7 Batalion Saperów (7 bsap) – pododdział saperów Polskich Sił Zbrojnych.
Historia, formowanie i zmiany organizacyjne 7 batalion saperów został sformowany po raz pierwszy na podstawie rozkazu dowódcy Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR L.dz.140/Org./41 z dnia 20 października 1941 w Kołtubance przez Ośrodek Organizacyjny Armii, dla formowanej 7 Dywizji Piechoty. Dowódcą formowanego batalionu wyznaczony został mjr Włodzimierz Kupryk. Formowany batalion grupował żołnierzy saperów zgłaszających się za pośrednictwem Ośrodka Organizacyjnego Armii do służby wojskowej oraz ochotników i poborowych. Od początku listopada 1941 żołnierze po wcieleniu byli zatrudnieni do rozbudowy obozu wojskowego w Kołtubance. W trakcie formowania batalion nie otrzymał broni, wyposażenia saperskiego poza prostymi narzędziami budowlanymi (siekiery, młotki, piły, łopaty). Z uwagi na zaniechanie formowania na tym etapie 7 DP, batalion z dniem 17 stycznia 1942 wyruszył transportem kolejowym do miejscowości Wrewskaja. Po dojechaniu na miejsce dał początek formowanemu 1 pułkowi saperów.
Do ponownego formowania 7 batalionu saperów doszło w lutym 1942 na terytorium ówczesnej Uzbeckiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Powstał na podstawie rozkazu dowódcy PSZ w ZSRR L.dz.650/Org./Tjn./42 z dnia 5 stycznia 1942. Batalion powstał jako organiczna jednostka 7 Dywizji Piechoty. Co zostało wskazane rozkazem organizacyjnym nr 1 dowódcy 7 DP Ldz.27/42 z dnia 10 stycznia 1942. Miejscem postoju oddziału była wieś Narpay położona nad rzeką Zerawszan. Jako zawiązek organizacyjny dla 7 batalionu saperów przybył w lutym 1942, wydzielony z 5 batalionu saperów, oddział o składzie 3 oficerów i 3 podoficerów pod dowództwem kpt. inż. st. sp. Konstantego Modzelewskiego. Okres organizacyjny batalionu trwał od 5 lutego do maja 1942 roku. Do szeregów batalionu napływali, przeważnie ochotniczo przybywający dalekimi transportami z północy, byli więźniowie zwolnieni zimą z łagrów oraz polscy wysiedleńcy przeważnie z rejonu Samarkandy i znad Amu-darii. Skład kadry batalionu wyniósł kilkunastu oficerów i podoficerów, zasilony przybyłymi z terenu Wielkiej Brytanii 3-ma oficerami i kilku podchorążymi. Okres ten ze względu na ciężkie warunki sanitarne i straty poniesione od epidemii - 49 osób, można śmiało nazwać bohaterskim okresem jednostki. Niezależnie od powyższych trudności, batalion został obciążony bardzo poważnymi świadczeniami w pracach użytkowych i filantropijnych na rzecz zdziesiątkowanej epidemiami dywizji oraz dla obsługi baz ewakuacyjnych. Praktyczne możliwości szkolenia beznadziejne ze względu na ogólny brak podstawowych instrukcji i sprzętu - ograniczały się przeważnie do teoretycznych wykładów i pogadanek, szkolenia z minerstwa na modelach, oraz do zajęć praktycznych nie wymagających potrzeby użycia specjalnego sprzętu, jak terenoznawstwo itp. Stan batalionu zmienny, wahał się w granicach około 20 oficerów i 400 szeregowych. Obok 7 batalionu saperów formowane były w Narpaj: batalion drogowy i 7 kompania saperów kolejowych.
W trakcie I ewakuacji pod koniec marca 1942 wyjechał batalion budowlany i kompania kolejowa oraz 120 szeregowych z 7 batalionu saperów. Starano się odbudować stan batalionu. Dnia 26 maja w batalionie pełniło służbę 281 żołnierzy i dwie ochotniczki Pomocniczej Służby Kobiet (PSK). Podczas II ewakuacji większość batalionu odjechała 9 sierpnia 1942 doleją do Krasnowodzka i dalej transportem morskim do Pahlavi w Iranie. Na miejscu po wstępnej kwarantannie część żołnierzy batalionu została rozdysponowana do prac przy urządzaniu obozów dla ewakuowanej wraz z wojskiem polskiej ludności cywilnej i szpitali. Część saperów wspomogła prowadzone prace nad rozbudową drogi do Iraku. Do obozu Khanaqin w Iraku w dniu 29 sierpnia dotarło 17 oficerów, 69 podoficerów, 194 szeregowców i 3 ochotniczki PSK. Do października do batalionu dołączyli żołnierze delegowani oraz ozdrowieńcy ze szpitali. Do 7 batalionu saperów dołączono również plutony pionierów z 22 i 23 pułków piechoty. Batalion osiągnął stan liczebny około 600 żołnierzy.
