thumb|240px|Schemat ilustrujący zjawisko polaryzacji elektrycznej w czasie opadania cząstki otoczonej elektryczną warstwą podwójną thumb|240px|Schemat układu pomiarowego do oznaczeń potencjału sedymentacji Potencjał sedymentacji (efekt Dorna, potencjał elektroforetyczny, potencjał osiadania) – jedno ze zjawisk elektrokinetycznych związanych z występowaniem na granicach międzyfazowych potencjału dzeta (elektrokinetycznego), polegające na powstawaniu napięcia elektrycznego w czasie przemieszczania się w rozpuszczalnikach cząstek otoczonych elektryczną warstwą podwójną, np. w czasie sedymentacji lub odwirowywania cząstek koloidów lub zawiesin mineralnych.
Zjawisko zostało zaobserwowane na początku XX wieku (1903–1921) przez Dorna i Billitera, a pierwsze pomiary ilościowe opublikował J. Stock. Technika pomiarów została udoskonalona w latach 40. przez J.D. Quista i E.R. Washburna, którzy zastosowali szklaną kolumnę sedymentacyjną z rozmieszczonymi na różnych wysokościach bocznymi rurkami, umożliwiającymi wprowadzanie elektrod pomiarowych.
Zgodnie z równaniem Smoluchowskiego wartość potencjału sedymentacji (oznaczanego m.in. symbolem Es, Esed) jest równa:
gdzie: ξ – potencjał elektrokinetyczny, h – różnica poziomów warstw cieczy, ρ1, ρ1 – gęstości fazy rozproszonej i rozpraszającej, c – stężenie cząstek fazy rozproszonej (liczba cząstek w jednostce objętości), g – przyspieszenie ziemskie, r – promień cząstki, χ – przewodność elektrolityczna cieczy, η – Lepkość cieczy. Pomiary potencjału sedymentacji są prowadzone w celu wyznaczenia wartości potencjałów elektrokinetycznych, ważnych m.in. z punktu widzenia badań stabilności układów koloidalnych (zob. np. punkt izoelektryczny, koagulacja) lub prowadzenia procesów przetwarzania kopalin np. metodami flotacji.
Przypisy
Kategoria:Chemia analityczna Kategoria:Chemia fizyczna Kategoria:Elektrochemia