150px|right Wojska Rakietowe i Artyleria ludowego Wojska Polskiego – jeden z rodzajów wojsk Wojska Polskiego w latach 1943–1990.
Artyleria na froncie wschodnim thumb|right| 122 mm haubica wz. 1938 (M-30)Pierwsze haubice M-30 trafiły do uzbrojenia 1 Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki 9 maja 1943 roku. Używane były one w pułkach artylerii lekkiej oraz w armijnych brygadach artylerii haubic thumb|right|122 mm armata wz. 1931/37 (A-19) thumb|152 mm haubicoarmata wz. 1937 (MŁ-20) thumb|right|100 mm armata wz. 44 typ BS-3 thumb|right|57 mm armata ppanc wz. 1943 thumb|right|76 mm armata dywizyjna wz 1942 thumb|right|152 mm haubicoarmata wz 37 right|thumb|120 mm moździerz wz. 1943 right|thumb|160 mm moździerz wz. 1943 right|thumb|85 mm armata ppanc wz. 1944 D44 right|thumb|wyrzutnia artyleryjska WP 8 right|thumb|wyrzutnia BM-21 right|thumb|Armata samobieżna 2S7 Pion Artyleria ludowego Wojska Polskiego powstawała wraz z 1 Dywizją Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Jej skład doskonalił się pod względem organizacyjnym i uzbrojenia do końca II wojny światowej. Składała się z moździerzy, artylerii lekkiej i ciężkiej, przeciwpancernej, pancernej, rakietowej i przeciwlotniczej. Pod względem organizacyjnym składała się z artylerii batalionowej, pułkowej, dywizyjnej, armijnej i Odwodu Naczelnego Dowództwa.
W skład jednostek artylerii w chwili zakończenia wojny wchodziły: 2 Dywizja Artylerii 5 Dywizja Artylerii 1 Brygada Artylerii Armat 5 Brygada Artylerii Ciężkiej 4 Brygada Artylerii Przeciwpancernej 9 Brygada Artylerii Przeciwpancernej 11 Brygada Artylerii Przeciwpancernej 14 Brygada Artylerii Przeciwpancernej 1 Samodzielna Brygada Moździerzy 1 Pułk Moździerzy 3 Pułk Moździerzy Ponadto w skład artylerii wchodziły jednostki przeciwlotnicze. Stan osobowy artylerii WP wynosił ponad 26000 żołnierzy co stanowiło 6,3% wojsk lądowych.
Pokojowa reorganizacja artylerii W lipcu 1945 roku rozformowano 11 Brygadę Artylerii Przeciwpancernej, a jej sprzęt i żołnierzy wykorzystano do ukompletowania nowo tworzonych pułków artylerii lekkiej dla 16 i 17 dywizji piechoty. We wrześniu jednostki artylerii podporządkowano dowództwom okręgów wojskowych. Rozpoczął się proces przechodzenia artylerii na etaty pokojowe.
Dywizje artylerii przeformowano na brygady, a w artylerii przeciwpancernej, w miejsce brygad powstały samodzielne pułki i dywizjony. 2 Łużycka Dywizja Artylerii przeformowana została na 12 Brygadę Artylerii, a jej dotychczasowe brygady przekształcono w pułki artylerii. Samodzielny 6 dywizjon artyleryjskiego rozpoznania pomiarowego wszedł w skład 67 pułku artylerii ciężkiej. Z 7 Brygady Artylerii Haubic wydzielono dwa dywizjony artylerii, które wykorzystano do sformowania dwóch pułków artylerii lekkiej dla 15. i 18. dywizji piechoty. Na bazie 5 Dywizji Artylerii utworzono w Toruniu 13 Brygadę Artylerii, a jej dotychczasowe brygady przeformowano w pułki. 9 dywizjon artyleryjskiego rozpoznania pomiarowego włączono do 71 pac. Na bazie wydzielonych pododdziałów 2. i 3. BAH sformowano dodatkowo 87. i 90. pułk artylerii haubic. Na bazie 1 Brygada Artylerii Armat zorganizowano 85 pułku artylerii ciężkiej oraz 24. i 25. dywizjon artylerii ciężkiej, a na bazie 5 Brygady Artylerii sformowano 80 pułk artylerii ciężkiej. Jeden dywizjon tej brygady wydzielono dla formowanego na nowo 82 pułku artylerii ciężkiej. Na bazie 4 BAPpanc powstał 76 manewrowy pułk artylerii w Toruniu oraz cztery dywizjony artylerii przeciwpancernej dywizji piechoty. Z rozformowanych 9. i 14 BAPpanc utworzono część pododdziałów dla dwóch pułków artylerii lekkiej 15. i 18. dywizji piechoty oraz osiem dywizjonów artylerii przeciwpancernej dywizji piechoty. Rozformowano 1 Brygadę Moździerzy oraz 1. i 3 pułk moździerzy. W grudniu 1945 roku w miejsce: dwóch dywizji, siedmiu samodzielnych brygad i pięciu samodzielnych pułków, powstały: dwie brygady, sześć pułków i dwa samodzielne dywizjony.
