mały|Pergamin z 1768 roku (612×502 mm) wykonany przez Jekuthiela Sofera wzorowany na Dekalogu z 1675 roku z Synagogi w Amsterdamie. mały|Dziesięcioro Bożego Przykazania z w. XV w ``Encyklopedii staropolskiej`` Z. Glogera.Ilustracja z Encyklopedii staropolskiej Zygmunta Glogera. mały|Pomnik Dziesięciu Przykazań przed Kapitolem Stanu Teksas, USA. Dekalog ( dekalogos – dziesięć słów), Dziesięcioro Przykazań, w tradycji żydowskiej Dziesięć Oświadczeń (עשרת הדיברות, Aseret ha-Dibrot) – zbiór podstawowych nakazów moralnych obowiązujących wyznawców judaizmu, a następnie przyjęty w zmienionej formie przez Chrześcijan.
Historia Dekalogu Zgodnie z przekazem biblijnym tekst Dekalogu, zapisany w Księdze Wyjścia (Drugiej Księdze Mojżeszowej), słowo po słowie został podyktowany przez Boga Jahwe Mojżeszowi na górze Synaj (w Księdze Powtórzonego Prawa (Piątej Księdze Mojżeszowej) góra ta nazwana jest HorebLennart Möller, Exodus. Śladami wydarzeń biblijnych. Wyd. MUZA SA, Warszawa 2002, s. 130–131. .) w trakcie wędrówki Izraelitów z Egiptu do Kanaanu.
Na płaszczyźnie historycznej w Dekalogu można zaobserwować pewne treści pojawiające się również w 42 negatywnych oświadczeniach oraz kulcie egipskiej bogini Maat.
Według Biblii, treść Dekalogu i innych słów Boga wygłoszonych na górze została spisana przez Mojżesza (Wj 24,4), natomiast to Bóg – nie Mojżesz – wyrył przykazania na kamiennych tablicach (Wj 24,12 oraz Wj 32,16 oraz Wj 34,1).
Tekst Dekalogu musiał zostać wyryty na kamiennych tablicach powtórnie, gdyż pierwsze tablice z Dekalogiem Mojżesz rozbił w gniewie, widząc, jak lud zaczął pod jego nieobecność czcić złotego cielca (Wj 32:19) – za drugim razem Mojżesz musiał już sam sporządzić dwie tablice. Zgodnie z przekazem biblijnym drugie tablice z Dekalogiem były przechowywane w Arce Przymierza aż do czasu zburzenia pierwszej Świątyni Jerozolimskiej.
Treść Dekalogu Wyznawcy judaizmu, prawosławia i większości zborów protestanckich oraz kościołów wschodnich przyjmują tekst Dekalogu z Księgi Wyjścia (Drugiej Księgi Mojżeszowej). Jednak zdaniem Kościoła katolickiego tekst z Księgi Wyjścia nie jest pierwotny, skoro tekst z Księgi Powtórzonego Prawa, także znajdujący się w Biblii, różni się w pewnym stopniu od tekstu Księgi Wyjścia (główne różnice dotyczą motywacji nakazu obchodzenia szabatu oraz wyeksponowania żony w zakazie pożądania). Mimo to w Katechiźmie Kościoła Katolickiego cytowana i omówiona jest wersja biblijna, nie skrócona.
Tekst biblijny i sposób podziału Dekalogu Tekst Dekalogu został zachowany w Biblii w dwóch, nieznacznie różniących się wersjach: z Księgi Wyjścia (2 Mojżeszowej) 20,2-17 oraz z Księgi Powtórzonego Prawa (5 Mojżeszowej) 5,6-21.
Zasadniczy podział przykazań to podział na przykazania określające stosunek ludzi do Boga oraz na przykazania regulujące zasady życia we wspólnocie.
