thumb|Przygotowania do startu śmigłowca MH-53E Sea Dragon w Naval Air Station (NAS) Sigonella na Sycylii we Włoszech. Załoga przeprowadza trening Zarządzania zasobami załogi. Zarządzanie zasobami załogi lub zarządzanie zasobami kokpituKpt. Al Haynes (May 24, 1991). „The Crash of training procedures for use in environments where human error can have devastating effects. Used primarily for improving air safety, CRM focuses on interpersonal communication, leadership, and decision making in the cockpit. Crew resource management formally began with a National Transportation Safety Board (NTSB) recommendation made during their investigation of the United Airlines Flight 173 crash. There a DC-8 crew ran out of fuel over Portland, Oregon while troublesUnited Flight 232.” Dostęp 2007-03-27. Presentation to NASA Dryden Flight Research Facility staff. ( lub Cockpit Resource Management – CRM) – zestaw procedur szkoleniowych do stosowania w środowiskach, w których błąd ludzki może pociągać za sobą katastrofalne następstwa. Stosowany głównie w obszarze bezpieczeństwa lotów, polega na komunikacji międzyludzkiej, przywództwie i podejmowaniu decyzji w kokpicie.
Nazwa Cockpit Resource Management (następnie uogólniona do Crew Resource Management) została utworzona w 1979 przez psychologa NASA Johna Laubera, który przez wiele lat badał procesy komunikacji w kokpicie. Przy zachowaniu hierarchii dowodzenia, koncepcja ma na celu stworzyć mniej autorytatywną kulturę współpracy, w której drugi pilot jest zachęcany do zakwestionowania działań kapitana, jeśli uważa je za błędne.
CRM powstało na bazie analizy przez amerykańską organizację National Transportation Safety Board (NTSB) katastrofy lotu United Airlines 173 w 1978, gdzie w samolocie skończyło się paliwo podczas gdy załoga zajmowała się problemem podwozia„UNITED AIR LINES, INC. MCDONNELL-DOUGLAS DC-8-61, N8082U PORTLAND, OREGON: DECEMBER 28, 1978.” National Transportation Safety Board. December 28, 1978. 9 (15/64). http://libraryonline.erau.edu/online-full-text/ntsb/aircraft-accident-reports/AAR79-07.pdf.. 7 czerwca 1979 NTSB wydało przełomowe zalecenie wymagania szkolenia w zakresie CRM dla załóg linii lotniczych. Kilka tygodni potem NASA zogranizowało warsztaty poświęcone tej tematyce i wspierając to innowacyjne szkolenieCooper, G.E., White, M.D., & Lauber, J.K. (red.) 1980. „Resource management on the flightdeck,” Proceedings of a NASA/Industry Workshop (NASA CP-2120).. United Airlines były pierwszymi liniami lotniczymi, które w 1981 wprowadziły szkolenie CRM dla załóg kokpitów. Do lat 90. XX w. szkolenia te zostały przyjęte jako standard.
United Airlines przeszkoliły w stosowaniu CRM również stewardesy, aby razem z pilotami stanowiły kolejną warstwę ulepszonej komunikacji i pracy zespołowej. Badania wykazały, że jeśli obie te grupy razem stosują CRM, bariery komunikacyjne zmniejszają się, a problemy można rozwiązać bardziej efektywnie, co zwiększa bezpieczeństwo. Zasady szkolenia CRM zostały zmodyfikowane w celu zastosowania w szerokim zakresie sytuacji, w których ludzie muszą w krótkim czasie podejmować niebezpieczne decyzje, takich jak kontrola ruchu lotniczego, nawigacja statków, walka z pożarem, a nawet szpitalne sale operacyjne.
Przegląd Szkolenie lotnicze CRM jest znane pod wieloma nazwami, np. zarządzanie zasobami kokpitu (), zarządzanie zasobami pulpitu lotniczego () oraz dowództwo, przywództwo i zarządzanie zasobami (), ale szeroko przyjął się ogólny termin Zarządzanie zasobami załogi. W przypadku stosowania technik CRM w innych dziedzinach, czasem zyskują własne nazwy, np. zarządzanie zasobami obsługi () czy zarządzanie zasobami morskimi ().
Szkolenie CRM łączy rozległe dziedziny wiedzy, umiejętności i cechy takie jak komunikacja, orientacja w sytuacji, rozwiązywanie problemów, podejmowanie decyzji i praca zespołowa; łącznie z podległymi im dziedzinami. CRM można określić jako system zarządzania, który stosuje dostępne zasoby (sprzęt, procedury i ludzi) w optymalny sposób, w celu promocji bezpieczeństwa i podwyższenia efektywności działań.