Na przełomie października i listopada 1942 w miejsce kpt. Modzelewskiego, który odszedł z batalionu ze względu na wiek, dowództwo objął kpt. Antoni Krajewski. W listopadzie z batalionu odeszło 6 oficerów i kilkudziesięciu szeregowych do reorganizujących się na terenie Iraku 5 batalionu saperów i 1 oficer i kilkudziesięciu szeregowych do do batalionu saperów Armii Polskiej na Wschodzie. Wielu oficerów i podoficerów odjechało na przeszkolenie, a dwóch oficerów przeniesiono do Ośrodka Wyszkolenia Saperów. Rozkazem dowódcy 7 DP L.dz.355/Tjn./O.I./42 z dnia 6 grudnia 1942 batalion przeszedł na organizację brytyjskiego batalionu saperów dywizji piechoty. Do końca roku odeszły jeszcze z 7 batalionu grupy saperów celem uzupełnienia 3, 5 i armijnego batalionów saperów. Zredukowany organizacyjnie do 1-ej liniowej kompanii saperów i zmniejszonej kompanii parkowej saperów, batalion liczył około 250 żołnierzy. W lutym 1943, 1 kompania saperów wyjechała na szkolenie w budowie mostów na rzece Eufrat w Al-Habbanijji. Z kolei do batalionu przybyło 7 oficerów do pełnienia dalszej służby, a wśród nich kpt. Zygmunt Jeżewski nowy dowódca batalionu. W kwietniu 7 batalion saperów przeszedł do obozu w Quizil Ribat. W maju 1943 do 3, 5 i 10 armijnego batalionów saperów przekazano dalszych szeregowych. W batalionie pozostała prawie pełna obsada dowódcza i administracyjno-gospodarcza oraz zaledwie jeden pełny pluton saperów. Saperzy w większości zostali wysłani do Centrum Wyszkolenia Armii na szkolenie motorowe, kursy usuwania min i pułapek. 18 lipca batalion wyjechał do Palestyny wraz z I rzutem dywizji i stanął w obozie Yibna. Formalnie rozkazem dowódcy 7 Dywizji L.dz.34/43 z dnia 1 sierpnia 1943 7 batalion saperów został przeformowany w „7 zapasową kompanię saperów”.
7 zapasowa kompania saperów zgodnie z etatem miała posiadać obsadę stałą w postaci kadry dowódczej, instruktorskiej i personelu administracyjno-gospodarczego. Łącznie 7 oficerów 18 szeregowych i 3 ochotniczki PSK. W skład II uzupełnienia miało wejść 10 oficerów i 147 szeregowych, stan ten nie został osiągnięty. We wrześniu wydzielony pluton saperów brał udział w budowie stanowisk obronnych dla Centrum Wyszkolenia Armii. Oficerowie i szeregowi wzięli udział w ćwiczeniach II Korpusu kryptonim „Narcyz”, jako rozjemcy. W październiku z 7 zapasowej kompanii saperów odeszli dalsi oficerowie po jednym do 3 i 5 batalionu saperów, 7 do 10 batalionu saperów. 3 listopada jeden oficer i kilku szeregowych odeszło do Oddziału VI Specjalnego Sztabu Naczelnego Wodza jako kandydaci na „cichociemnych”. W tym czasie odszedł z kompanii dowódca kpt. Jeżewski, dowództwo objął mjr Jan Szymański. Wraz mjr Szymańskim przybyło do kompanii 4 oficerów. Rozkazem dowódcy APW L.dz.560/Tjn./SD/43 z dnia 4 stycznia 1944, 7 zapasowa kompania saperów otrzymała załącznikiem nr 20 nowy etat. Według niego dowództwo kompanii liczyło 3 oficerów i 1 podoficera, w drużynach: gospodarczej i technicznej razem 1 oficer, 6 podoficerów i 6 szeregowców, w 3 plutonach, po 1 oficerze, 1 podoficerze i 1 szeregowcu. Razem w kompanii etatowo 7 oficerów, 10 podoficerów, 9 szeregowców. Pod koniec stycznia 1944 7 zapasowa kompania saperów przeszła do obozu w Al-Qassasin w Egipcie. Nastąpiła wymiana oficerów, dwóch odeszło, a przybyło trzech. Kompania szkoliła wszystkie oddziały 7 Zapasowej Dywizji z zakresu min i pułapek wybuchowych. 22 marca 1944 kompania wyjechała do Włoch.