Sposób podziału biblijnego tekstu na konkretne przykazania zależy od przyjętej tradycji. Zasadniczo wyróżnia się ich cztery i większość wyznań przyjmuje jedną z nich:
Przekład Dekalogu według Biblii Paulistów – najwierniejsze tłumaczenie w języku polskim. Sposoby podziału Dekalogu Księga Wyjścia 20,2–17 Księga Powtórzonego Prawa 5,6–21 starożytny żydowski (Septuaginta, Filon, Józef Flawiusz), prawosławny, orientalny, protestancki, anglikański, restoracjonistycznya współczesny żydowski (talmudyczny)b augustyński (katolicki)c luterańskid 2Ja jestem Panem, twoim Bogiem, który wyprowadził cię z ziemi egipskiej, gdzie byłeś niewolnikiem. 6Ja jestem Panem, twoim Bogiem, który wyprowadził cię z ziemi egipskiej, gdzie byłeś niewolnikiem. 1 3Nie będziesz miał innych bogów oprócz mnie! 7Nie będziesz miał innych bogów oprócz mnie! 1 2 1 1 4Nie zrobisz sobie bożka! I żadnej podobiźnie, przedstawiającej to, co najwyżej na niebie, nisko na ziemi i w głębinach wód, 5nie będziesz oddawał czci ani nie oddasz się w niewolę! Ja jestem Panem, twoim Bogiem, Bogiem zazdrosnym! Za grzechy tych, którzy Mnie nienawidzą, wymierzam karę ich potomkom, nawet w trzecim i czwartym pokoleniu! 6Tym zaś, którzy Mnie miłują i przestrzegają moich przykazań, okazuję miłosierdzie do tysięcznego pokolenia! 8Nie zrobisz sobie bożka! I żadnej podobiźnie, przedstawiającej to, co najwyżej na niebie, nisko na ziemi i w głębinach wód, 9nie będziesz oddawał czci ani nie oddasz się w niewolę! Ja jestem Panem, twoim Bogiem, Bogiem zazdrosnym! Za grzechy tych, którzy Mnie nienawidzą, wymierzam karę ich potomkom, nawet w trzecim i czwartym pokoleniu! 10Tym zaś, którzy Mnie miłują i przestrzegają moich przykazań, okazuję miłosierdzie do tysięcznego pokolenia! 2 7Nie będziesz wymawiał imienia Pana, twego Boga, bez szacunku, gdyż Pan nie pozostawi bez kary tego, kto wypowie Jego imię bez szacunku! 11Nie będziesz wymawiał imienia Pana, twego Boga, bez szacunku, gdyż Pan nie pozostawi bez kary tego, kto wypowie Jego imię bez szacunku! 3 3 2 2 8Pamiętaj o dniu szabatu, aby należycie go świętować! 9Przez sześć dni będziesz wykonywał wszystkie swoje prace, 10lecz siódmy dzień jest szabatem dla Pana, twego Boga! W tym dniu nie podejmiesz żadnej pracy - ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani nawet bydło czy cudzoziemiec, który mieszka w twoim domu! 11W ciągu sześciu dni bowiem Pan uczynił niebo i ziemię, morze i wszystko, co w nich istnieje, a siódmego dnia odpoczął! Dlatego Pan pobłogosławił dzień szabatu i wyróżnił go jako święty! 12Przestrzegaj dnia szabatu, aby należycie go świętować, bo tak ci nakazał Pan, twój Bóg! 13Przez sześć dni będziesz wykonywał wszystkie swoje prace, 14lecz siódmy dzień jest szabatem dla Pana, twego Boga! W tym dniu nie podejmiesz żadnej pracy - ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twój wół, ani twój osioł, ani żadne z twoich zwierząt, ani cudzoziemiec, który mieszka w twoim domu! Niech odpocznie twój sługa i twoja służąca, tak jak ty! 15Pamiętaj, że byłeś niewolnikiem w ziemi egipskiej i wyprowadził cię stamtąd pan, twój Bóg, mocna ręką i wzniesionym ramieniem! Dlatego Pan, twój Bóg, nakazał ci zachowywać dzień szabatu! 4 4 3 3 12Czcij swego ojca i matkę, abyś cieszył się długim życiem na ziemi, którą ci daje Pan, twój Bóg! 16Czcij swego ojca i matkę, jak ci nakazał Pan, twój Bóg, abyś cieszył się długim życiem i aby ci się dobrze powodziło na ziemi, którą ci daje Pan, twój Bóg! 5 5 4 4 13Nie popełnisz morderstwa! 17Nie popełnisz morderstwa! 6 6 5 5 14Nie dopuścisz się cudzołóstwa! 18Nie dopuścisz się cudzołóstwa! 7 7 6 6 15Nie będziesz kradł! 19Nie będziesz kradł! 8 8 7 7 16Nie złożysz kłamliwego zeznania przeciwko swojemu bliźniemu! 20Nie złożysz kłamliwego zeznania przeciwko swojemu bliźniemu! 9 9 8 8 17aNie będziesz pożądał dobytku swojego bliźniego! 21bNie będziesz pożądał żony swojego bliźniego! 10 10 10 9 17bNie będziesz pożądał jego żony, 21aNie będziesz pragnął jego domu, jego pola, 9 10 17cjego sługi, jego służącej, jego wołu, jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twojego bliźniego! 21cjego sługi, jego służącej, jego wołu, jego osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twojego bliźniego! 10(ciąg dalszy)
a – starożytny podział żydowski uznawany jest za najstarszy, zawarty jest w stosowanej przez pierwszy Kościół Septuagincie, był stosowany już w czasach Chrystusa; używali go już w I wieku m.in. Józef Flawiusz i Filon z Aleksandrii. Charakteryzuje się rozdzieleniem przykazania dotyczącego posiadania innych bogów od przykazania dotyczącego kultu przedmiotów. Choć obecnie porzucony przez judaizm na rzecz późniejszego podziału talmudycznego, jego tradycja pozostaje wciąż żywa w większości wyznań chrześcijańskich. Za obowiązujący uznają go Cerkiew Prawosławna, Kościoły orientalne, zbory protestanckie (z wyjątkiem luteran), anglikańskie i restoracjonistyczne.