CRM wiąże się z umiejętnościami poznawczymi i interpersonalnymi potrzebnymi do zarządzania zasobami w zorganizowanym systemie, zaś niekoniecznie z wiedzą techniczną i umiejętnością obsługi urządzeń. W tym kontekście zdolności poznawcze określa się jako procesy umysłowe używane do zdobycia i utrzymania świadomości sytuacji, w celu rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji. Umiejętności interpersonalne polegają na komunikacji i całej gamie zachowań związanych z pracą zespołową. W wielu systemach operacyjnych, tak jak w wielu dziedzinach życia, zakresy umiejętności się często nakładają, pokrywają się też z wymaganymi umiejętnościami technicznymi. Nie są też ograniczone do pracy w zespole wieloosobowym czy wspólnej obsługi urządzeń, ale mają zastosowanie w przypadku obsługi czy pracy jednoosobowej, ponieważ wciąż są potrzebne w relacji z innymi zadaniami lub sprzętem czy zespołami wsparcia w celu skutecznego ukończenia zadania.
Szkolenie CRM dla zespołu zostało wprowadzone i rozwinięte przez organizacje lotnicze, takie jak wielkie linie lotnicze i lotnictwo wojskowe na całym świecie. Szkolenie CRM jest obecnie obowiązkowym elementem szkolenia zawodowych pilotów pracujących w ramach większości organizacji lotniczych na całym świecie, łącznie z FAA (w Stanach Zjednoczonych) i JAA (w Europie). Wobec wprowadzenia CRM w liniach lotniczych, amerykańskie Ministerstwo Obrony zaczęło szkolić załogę swoich samolotów w CRM w latach 80. XX w.Diehl, Alan (November 5, 1992) „The Effectiveness of Civil and Military Cockpit Management Training Programs.” Flight Safety Foundation, 45th International Air Safety Seminar, Long Beach, CA. Obecnie United States Air Force i United States Navy wymagają, aby wszyscy członkowie załóg przechodzili coroczne szkolenie CRM, w celu zmniejszenia ilości wypadków spowodowanych błędami ludzkimiAir Force Instruction 11-290: http://web.archive.org/web/20110527001138/http://www.e-publishing.af.mil/shared/media/epubs/AFI11-290.pdfOPNAVINST 1542.7C: http://web.archive.org/web/20110722202917/https://www.netc.navy.mil/nascweb/crm/1542_7c.pdf. United States Army ma swoją własną wersję CRM zwaną Zaawansowanym Szkoleniem Koordynacji Załogi Statków Powietrznych ( – ACT-E).
Komunikacja Podstawowym celem CRM jest lepsza świadomość sytuacyjna, samoświadomość, przywództwo, asertywność, podejmowanie decyzji, elastyczność, zdolność do adaptacji, analiza zdarzenia i zadania, oraz komunikacja. CRM ma na celu wytworzenie kultury czy klimatu zachęcającego do swobodnego kwestionowania autorytetu. Dostrzega, że rozbieżność pomiędzy tym, co się dzieje, a tym, co powinno się dziać jest często pierwszym wskaźnikiem, że występuje błąd. To delikatny temat dla wielu organizacji, zwłaszcza tych z tradycyjną hierarchią, dlatego zwierzchnicy i osoby im podległe muszą zostać nauczone odpowiednich technik komunikacji, tak, aby zwierzchnicy rozumieli, że kwestionowanie ich autorytetu nie jest zagrożeniem, zaś osoby podległe znały właściwy sposób kwestionowania poleceń.
Nagrania rozmów w kokpicie z wielu wypadków lotniczych w tragiczny sposób ukazują dramatyczne próby pierwszego oficera i mechanika pokładowego przekazania kapitanowi krytycznych informacji w niebezpośredni i nieskuteczny sposób. Kiedy wreszcie kapitan zrozumiał przekaz i sytuację, było już za późno na uniknięcie wypadku. Ekspert CRM, Todd Bishop zaprojektował pięciostopniowy proces przekazania informacji (zwany Assertive Statement), który zawiera zarówno pytanie, jak i podjęcie kroków w celu rozwiązania sytuacji: Zacznij lub zwróć na siebie uwagę – zwrot do osoby, np. „Hej szefie” lub „kapitanie Kowalski” czy „Jasiu”, czy użycie innego imienia lub tytułu, które zwróci uwagę danej osoby. Wyraź swoje obawy – przedstaw swoją analizę sytuacji w sposób bezpośredni, panując nad swoimi emocjami, np. „Obawiam się, że możemy mieć za mało paliwa, aby przelecieć przez burzę” lub „Obawiam się, że dach się zawali”. Wyraź problem tak, jak go widzisz – np. „Zostało nam paliwa tylko na 40 minut” albo „Ten budynek ma dach z lekkich paneli stalowych, i pożar mógł się tam przenieść”. Zaproponuj rozwiązanie – np. „Zawróćmy na inne lotnisko i zatankujmy” albo „Myślę, że powinniśmy oderwać kilka dachówek i zajrzeć tam kamerą termiczną, zanim wyślemy tam ludzi”. Uzyskaj zgodę – np. „Czy uważa pan, że tak będzie dobrze, kapitanie?”.