W styczniu 1946 roku podjęto decyzję o dalszej redukcji artylerii. Na bazie 80., 82. i 85. pułku artylerii ciężkiej zorganizowano: 26., 27. i 28. dywizjon artylerii ciężkiej, a 87. i 90. pułk artylerii haubic przekształcono w 29. i 30. dywizjon artylerii haubic. W 12. i 13. brygadzie artylerii oraz 24. i 25. dywizjonie artylerii ciężkiej wprowadzono niższe etaty. W lutym 1947 roku po raz kolejny zredukowano stany osobowe jednostek artylerii.
W połowie 1948 roku 26. i 28 dywizjon artylerii ciężkiej oraz 29 dywizjon artylerii haubic zreorganizowano zmniejszając w każdym z nich liczbę żołnierzy i sprzętu artyleryjskiego. Jednocześnie z 26. i 28. dac wydzielono dwie baterie artyleryjskiego rozpoznania pomiarowego tworząc na ich bazie samodzielne baterie. Ze zreorganizowanych trzech dywizjonów artylerii utworzono 14 Brygadę Artylerii Ciężkiej w Bolesławcu. W tym samym okresie samodzielne pododdziały artyleryjskiego rozpoznania pomiarowego wykorzystano do sformowania w Orzyszu pułku artyleryjskiego rozpoznania pomiarowego].
W wyniku przeprowadzonych reorganizacji jednostek artylerii pod koniec 1948 roku składały się one z: trzech brygad, jednego manewrowego pułku artylerii, czterech samodzielnych dywizjonów artylerii oraz jednego pułku artyleryjskiego rozpoznania pomiarowego. Stan osobowy wynosił 6300 żołnierzy. Na uzbrojeniu jednostek znajdowało się 1.578 dział i 1169 moździerzy. Pozostały sprzęt artyleryjski 1030 dział i 1413 moździerzy przechowywany był w składnicach artyleryjskich.
Okres przyspieszonego rozwoju artylerii Od zakończenia II wojny światowej do początku 1949 roku Wojsko Polskie podlegało stałemu procesowi redukcji. 1 stycznia 1949 roku Dowództwu Wojsk Lądowych podlegało 16 dywizji piechoty, a w każdej pułk artylerii lekkiej, trzy brygady artylerii ciężkiej, trzy pułki artylerii plot . Na uzbrojenie artyleryjskie składały się 1980 działa, w tym: 144 haubicoarmaty 152 mm, 477 armat i haubic 122 mm, 634 armat 76 mm ZlS-3, 245 armat pułkowych 76 mm, 432 armat ppanc. 45 mm, 48 armat ppanc. 57 mm; 1747 moździerzy 120, 82, 50 mm; 56 armat plot 85 mm, 45 armat plot 37 mm; 4 wyrzutnie rakietowe BM-13. Większość uzbrojenia nadawała się do remontów lub zastąpienia nowym sprzętem. Prace planistyczne mające na celu rozbudowę wojska podjęto już w końcu 1947 roku. Pierwszy plan opracowany pod kierunkiem zastępcy szefa SG gen. bryg. Stanisława Mossora został odrzucony przez Biuro Polityczne KC PPR. Następny, autorstwa szefa SG gen. broni Władysława Korczyca tzw. „siedmioletni plan rozwoju WP na lata 1949–1955" został przyjęty do realizacji. W artylerii planowano dotychczasowe dwie brygady artylerii rozwinąć w dywizje, sformować od podstaw dwie brygady artylerii przeciwpancernej. Dwa pułki artylerii przeciwlotniczej rozwinięte miały być w dywizje.
W lutym 1949 roku sformowano dywizjon artylerii rakietowej o stanie osobowym 282 żołnierzy. Dywizjon ten miał być zalążkiem dla pułku artylerii rakietowej mobilizowanego na wypadek wojny. W maju 1949 roku sformowano w OW I 15 Brygadę Artylerii Ciężkiej skupiającą trzy dotychczas samodzielne dywizjony artylerii ciężkiej.
W lipcu rozformowano 30 dac a ludźmi i sprzętem uzupełniono 71 pułk artylerii ciężkiej, który wyłączono ze składu 13 BAC i usamodzielniono. Pułk ten przeniesiono jednocześnie na nowy etat o stanie osobowym 824 żołnierzy.
27 lutego 1950 roku sformowano Dowództwo Wojsk Obrony Przeciwlotniczej. Tym samym utworzono nowy rodzaj wojsk, w skład którego weszły wszystkie jednostki obrony przeciwlotniczej.
