Zatoczek rozszerzony (Menetus dilatatus) – gatunek niewielkiego, płucodysznego, słodkowodnego ślimaka z rodziny zatoczkowatych (Planorbidae), pochodzącego z Ameryki Północnej. Zawleczony do Europy, rozprzestrzenia się w wodach śródlądowych.
Cechy morfologiczne Muszla drobna, stosunkowo wysoka i grubościenna. Szerokość muszli: 2–3,6 mm; wysokość: 0,9–1,3 mmGlöer P. 2002. Die Süßwassergastropoden Nord- und Mitteleuropas. Die Tierwelt Deutschlands, ConchBooks, Hackenheim, 326 pp., , str: 190–191.. Muszla zbudowana z trzech skrętów, bardzo szybko narastających, oddzielonych głębokim szwem. Ostatni skręt jest dwa razy szerszy od przedostatniego. Na ostatnim skręcie, w jego górnej części zaznaczona wyraźnie krawędź, powyżej niej muszla dosyć wyraźnie spłaszczona. Górna (funkcjonalnie) strona muszli spłaszczona, jednak przedostatni skręt jest mocno wysklepiony, w związku z czym czasami może dosyć mocno wystawać ponad płaszczyznę powierzchni muszli. Muszla embrionalna jamkowato wgłębiona. Od dołu skręty mocno wypukłe. Dołek osiowy wąski, lecz głęboki. Otwór muszli duży, nieregularnie eliptyczny, brzeg od strony kolumienki odwinięty, krawędź otworu prosta, bez zgrubień – przypomina ujście trąbki, od czego ślimak bierze swą angielską nazwę (trumpet ramshorn snail). Na powierzchni muszli wyraźnie zaznaczone regularne prążki poprzeczne i słabe prążki spiralne. Muszla barwy ciemnobrązowej, rogowej, żółtozielonkawej, jedwabiście połyskująca.
Występowanie Pierwotny zasięg występowania obejmuje wschodnią część Stanów Zjednoczonych Ameryki. Ekspansja Zawleczony do Europy, po raz pierwszy stwierdzono go w 1869 roku w kanałach, do których zrzucano wodę z przędzalni bawełny w Pendleton (okolice Manchesteru) Kerney M. 1999. Atlas of the Land and Freshwater Molluscs of Britain and Ireland. Harley Books, London, str. 261.. Na kontynencie pojawił się najpierw we Francji. Jego występowanie, oprócz Wielkiej Brytanii i Francji, stwierdzono także w Niemczech, Holandii i CzechachBeran L. 2005. Menetus dilatatus (Gould, 1841) (Gastropoda: Planorbidae) in the Lipno Reservoir (Southern Bohemia, Czech Republic). Malacologica Bohemoslovaca 4: 17–20. PDF.Müller R., Anlauf A., Schleuter M. 2005. Nachweise der Neozoe Menetus dilatatus (Gould, 1841) in der Oberelbe, Mittelelbe, dem Mittellandkanal und dem Nehmitzsee (Sachsen, Sachsen-Anhalt, Brandenburg) (Gastropoda: Planorbidae). Malakologische Abhandlungen. 23: 77–85.Haldemann R. 2003. Menetus dilatatus (Gould, 1841) im Ems-Seiten-Kanal (Niedersachsen, Landkreis Emsland) (Gastropoda: Basommatophora: Planorbidae). Malakologische Abhandlungen 21: 75–78.. W Polsce stwierdzony po raz pierwszy w 1970 roku, w zespole jezior zasilanych podgrzanymi wodami zrzutowymi z elektrowni konińskiej (jeziora: Gosławickie, Ślesińskie, Pątnowskie, Mikorzyńskie, Licheńskie)Berger L., Dzięczkowski A. 1977. Mollusca. W: Wróblewski A. (red.) Bottom fauna of the heated Konin Lakes. Monografie Fauny Polski. 7: 152–179..
Biologia i ekologia Zajmowane siedliska Gatunek występuje w rozmaitych biotopach słodkowodnych: rzekach, strumieniach, stawach, zbiornikach zaporowych, jeziorach, kanałach. Zasiedla litoral, występuje na niewielkich głębokościach, pełza po powierzchni kamieni, zanurzonych kawałkach drewna i innych zanurzonych przedmiotach, opadłych liściach, makrofitachBerger L., Dzięczkowski A. 1979. Północnoamerykański zatoczek Menetus dilatatus (Gould, 1841) (Gastropoda, Planorbidae) w Polsce. Przegląd Zoologiczny 23, 1: 34–40. Występuje obficiej w wodach podgrzanych, ale nie toleruje temperatury powyżej 32 °C. Odżywianie Zdrapywacz, odżywia się detrytusem, peryfitonem. Rozmnażanie Obojnak, w sprzyjających warunkach może wydawać nawet trzy generacje potomstwa rocznie. Interakcje międzygatunkowe W Ameryce Północnej jest żywicielem pośrednim motylicy żółwiej.
Znaczenie Nie ma informacji o tym, by rozprzestrzenianie M. dilatatus miało wpływ na rodzime ekosystemy.
Przypisy Gould A. A. 1841. Report on the invertebrata of Massachusetts, comprising the Mollusca, Crustacea, Annelida, and Radiata. Published agreeably to an order of the legislature, by the commissioners on the Zoological and Botanical Survey of the state. Str. 210–11, Cambridge. (Forsom, Wells & Thurston). 210–211. figure 140.
Bibliografia
Linki zewnętrzne Menetus dilatatus w bazie AnimalBase Uniwersytet w Getyndze, dostęp: 24 marca 2014. Menetus dilatatus w bazie NCBI dostęp: 24 marca 2014.
Kategoria:Zatoczkowate Kategoria:Ślimaki Ameryki Północnej Kategoria:Inwazyjne gatunki ślimaków Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1841 roku