mały|Stanisława Paleolog mały|Grób Stanisławy Paleolog w Manchesterze Stanisława Filipina Demetraki-Paleolog, ps. „Zofia”, „Łucka”, „Monika” (ur. 4 maja 1892 w Rumnie, zm. 3 grudnia 1968 w Penley) – polska działaczka niepodległościowa, uczestniczka czterech wojen, podpułkownik Wojska Polskiego II RP, komisarz Policji Państwowej, funkcjonariuszka Policji Polskiej GG, kapitan czasu wojny w ramach Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, minister w pierwszym rządzie Antoniego Pająka na uchodźstwie.
Życiorys Uczyła się w lwowskiej pensji dla dziewcząt sióstr sakramentek, a następnie studiowała w Akademii Handlowej we Lwowie. Podczas I wojny światowej działała w Polskiej Organizacji Wojskowej.
U kresu wojny wzięła udział w obronie Lwowa w trakcie wojny polsko-ukraińskiej, w listopadzie 1918 wstępując do Straży Obywatelskiej, służyła w stopniu kaprala. Służyła jako sanitariuszka. Odbywając służbę kurierki została ranna podczas próby przejścia przez front. Wstąpiła do Milicji Ludowej w grudniu 1918, następnie do Ochotniczej Legii Kobiet. Była pierwszą kurierką. Jako kurierka służyła także jej siostra Helena. Pełniła funkcję adiutantki komendantki OLK, Aleksandry Zagórskiej. Po tym jak 1 kwietnia 1920 utworzono Wydziały Ochotniczej Legii Kobiet przy Sekcji Mobilizacyjnej Oddziału I Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie, została w stopniu podporucznika OLK adiutantką naczelniczki mjr A. Zagórskiej oraz objęła kierownictwo referatu spraw personalnych. W 1920 w szeregach OLK uczestniczyła w wojnie polsko-bolszewickiej pod Warszawą.
Od 1922 do 1924 pracowała na stanowisku urzędniczym w Szpitalu św. Łazarza w Krakowie. W 1925 wstąpiła do Policji Państwowej. Od 1925 kierowała Policją Kobiecą i zajmowała się jej organizowaniem. Została awansowana do stopnia aspiranta od 1 stycznia 1928, na początku kwietnia 1933 na stopień podkomisarza, a od 1 stycznia 1939 do stopnia komisarza. Pełniła stanowisko kierownika sanitarno-obyczajowej VI brygady Urzędu Śledczego przy ul. Daniłowiczowskiej w Warszawie (zajmującej się zwalczaniem nierządu i handlu żywym towarem). W czerwcu 1929 została dowódcą kompanii na kursie nowych funkcjonariuszek tej brygady. Od 1935 do 1939 kierowała referatem ds. oficerów i szeregowych Policji Kobiecej w Centrali Służby Śledczej Komendy Głównej Policji Państwowej. Na początku 1930 weszła w skład komitetu organizacyjnego, który miał zorganizować Koło opieki mające na celu ratowanie dzieci moralnie zaniedbanych ze szkoły nr 178 w Warszawie.
Po wybuchu II wojny światowej w okresie okupacji niemieckiej służyła w Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa. Jednocześnie konspiracyjnie działała w Związku Walki Zbrojnej oraz Armii Krajowej. Zajmowała się organizowaniem i szkoleniem żołnierzy w składach brygad obserwacyjno‑wywiadowczych i żeńskich grup wywiadowczo‑dywersyjnych. Współorganizowała Państwowy Korpus Bezpieczeństwa. Była przydzielona do Komendy Głównej Armii Krajowej, Oddział IV (Kwatermistrzowski, Szefostwo Produkcji Konspiracyjnej „Cieśla” („Perkun”, „Waga”, „Drzewo”). Brała udział w powstaniu warszawskim w jednostce I Obwód „Radwan” (Śródmieście), Zgrupowanie „Chrobry II” (oficer informacyjny), Kierownictwo Produkcji Uzbrojenia. Po powstaniu opuściła Warszawę wraz z ludnością cywilną.
Po wojnie 10 sierpnia 1946, w obliczu zagrożenia aresztowaniem wyjechała z Polski. 12 września tego roku została przyjęta do 2 Korpusu Polskiego we Włoszech i zweryfikowana w stopniu majora ze starszeństwem z 1 października 1944. Następnie przeniosła się do Wielkiej Brytanii i osiadła w Londynie. 15 października 1954 roku Prezydent RP August Zaleski powołał ją na członka drugiego składu Sądu Obywatelskiego w Londynie. 11 października 1955 została ministrem w pierwszym rządzie Antoniego Pająka władz RP na uchodźstwie. W 1957 ukazała się książka autorstwa Stanisławy Paleolog pt. The Women Police in Poland 1925–1939. Do końca życia pozostawała w stopniu podpułkownika.
Na skutek krwotoku śródmózgowego została sparaliżowana. Ostatnie 11 lat życia spędziła w szpitalu Penley, w którym zmarła 3 grudnia 1968. Pochowana na Southern Cemetery w Manchesterze (sekcja K, grób numer 450)Burial records, Manchester City Council..
Upamiętnienie W 2025 jej podobizna znalazła się na awersie Medalu Stulecia Służby Kobiet w Policji.
W 2026 jej imieniem nazwano rondo u zbiegu ulic Sołtysowskiej i Centralnej w krakowskiej Dzielnicy XIV Czyżyny.
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (30 lipca 1957) „za zasługi w długoletniej służbie państwowej”. Krzyż Niepodległości (19 grudnia 1933) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych Srebrny Krzyż Zasługi (23 listopada 1929)M.P. z 1929 r. nr 277, poz. 639 „za zasługi na polu organizacji Ochotniczej Legji Kobiecej i pracy społecznej”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Obrony Lwowa z mieczami
Przypisy
Bibliografia
Sprengel B., Stanisława Filipina Paleolog – oficer Wojska Polskiego i Policji Państwowej, w: Wojenna służba Polek w II wojnie światowej. Materiały IX sesji popularnonaukowej połączonej z II Zjazdem Kombatantek w Toruniu w dniach 6–7 listopada 1999 r., red. M. Golon, K. Minczykowska, Toruń 2000 r., s. 253–260.
Linki zewnętrzne Policja kobieca w Polsce (1925–1939) – książka Paleolog dostępna w formie ebooka
Kategoria:Członkinie Ochotniczej Legii Kobiet Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Kobiety – powstańcy warszawscy Kategoria:Kobiety w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Londyńska Polonia Kategoria:Funkcjonariusze Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa Kategoria:Komisarze Policji Państwowej Kategoria:Majorowie Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Obrony Lwowa Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Polscy ministrowie emigracyjni Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1892 Kategoria:Zmarli w 1968 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Wielkiej Brytanii po II wojnie światowej