Dzierzbowron (Gymnorhina tibicen) – średniej wielkości czarno-biały ptak z rodziny ostrolotów, którego rodzimy zasięg obejmuje Australię i południową Nową Gwineę. Mimo że dawniej rozdzielany na trzy gatunki, obecnie uznawany jest za jeden gatunek z ośmioma lub dziewięcioma podgatunkami. Nazywany w języku angielskim Australian magpie – dosł. australijska sroka – ptak nie ma jednak nic wspólnego z eurazjatycką sroką, która jest przedstawicielem krukowatych. Dorosłe dzierzbowrony to dość krzepkie ptaki o długości ciała wahającej się między 37 a 43 cm i charakterystycznym czarno-białym upierzeniu, czerwonych oczach i mocnym, klinowatym, białoniebiesko-czarnym dziobie. Samiec i samica są podobne z wyglądu – można je rozróżnić po znakowaniu na grzbiecie. Ze względu na długie nogi dzierzbowron raczej chodzi zamiast skakać i większość czasu spędza na ziemi.
Dzierzbowron ma bogaty zasób skomplikowanych głosów. Jest wszystkożerny, a podstawę jego zróżnicowanej diety stanowią bezkręgowce. Na ogół to osiadły i terytorialny ptak. W obrębie zasięgu jest to szeroko rozprzestrzeniony ptak, spotykany na co dzień – dobrze przystosował się do życia w siedliskach ludzkich. Jest to charakterystyczny ptak dla parków, ogrodów i farm w Australii i Nowej Gwinei. W całym tym obszarze gatunek żeruje i dokarmiany jest w domostwach, jednak na wiosnę niewielki odsetek gniazdujących ptaków (w większości samców) staje się agresywny i po zanurkowaniu z powietrza atakuje ludzi, którzy zbliżają się do gniazd, szczególnie rowerzystów. W latach 60. XIX wieku dzierzbowrony introdukowano na Nową Zelandię, jednak potem zaczęły padać oskarżenia o zastępowanie siedlisk rodzimym gatunkom i obecnie G. tibicen uchodzi tam za szkodnika. Introdukcje miały miejsce również na Wyspach Salomona i Fidżi, gdzie ptaki te nie są uznawane za gatunek inwazyjny. Dzierzbowron jest maskotką kilku australijskich klubów sportowych, między innymi Collingwood Magpies.
Taksonomia i nazewnictwo lokalne thumb|left|G. tibicen terraereginae, Queensland Dzierzbowron został po raz pierwszy opisany przez angielskiego ornitologa Johna Lathama w 1801 pod nazwą Coracias tibicen; holotyp odłowiono w okolicy Port Jackson w Nowej Południowej Walii. Epitet gatunkowy pochodzi od łacińskiego słowa tibicen – „flecista” lub „dudziarz”, co odnosi się do melodyjnego głosu ptaka. Jedna z wcześniejszych odnotowanych nazw zwyczajowych to Piping Roller, zapisana na ilustracji wykonanej między 1788 a 1792 przez Thomasa Watlinga, jednego z ilustratorów określanych razem mianem Port Jackson Painter. Tarra-won-nang lub djarrawunang, wibung i marriyang były nazwami używanymi przez ludność z grup Eora i Darug zamieszkujących okolice Sydney. Booroogong i garoogong to słowa z języka Wiradjuri, zaś carrak ptaka nazywali ludzie Jardwadjali z Wiktorii. Wśród Kamilaroi odpowiednikiem nazwy było słowo burrugaabu, galalu albo guluu. Dzierzbowron był znany jako Warndurla pośród ludzi posługujących się językiem Yindjibarndi, a zamieszkujących centralną i zachodnią Pilbarę. Termin bell-magpie został zaproponowany celem odróżnienia dzierzbowrona od sroki w języku angielskim; nie zyskał szerszego uznania.