W listopadzie 1949 roku nastąpiły znaczące zmiany w kierownictwie Ministerstwa Obrony Narodowej. Odszedł marszałek Żymierski, a stanowisko ministra Obrony Narodowej objął marszałek Konstanty Rokossowski. Na przełomie 1949/50 roku wprowadzono zmiany do planu rozwoju armii. Powstał "Sześcioletni plan rozwoju wojska na lata 1950-55". Przyspieszony plan zakładał wzrost ilościowy sił zbrojnych.
Dnia 19.07.1950 roku Szefostwo Artylerii WP przeniesiono z etatu 1/184 na etat 1/259 z jednoczesną zmianą nazwy na Dowództwo Artylerii. W składzie sztabu tego dowództwa występowały wydziały: Operacyjny, Zwiadowczy, Organizacyjny, Łączności, Szkół i Kursów Oficerskich, Artylerii Przeciwlotniczej, Wyszkolenia Bojowego, Poligonów oraz Redakcja "Przeglądu Artyleryjskiego". Dowódca artylerii WP kierował wyszkoleniem artyleryjskim wszystkich jednostek WP.
12 lutego 1951 roku marszałek Rokossowski zatwierdził przyspieszony "Plan zamierzeń organizacyjnych na lata 1951 i 1952". Plan ten zrywał z dotychczasową koncepcją zrównoważonej rozbudowy wojska w powiązaniu z rozwojem gospodarki narodowej. Zapotrzebowanie wojska miał w większości pokryć budowany niemal od podstaw krajowy przemysł zbrojeniowy. Zamiary planistów nakazywały osiągnięcie rocznej zdolności produkcyjnej między innymi 7350 dział i moździerzy. W wojskach lądowych planowano sformowanie dodatkowo dwóch dywizji artylerii przełamania, trzech brygad artylerii przeciwpancernej, samodzielnej brygady artylerii ciężkiej, W skład korpusów piechoty włączono pułk artylerii ciężkiej liczący w 2 dywizjonach 26 haubicoarmat 152 mm. Łącznie sformowano sześć korpuśnych pułków artylerii ciężkiej.
Plan rozbudowy wojska rozpoczęto realizować w maju 1951 roku. Rozpoczęto formowanie 6. i 8. Dywizje Artylerii Przełamania, 22, 23, 28 Brygady Artylerii Przeciwpancernej. Dla 1 Korpusu Piechoty sformowano w Choszcznie 159 pułk artylerii ciężkiej i dywizjon artyleryjskiego rozpoznania pomiarowego. Duży przyrost ilościowy nie szedł w parze z rozbudową jakościową, tworzono liczne jednostki słabo wyposażone w sprzęt bojowy.
Zastój w działaniach wojennych na Półwyspie Koreańskim spowodował, że przygotowano w październiku 1952 roku plan redukcji wojska. Do 20 grudnia 1952 roku rozformowano 24, 25 i 30 DP. Wchodzące w skład tych dywizji pułki artylerii lekkiej włączono do 4., 5., 12.i 14. Dywizji Piechoty, a na bazie baterii armat z rozformowanych pułków piechoty sformowano 122 pułk artylerii lekkiej. Zmniejszono też stany osobowe w dywizjach artylerii przełamania i pułkach artylerii ciężkiej. W czerwcu 1953 roku reorganizacji uległy 6. 8. Dywizje Artylerii Przełamania. Nowa struktura obejmowała po trzy brygady haubic, brygadę haubic ciężkich, brygadę artylerii ciężkiej oraz brygadę moździerzy formowaną na bazie 14 i 21 samodzielnych pułków moździerzy. Były to w 6 Dywizji Artylerii Przełamania: 17BAH, 19 BAH, 25 BAH, 30 BAHC, 21 BAC, 27 BM i w 8 Dywizji Artylerii Przełamania: 26 BAH, 29 BAH, 32 BAH, 34 BAHC, 15 BAC, 24 BM. Jednocześnie z rozbudową ilościową wojska, wzrastało nasycenie techniką bojową. W 1952 roku krajowy przemysł dostarczył 1558 armat i armatohaubic, 1105 haubic, 81 wyrzutni rakietowych BM-13, 1368 dział plot, 944 moździerzy. Wprowadzony w kwietniu 1954 roku plan mobilizacyjny PM-53 zakładał reorganizacje artylerii czasu "W". formowane były baterie dowodzenia dowódców armii i korpusów.
Dokonany w styczniu 1954 roku nowy podział terytorialny państwa na okręgi wojskowe oraz rozformowanie dowództwa OW V w Krakowie, spowodował znaczne zmiany w podległości organizacyjnej związków taktycznych i tak odpowiednim okręgom wojskowym podlegały: Śląski Okręg WojskowyPomorski Okręg Wojskowy:23 Brygada Artylerii Przeciwpancernej6 Dywizja Artylerii Przełamania28 Brygada Artylerii Przeciwpancernej Dywizja Artylerii Przełamania14 Brygada Artylerii Ciężkiej33 Brygada Artylerii Ciężkiej22 Brygada Artylerii Przeciwpancernej
Okres politycznej odwilży