Są to trudne do nauczenia umiejętności, ponieważ mogą wymagać znacznych zmian we własnych przyzwyczajeniach, dynamice kontaktów międzyludzkich i kulturze panującej w organizacji.
Analiza wypadków Katastrofa lotu United Airlines 173 Załoga lotu United Airlines 173 schodziła do lądowania na lotnisko w Portland wieczorem 28 grudnia 1978, kiedy zauważyła usterkę podwozia. Kapitan postanowił krążyć nad lotniskiem i w tym czasie rozwiązać problem. Kapitan przez godzinę koncentrował się na problemie z podwoziem, ignorując powtarzające się uwagi drugiego pilota i inżyniera na temat zmniejszającego się zapasu paliwa. Dopiero kiedy silniki zaczęły gasnąć, zrozumiał sytuację. Samolot lądował awaryjnie w zalesionym terenie podmiejskim przed Portland, ponad 6 mil przed pasem startowym. Spośród 189 osób na pokładzie, dwoje członków załogi i ośmioro pasażerów zginęło. W swoim raporcie NTSB wystosowało szereg zaleceń, takich jak:
Śledczym bezpieczeństwa lotniczego NTSB, który napisał to zalecenie był psycholog lotniczy, dr Alan Diehl„Air Crash Investigation: Focused on Failure” – Discover Channel/National Geographic Program „Mayday” S12 E08.. W czasie badań tego wypadku zrozumiał, że zaszła tam podobna sytuacja, jak w innych wielkich wypadkach linii lotniczych, takich jak katastrofa lotu Eastern Air Lines 401NTSB report: Eastern Airlines, Inc, L-1011, N310EA, Miami, Florida, December 29, 1972, NTSB (report number AAR-73/14), June 14, 1973. który runął na Everglades i zderzenie na pasie startowym samolotów Pan Am i KLM Boeing-747s na TeneryfieInternational Civil Aviation Organization, Circular 153-An/56, Mortreal, Canada, 1978.. Dr Diehl wiedział o innowacyjnych badaniach prowadzonych przez Ames Research Center w NASA i innych miejscach i uważał, że te nowe zasady szkolenia CRM mogą zmniejszyć prawdopodobieństwo błędów ludzkich.
Katastrofa lotu United Airlines 232 Kapitan Alfred C. Haynes, pilot lotu United Airlines 232, uważa, że zarządzanie zasobami załogi było jednym z czynników, które uratowały życie jemu i wielu innym ludziom w wypadku w Sioux City w stanie Iowa w lipcu 1989. Linie United rozpoczęły szkolenia zwane Command Leadership Resource Training w latach 80. W trakcie feralnego lotu, korzystając łącznie ze 103 lat doświadczenia trzech obecnych w kokpicie pilotów oraz instruktora lotu, byli oni w stanie wylądować w sposób, jakiego żaden z nich nigdy nie ćwiczył. Gdyby kapitan nie pozwolił każdemu członkowi załogi proponować rozwiązań, wszyscy mogliby zginąć w katastrofie. W trakcie awaryjnego lądowania z nadmierną prędkością, po całkowitej utracie sterowności samolotu, spośród 296 osób na pokładzie zginęło 112.
Katastrofa lotu Air France 447 Jedna z analiz wskazuje nieprzestrzeganie CRM jako jeden z czynników, które doprowadziły do katastrofy lotu Air France 447, który runął do Atlantyku lecąc z Rio de Janeiro do Paryża 1 czerwca 2009.
Po rozwiązaniu wcześniejszego kilkuminutowego problemu niedziałającej rurki Pitota, kapitan wyszedł do toalety, pozostawiając stery pod kontrolą drugiego i trzeciego pilota. Nie było jasne, który z nich pilotował Airbusa około godziny 02:11:21, ani nie rozmawiali oni o tym ze sobą.