HX-84 – konwój transatlantycki składający się z 38 statków handlowych, płynący pod koniec 1940 roku na wschód z Halifaxu w Kanadzie do Liverpoolu w Anglii. Stosowanie konwojów było normalną taktyką w czasie trwania bitwy o Atlantyk (1939-1945) podczas II wojny światowej dla obrony przed atakami U-Bootów i niemieckich rajderów.
Trzydzieści osiem statków osłanianych przez krążownik pomocniczy AMC HMS „Jervis Bay”AMC to skrót od „Armed Merchant Cruiser” − krążownik pomocniczy; w odróżnieniu od niemieckich rajderów (Hilfskreuzer, skr. HSK) nie służyły do pirackich ataków na cele cywilne, lecz do obrony i atakowania wykrytych HSK przeciwnika. opuściło port Halifax w Nowej Szkocji 28 października 1940 roku. Na wodach przybrzeżnych statkom towarzyszyły dwa kanadyjskie niszczyciele, ale po wyjściu konwoju na otwarty Atlantyk zawróciły.
5 listopada konwój został odkryty przez niemiecki „pancernik kieszonkowy” „Admiral Scheer”, który natychmiast zaatakował. Komandor Edward S.F. Fegen, dowódca „Jervis Bay”, odpowiedział zdecydowanym atakiem, choć jego okręt nie miał szans w boju z tak silnym napastnikiem, chcąc opóźnić akcję rajdera i pozwolić statkom konwoju na ucieczkę. „Jervis Bay” został po około 20 minutach nierównej walki zatopiony pociągając ze sobą na dno 190 członków załogi, za co Fegen otrzymał pośmiertnie Krzyż Wiktorii. Jego poświęcenie dało konwojowi czas na rozproszenie się i ucieczkę wszystkich − prócz sześciu o łącznym tonażu 38 720 BRT − statków.
Frachtowce SS „Maidan”, MS „Trewellard”, SS „Kenbane Head”, SS „Beaverford” i SS „Fresno City” zostały zatopione, a trzy, w tym zbiornikowiec MV „San Demetrio”, uszkodzone, ale czas, jaki w zapadających ciemnościach „Admial Scheer” poświęcił na zatopienie swych sześciu ofiar, pozwolił uciec reszcie statków. „San Demetrio” został opuszczony przez załogę, ale dwa dni później jej część zobaczyła ze swej łodzi ratunkowej wciąż płonący, ale utrzymujący się na wodzie statek. Marynarze wspięli się na pokład, ugasili pożar, uruchomili silnik i doprowadzili zbiornikowiec z ładunkiem do portu. Incydent ten posłużył w roku 1943 za kanwę scenariusza filmu „San Demetrio London”.
Atak niemieckiego okrętu na konwój HX-84 był jego jedyną akcją w roku 1940, bo poinformowany, że Royal Navy zaczyna gromadzić swe okręty z zamiarem rozpoczęcia obławy, zawrócił pospiesznie do bazy.
Jednostki konwoju NazwaBanderaTypTonaż (BRT)UwagiSS Andalusian (1918)masowiec3082SS Anna Bulgaris (1912)tankowiec4603 SS Athelempress (1930)tankowiec8941Dołączył z konwojem BHX-84SS Atheltemplar (1930)tankowiec8992Dołączył z konwojem BHX-84SS Beaverford (1928)tankowiec10 042Zatopiony przez „Admiral Scheer”SS Briarwood (1930)masowiec4019SS Castilian (1919)masowiec3067SS Cetus (1920)drobnicowiec2614HMCS Columbia (I49)niszczycielW eskorcie 28-29 październikaSS Cordelia (1932)masowiec8190Dołączył z konwojem BHX-84; zawrócił po rozproszeniu do HalifaxuSS Cornish City (1936)masowiec4952 SS Dan-Y-Bryn (1940)masowiec5117SS Danae Ii (1936)drobnicowiec2660SS Delhi (1925)masowiec4561Dołączył z konwojem BHX-84MS Delphinula (1939)masowiec8120SS Emile Francqui (1929)masowiec5859SS Empire Penguin (1919)masowiec6399MS Erodona (1937)masowiec6207SS Fresno City (1929)masowiec4955Zatopiony przez „Admiral Scheer”SS Hjalmar Wessel (1935)drobnicowiec1742MS James J Maguire (1939)tankowiec10 525HMS Jervis Baykrążownik pomocniczyW eskorcie od 28 października do 5 listopada, zatopiony przez „Admiral Scheer”SS Kenbane Head (1919)drobnicowiec5225Zatopiony przez „Admiral Scheer”MS Lancaster Castle (1937)drobnicowiec5172SS Maidan (1925)masowiec7908Zatopiony przez „Admiral Scheer”MS Morska Wola (1924)drobnicowiec3376SS Oilreliance (1929)tankowiec5666Dołączył z konwojem BHX-84SS Pacific Enterprise (1927)masowiec6736Dołączył z konwojem BHX-84SS Persier (1918)drobnicowiec5382SS Puck (1935)drobnicowiec1055Najmniejszy statek konwojuSS Rangitiki (1929)zbiornikowiec16 698SS Saint Gobain (1936)masowiec9959Dołączył z konwojem BHX-84MV San Demetrio (1938)zbiornikowiec8073MS Solfonn (1939)zbiornikowiec9925Dołączył z konwojem BHX-84MS Sovac (1938)handlowy6724HMCS St FrancisniszczycielW eskorcie 28-29 październikaSS Stureholm (1919)drobnicowiec4575Po rozproszeniu zawrócił do HalifaxuSS Trefusis (1918)masowiec5299MS Trewellard (1936)masowiec5201Zatopiony przez „Admiral Scheer”SS Varoy (1892)drobnicowiec1531MS Vingaland (1935)drobnicowiec2734Po rozproszeniu zatopiony przez samoloty Luftwaffe na zachód od Irlandii
Zobacz też MV San Demetrio HMS Jervis Bay
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne HMS Jervis Bay "The Ballad of Convoy HX84"
Kategoria:Bitwy II wojny światowej na Atlantyku Kategoria:Bitwy w 1940