b – podział talmudyczny jest powszechnie uznanym we współczesnym judaiźmie; jego tradycja sięga III wieku n.e.
c – podział augustyński, wywodzący się od św. Augustyna z Hippony, sięga tradycją V wieku n.e. Charakteryzuje się sposobem podziału, który eksponuje różnicę między pożądaniem cielesnym a pożądaniem dóbr drugiego człowiekaKatechizm Kościoła Katolickiego, ust. 2514. oraz włączeniem przykazania dotyczącego zakazu kultu przedmiotów do przykazania dotyczącego zakazu posiadania innych bogówWedług Kościoła katolickiego kult obrazów jest w rzeczywistości czcią oddawaną postaciom na nich przedstawionym i nie jest sprzeczny z pierwszym przykazaniem. Katechizm Kościoła Katolickiego, ust. 2132, źr. http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkIII-2-1.htm.. Stosowany jest w Kościele Katolickim i kościołach starokatolickich.
d – podział luterański, wywodzący się z piśmiennictwa Marcina Lutra, pochodzi z XVI wieku. Stanowi niewielką modyfikację podziału augustyńskiego. Jedyna różnica leży w sposobie podziału przykazania dziewiątego i dziesiątego, gdzie dziewiąte dotyczy pożądania domu drugiego człowieka, a dziesiąte obejmuje pozostałe rodzaje pożądania.
Ewangelicko-Augsburska (Luterańska) wersja katechetyczna
W Kościele Ewangelicko-Augsburskim wersja katechetyczna Dekalogu znajduje się w Małym Katechiźmie Marcina Lutra. Każde przykazanie ma w Małym Katechiźmie swoje objaśnienie.
Katolicka wersja katechetyczna mały|Rembrandt van Rijn, Mojżesz z Dziesięcioma Przykazaniami, (1659 r.) mały|Pomnik Dekalogu na Kadzielni w Kielcach. W Kościele Katolickim, oprócz opublikowanej i omówionej w Katechizmie Kościoła Katolickiego wersji biblijnej (KKK 2083-2534)Katechizm Kościoła Katolickiego., najczęściej stosowaną jest jednak tzw. wersja katechetyczna Dekalogu, opublikowana m.in. w katechiźmie Kardynała GasparriegoKatechizm kardynała Gasparriego. oraz w katechiźmie dla dzieci:
Dekalog w Księdze Mormona Księga Mosjasza 13,12-24Księga Mormona. Wydanie polskie: Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich 1981.: 12Pamiętacie, że powiedziałem wam przykazanie: Nie będziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko, na ziemi nisko, ani tego, co jest w wodach poniżej ziemi! 13Nie będziesz oddawał im pokłonu i nie będziesz im służył, bowiem ja, Pan, twój Bóg, jestem Bogiem zazdrosnym, który za występek ojców karze potomków do trzeciego i czwartego pokolenia tych, którzy Mnie nienawidzą! 14Okazuję zaś łaskę tysiącom potomków tych, którzy mnie miłują i przestrzegają Moich przykazań! 15Nie będziesz wzywał imienia Pana Boga twego na próżno, bowiem Pan nie pozostawi bez kary tego, który na próżno wzywa Jego imienia! 16Pamiętaj, abyś święcił dzień szabatu! 17Sześć dni będziesz pracować i wykonywać wszystkie twe zajęcia, 18dzień zaś siódmy jest szabatem ku czci Pana, twego Boga. Nie będziesz w dniu tym wykonywał żadnej pracy ani ty, ani syn twój, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służebnica, ani twoje bydło, ani obcy, który przebywa w obrębie twoich bram! 19Pan bowiem uczynił w sześciu dniach niebo i ziemię, morze i wszystko, co w nich jest. I Pan pobłogosławił dzień szabatu i uczynił go świętym! 20Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, twój Bóg, ci daje! 21Nie będziesz mordował! 22Nie będziesz cudzołożył! Nie będziesz kradł! 23Nie będziesz fałszywie świadczył przeciw bliźniemu twemu! 24Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego, nie będziesz pożądał żony bliźniego twego ani jego sługi, ani jego służebnicy, ani wołu, ani osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twego bliźniego!
Dekalog w Nowym Testamencie