Nazwa ptaka w języku angielskim nawiązuje do podobieństwa dzierzbowrona do sroki zwyczajnej (ang. European magpie); u wczesnych osadników powszechną praktyką było nazywanie roślin i zwierząt ze względu na podobieństwo do rodzimych odpowiedników. Jednakże sroka zwyczajna należy do rodziny krukowatych, podczas gdy jej australijski odpowiednik przynależy do rodziny ostrolotów (jednakże obie rodziny wywodzą się z linii ewolucyjnej Corvida). Podobieństwo dzierzbowrona do srokaczy i kurawong (Strepera) zostało wcześnie dostrzeżone i wszystkie 3 rodzaje, Strepera, Cracticus i Gymnorhina (dzierzbowrona), w 1914 umieścił w rodzinie srokaczy, Cractidae, John Albert Leach, po tym, jak zbadał umięśnienie tych ptaków. Amerykańscy ornitolodzy Charles Sibley i Jon Edward Ahlquist odkryli bliskie pokrewieństwo między ostrolotami (Artamus) a srokaczami w 1985 i połączyli obie rodziny w klad o nazwie Cracticini, który urósł do rangi rodziny ostrolotów (Artamidae). Dzierzbowron przez większość ujęć systematycznych umieszczany jest w monotypowym rodzaju Gymnorhina, jednak kilku autorów, m.in. Storr w 1952 i późniejsi autorzy, jak Christidis i Boles w checkliście z 2008, umieścili gatunek w rodzaju Cracticus. Tym samym nadali mu nazwę Cracticus tibicen, powołując się na argument, jakoby przystosowanie do naziemnego trybu życia nie było wystarczającą przesłanką do umieszczenia ptaka w osobnym rodzaju. Dowodem są opublikowane w 2013 wyniki badań molekularnych, które wykazały, że dzierzbowron to takson siostrzany wobec srokacza czarnego (M. quoyi). Przodek obu gatunków ostrolotów musiał oddzielić się od linii rozwojowej rodziny między 8,3 a 4,2 mln lat temu, podczas późnego miocenu/wczesnego pliocenu, podczas gdy dalsza specjacja zaszła w pliocenie (5,8–3,0 mln lat temu).
W sporej części XX-wiecznej literatury dzierzbowrona dzielono na 3 gatunki – black-backed magpie (C. tibicen), white-backed magpie (C. hypoleuca) i western magpie (C. dorsalis). Później dostrzeżono, że były to hybrydy powstałe na granicach terytoriów; dość pospolicie występowały hybrydy z szarym lub pasiastym grzbietem. Ponownie jako jeden gatunek sklasyfikował te ptaki Julian Ralph Ford w 1969, a z jego klasyfikacją zgadza się większość autorów czasów dzisiejszych.
Podgatunki Obecnie IOC i autorzy AviList uznają 8 podgatunków dzierzbowrona, zaś na The Clements Checklist of Birds of the World i liście ptaków świata przygotowywanej we współpracy BirdLife International z autorami Handbook of the Birds of the World wyróżnia się ich 9. Istnieją duże obszary, gdzie zasięgi podgatunków nakładają się, skutkując powstawaniem form pośrednich między tymi taksonami. U ptaków wraz ze wzrostem szerokości geograficznej wzrastają i rozmiary osobników; podgatunki z południa osiągają większe wymiary niż te z północy; nie dotyczy to podgatunku z Tasmanii, który obejmuje małe ptaki (patrz: reguła Bergmanna i karłowacenie wyspowe). Forma opisana na podstawie holotypu, znana w języku angielskim jako black-backed magpie i figurująca pod nazwą Gymnorhina tibicen, została podzielona na 4 podgatunki o czarnych grzbietach:
thumb|G. tibicen tibicen w Sydney thumb|G. tibicen tyrannica na południowym wybrzeżu Wiktorii dzierzbowron gwiżdżący (G. tibicen tibicen), podgatunek nominatywny, obejmuje duże ptaki występujące w południowo-wschodnim Queensland, od okolic Moreton Bay poprzez wschodnią Nową Południową Walię po Moruya, prawie przy granicy z Wiktorią. Występuje na wybrzeżu lub w jego bliskiej okolicy i występuje na wschód od Wielkich Gór Wododziałowych. G. tibicen terraereginae – takson sporny, przez IOC i autorów AviList synonimizowany z podgatunkiem nominatywnym; zamieszkuje obszary od Półwyspu Jork i Gulf Country na południe poprzez Queensland do wybrzeża ograniczonego na północy Halifax Bay i na południu Mary River, centralną i zachodnią Nową Południową Walię i północną Australię Południową; przedstawiciele podgatunku mali lub średnich rozmiarów. Upierzenie takie samo jak u G. t. tibicen, jednak u samicy czarna końcówka ogona jest krótsza. Skrzydła i skok są krótsze, dziób dłuższy. Podgatunek po raz pierwszy opisał Gregory Mathews w 1912, epitet pochodzi z łaciny od terra – „ziemia” i reginae – „królowej” (ang. queen, od Queensland). W północnej Wiktorii i południowo-wschodniej Nowej Południowej Walii dochodzi do hybrydyzacji z dużymi ptakami podgatunku G. t. tyrannica; u form pośrednich na białych częściach grzbietu występują czarne pasy o różnej szerokości. Hybrydyzacja w trzy strony (tyrannica–terrareginae–tibicen) zachodzi między Bega a Batemans Bay u południowego Wybrzeża Nowej Południowej Walii. G. tibicen eylandtensis, ang. Top End magpie, występuje od Kimberley w północnej Australii Zachodniej, poprzez Terytorium Północne, Ziemię Arnhema i Groote Eylandt po Gulf Country. G. t. eylandtensis obejmuje ptaki o długich i cienkich dziobach, a osobniki z Groote Eylandt prawdopodobnie są mniejsze od ptaków z kontynentu. Przed końcem ogona występuje czarny pasek; u samca górna część grzbietu biała, u samicy szara. Podgatunek opisał H.L. White w 1922. Krzyżuje się z C. t. terraereginae na południowy wschód od Zatoki Karpentaria. G. tibicen longirostris, ang. long-billed magpie, zasiedla obszar północnej Australii Zachodniej, od Zatoki Rekina po Pilbarę. Nazwany w 1903 przez Alexa Milligana podgatunek obejmuje średniej wielkości ptaki z długim, cienkim dziobem. Milligan wysnuł przypuszczenie, że dziób stanowi przystosowanie do lokalnych warunków, co oznacza, że ptaki miałyby łapać niebezpieczne skorpiony i pająki. W południowej centralnej Australii Zachodniej występuje szeroki obszar krzyżowania się G. t. longirostris i G. t. dorsalis, ciągnący się od Zatoki Rekina na południe do rzeki Murchison i na wschód do Wielkiej Pustyni Wiktorii.
