy ucichną działa (When Trumpets Fade, TV) jako Medyk Chamberlain 1998: Pomnik (The Wall) jako biskup 2003: Dobra noc na śmierć (A Good Night to Die) jako Chad 2003: Szkoła rocka (The School of Rock) jako reżyser „Bitwy zespołów” 2005: Pani Harris (Mrs. Harris, TV) jako George Bolen 2005: Detektyw (Detective, TV) jako Brewmaster 2006: World Trade Center jako Chuck Sereika 2006: Rodzinne relacje (Where There’s a Will, TV) jako Richie Greene 2007: Motel (Vacancy) jako Mason 2007: Śmiertelne zauroczenie (Cherry Crush) jako Wade Chandling 2008: Drillbit Taylor (Drillbit Taylor: Ochroniarz amator) jako Stremowany ochroniarz 2009: Cela 2 (The Cell 2) jako Duncan 2009: W imię zemsty (As Good as Dead) jako Aaron 2010: Janie Jones jako Chuck 2014: Rob the Mob jako agent Frank Hurd 2015: Monster Trucks 2015: The Outskirts jako Herb 2017: Monster Trucks jako Wade Coley
Seriale 1988: McCall (The Equalizer) jako Press 1995: Po tamtej stronie (The Outer Limits) jako Henry Marshall 1998–2000: Buddy Faro jako Bob Jones 2002: Prawo i porządek jako John McDowell 2004: Prawo i porządek: Zbrodniczy zamiar jako Mitch Godel 2004: Agenci NCIS jako Jeffrey White 2005: Pani Harris jako George Bolen 2005: Pohamuj entuzjazm jako Peter Hagen 2006: Świry (Psych) jako Robert Dunn 2007: Dr House jako Robert Elliot 2007: Orły z Bostonu (Boston Legal) jako Frankie Cox 2008: Prawo i porządek: sekcja specjalna jako dowódca Marynarki Wojennej Grant Marcus 2009: CSI: Kryminalne zagadki Las Vegas jako Miles 2010: Brzydula Betty jako pan Sparks 2010: Tożsamość szpiega (Burn Notice) jako Josh Wagner 2012: Alcatraz (serial telewizyjny) jako oficer Donovan 2012: NYC 22 jako Larry Giles 2012–2013: Zaprzysiężeni jako Gary Heller 2013: Ray Donovan jako agent FBI Van Miller (sezon 1) 2014: Czarna lista jako Karl Hoffman 2014: Gotham jako Doug 2015: Pod kopułą jako dr Marston 2016: Unforgettable: Zapisane w pamięci jako Jim Garrett 2016: Chicago Med jako Chuck Gleason 2016: Elementary jako Winston Utz 2016: Rozwód jako Carson Hodges 2016: Imperium jako Edison Cruz 2016–2018: Luke Cage jako detektyw Rafael Scarfe 2017: Bull jako Max Hyland 2017: MacGyver jako Douglas Bishop 2018: Sneaky Pete jako Duane Harding 2018: Iluzja jako Charles Quaid 2019: Tom Clancy’s Jack Ryan jako Carl Estes 2020: Bull jako Ray Peterman
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Amerykanie pochodzenia irlandzkiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia włoskiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Amerykańscy scenarzyści filmowi Kategoria:Amerykańscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Syracuse (Nowy Jork) Kategoria:Urodzeni w 1963