28 marca 1944 7 zapasowa kompania saperów przybyła drogą morską do Włoch, stan kompanii w chwili przybycia 14 oficerów 122 szeregowych. Rozkazem dowódcy Wysuniętej Bazy Armii L.dz.800/Tjn./SD/44 z dnia 1 maja 1944 kompania uzyskała nowy etat brytyjski ME.1770/1, polski 65130. Zorganizowana była jak poprzednio w: dowództwo kompanii, drużyny techniczną i gospodarczą oraz trzy plutony saperów. Do 28 maja kompania kwaterowała w obozie San Basilio, 29 maja została przeniesiona do Capui, tam weszła w skład Polskiego Skrzydła Saperów. Dowódcy skrzydła podlegała pod względem wyszkolenia i administracyjnym. Podstawowym zadaniem kompanii było szkolenie uzupełnień dla jednostek saperów II Korpusu i jednostek nowo formowanych. Do Caupi przyjechała kompania licząc 9 oficerów i 111 szeregowych. Przybyli do oddziałów 7 DP Polacy byli jeńcy z armii niemieckiej, szkoleni byli na 6-tygodniowym kursie saperskim. 160 żołnierzy młodszego rocznika na początku sierpnia odeszło do jednostek saperów korpusu jako uzupełnienie braków etatowych. W sierpniu 61 saperów odeszło na szkolenia specjalistyczne na kursy: spawaczy, elektromechaników, łączności i mechaników samochodowych. We wrześniu 60 saperów odeszło na kurs kierowców samochodowych i motocyklowych, 11 saperów na kurs obsługi sprzętu maszynowego. We wrześniu i październiku odeszło na uzupełnienie saperów korpusu 157 saperów. 23 sierpnia zmieniono nazwę kompanii na „7 kompanię saperów”. Na podstawie rozkazu dowódcy II Korpusu L.dz.4786/Tjn./SD/44 zmieniono w listopadzie nazwę na „17 kompania saperów”. W miejscu stacjonowania kompania sukcesywnie poprawiała swoje warunki bytowe murując budynki, robiąc podmurówki pod namioty, doprowadzając oświetlenie elektryczne i wodociągiem wodę do łaźni, kuchni i pralni. Zamontowano piecyki do ogrzewania.
30 grudnia do Ośrodka Wyszkolenia Motorowego 7 DP odeszło z 17 kompanii saperów na szkolenie z zakresu kierowania samochodami i motocyklami 158 szeregowych. Tego też dnia do Polskiego Skrzydła Saperów przybyło 2 oficerów i 19 szeregowych jako zalążek formowanej przy 17 kompanii, 16 Pomorskiej kompanii saperów. W Maternie zginął podczas szkolenia minerskiego jeden z oficerów kompanii instruktor minowania i pułapek wybuchowych, przez nieuwagę jednego z kursantów. W kwietniu odesłano do oddziałów saperów II Korpusu 59 saperów jako uzupełnienie. Do formowanej 9 kompanii saperów dla 2 Brygady Pancernej przekazano z 17 kompanii 3 oficerów i 128 szeregowych. Z Oddziału Zbornego 17 kompanii saperów przybywali dalsi żołnierze do szkolenia i uzupełnienia stanów oddziałów saperów formowanych w Caupi lub do uzupełnienia oddziałów II Korpusu. 5 maja 1945 wysłano na kurs kierowców następnych 25 saperów. W czerwcu sformowano przy kompanii pluton budowlany liczący początkowo 37 szeregowych, później znacznie powiększony.
Pomimo zakończenia działań wojennych w dalszym ciągu do kompanii trafiali żołnierze, głównie z Oddział Zbornego 17 kompanii saperów z San Basilio. Szkolono w kompanii żołnierzy wchodzących w skład 17 kompanii, a także dla nowo formowanych batalionów saperów 20 batalionu saperów i 2 batalionu saperów dla 2 Dywizji Pancernej. Polskie Skrzydło Saperów, bez pododdziałów w jego skład wchodzących przeorganizowano później na Ośrodek Wyszkolenia Saperów. W 1946 roku kompania została przetransportowana do Wielkiej Brytanii.
Oddział Zborny 17 kompanii saperów Rozkazem dowódcy Bazy II Korpusu L.dz.1458/Tjn./SD/45 z 1 stycznia 1945 w San Basilio został sformowany poza etatem dywizji z tak zwanej „konieczności życiowej” z uwagi na skierowanie 7/17 kompanii saperów do Capui, Oddział Zborny 17 kompanii saperów. Zadaniem oddziału było zbieranie saperów starszego rocznika powracających ze szpitali, domu ozdrowieńców i oddelegowania, a następnie wysyłanie do oddziałów saperów korpusu. Drugim zadaniem było wcielanie do oddziału żołnierzy młodszego rocznika i odsyłanie ich do 17 kompanii saperów lub do innych jednostek prowadzących szkolenie. Pod koniec maja do 17 kompanii saperów z Oddziału przekazano jednorazowo 300 żołnierzy młodszego rocznika i 6 transporterów opancerzonych carrier. Oddział kwaterował pod namiotami w San Basilio. Nie prowadzono w oddziale szkolenia. Dowódcą oddziału był mjr Jerzy Skalski. Oficerami oddziału byli ppor. Olizarowski i ppor. Stolnicki.
Dowódcy kpt. inż. Konstanty Modzelewski (I - X 1942) kpt. Antoni Krajewski (X 1942 - II 1943) kpt. Zygmunt Jeżewski (II - XI 1943) mjr Jan VI Szymański (XI 1943 - XII 1944)