Ptaki określane w języku angielskim jako white-backed magpie, opisane jako Gymnorhina hypoleuca przez Johna Goulda w 1837, również nie stanowią oddzielnego gatunku:
thumb|Samiec podgatunku G. t. tyrannica pokazujący biały grzbiet G. tibicen tyrannica obejmuje bardzo duże, białogrzbiete dzierzbowrony występujące od Twofold Bay na dalekim południu Nowej Południowej Walii, poprzez południową Wiktorię na południe od Wielkich Gór Wododziałowych po Park Narodowy Coorong w południowo-wschodniej Australii Południowej. Pierwszego opisu dokonali Richard Schodde i Ian J. Mason w 1999. Na ogonie widoczny jest szeroki czarny pas. G. tibicen telonocua można spotkać od Cowell na południe po Półwysep Eyre’a i Półwysep Yorke w południowej Australii Południowej oraz w południowo-zachodnim paśmie Gawler Ranges. Podgatunek opisali Schodde i Mason w 1999; jego epitet, telonocua, to anagram od leuconota, co znaczy „białogrzbiety”. Ptaki tego podgatunku przypominają G. t. tyrannica, różnią się krótszym skrzydłem oraz ogólnie mniejszymi rozmiarami i masą ciała. W porównaniu do innych podgatunków dzierzbowrona dziób jest stosunkowo krótki. Mieszańce z innymi podgatunkami występują w Mount Lofty Ranges i na Wyspie Kangura.
thumb|Samiec (po lewej) i samica (po prawej) z Tasmanii dzierzbowron żałobny (G. tibicen hypoleuca) określa małe ptaki o białym grzbiecie, krótkim, zwartym dziobie i niedługich skrzydłach, występujące na wyspie King i Wyspie Flindersa, do tego na Tasmanii.
thumb|Samica podgatunku dorsalis. U samców grzbiet ma kolor biały dzierzbowron białogrzbiety (G. tibicen dorsalis) (ang. western magpie) pierwotnie został uznany za osobny gatunek przez A.J. Campbella w 1895. Występuje w żyznym południowo-zachodnim zakątku Zachodniej Australii. Dorosły samiec odznacza się białym grzbietem i najbardziej przypomina osobniki podgatunku G. t. telonocua, osiąga jednak nieco większe rozmiary, posiada dłuższy dziób i węższy czarny pasek na końcu ogona. Samice wyróżnia wyjątkowe upierzenie – łuskowany czarny lub brązowoczarny grzbiet; ciemne pióra mają białe krawędzie. Wraz ze zużywaniem się piór ten oryginalnie upierzony obszar zdaje się przybierać bardziej jednolite barwy ze względu na ścieranie się krawędzi piór. U obu płci można dostrzec czarne nogawice. dzierzbowron papuaski (G. tibicen papuana) (ang. New Guinean magpie) to mało poznany podgatunek swój zasięg mający w południowej Nowej Gwinei. Samca cechuje niemal biały grzbiet z wąskim czarnym paskiem, zaś samicę czarniawy grzbiet; czarne pióra wierzchu ciała mają białe końcówki, podobne jak u G. t. dorsalis. Ptaki tego podgatunku, podobnie jak longirostris, mają długie dzioby.
Morfologia thumb|Młodociany osobnik o ciemnych tęczówkach i nierzucającym się w oczy upierzeniu, Australian National Botanic Gardens, Canberra