Powiat dębicki (niem. Landkreis Debica, Kreishauptmannschaft Debica) – jednostka administracyjna samorządu terytorialnego dystryktu krakowskiego w Generalnym Gubernatorstwie. Funkcjonował od 3 grudnia 1939Od 26 października 1939 w granicach przedwojennych do stycznia 1945. Siedzibą powiatu była Dębica.

Powiat miał bardzo wydłużony, lekko wygięty kształt, ciągnąc się od Zwiernika na południu po Wrzawy u ujścia Sanu do Wisły na północy, na długości ponad 125 km. Jego północno-zachodnia granica biegła wzdłuż Wisły. Najdalej na wschód wysuniętym miastem był RozwadówGemeindekarte des Generalgouvernements für die besten polnischen Gebiete (1940)..

Historia

Po wybuchu II wojny światowej obszary na zachód od Linii Mołotowa znalazły się pod okupacją niemiecką, w związku z czym rejon Dębicy wszedł w całości w skład Generalnego Gubernatorstwa. 3 grudnia 1939 Niemcy utworzyli powiat dębicki w dystrykcie krakowskimGemeindekarte des Generalgouvernements für die besten polnischen Gebiete (1940).Kreishauptmannschaft ReichshofAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.. Powiat objął w całości przedwojenny powiat dębicki i powiat mielecki z województwa krakowskiego oraz lewobrzeżną (względem Sanu) część powiatu tarnobrzeskiego z województwa lwowskiego (oprócz gminy Radomyśl nad Sanem i wschodniej połowy gminy Charzewice, które weszły w skład powiatu janowskiego w dystrykcie lubelskim)Miasta - ludność - Polska - 1939-1945 r. ; Generalne Gubernatorstwo (1939-1945) - podział administracyjny ; Spisy. W Mielcu i Tarnobrzegu znajdowały się ekspozytury (niem. Landkomisariat) podległe staroście (niem. Kreishauptmann) w Dębicy.

W 1943 roku zmieniła się znacznie wschodnia granica powiatu dębickiego z powiatem rzeszowskim i powiatem jarosławskim, a także skład wewnętrzny powiatu, na skutek utworzenie na jego obszarze dwóch jednostek wojskowych: Heeresgutsbezirk Truppenübungsplatz Süd Dęba i SS-Gutsbezirk Truppenübungsplatz Heidelager.

w skład Heeresgutsbezirk Truppenübungsplatz Süd Dęba weszło w całości 18 gromad (które zniesiono) oraz części 31 innych gromad: w całości (gromady zniesiono w oryginalnych gminach): z gminy Baranów – gromadę Durdy, z gminy Chmielów – gromady Alfredówka, Dęba, Rozalin i Tarnowska Wola, z gminy Grębów – gromadę KrawceCzęść zniesionej gromady Krawce włączono do nowo utworzonej gminy Górno w Landkreis Jaroslau, gdzie utworzyła gromadę Sulichów., z gminy Reichsheim – gromady Hyki-Dębiaki, Reichsheim, Szydłowiec i Wola Chorzelowska, ze zniesionej gminy Cmolas w powiecie rzeszowskim– gromady Cmolas, Hadykówka, Jagodnik, Ostrowy Baranowskie, Ostrowy Tuszowskie, Poręby Dymarskie i Trzęsówka, ze zniesionej gminy Dzikowiec w powiecie rzeszowskim – gromadę KopcieCzęść zniesionej gromady Kopcie włączono do nowo utworzonej gminy Górno w Landkreis Jaroslau, z której utworzono gromady Górale i Poddębina., ze zniesionej gminy Kolbuszowa Dolna w powiecie rzeszowskim – gromady KosowyCzęściowo w Truppenübungsplatz Heidelager, częściowo w SS-Gutsbezirk Truppenübungsplatz Heidelager., Nowa Wieś, Przyłęk, Siedlanka, Świerczów i Toporów, ze zniesionej gminy Majdan w powiecie rzeszowskim – gromady Brzostowa Góra, Huta Komorowska, Komorów, KrzątkaCzęść zniesionej gromady Krzątka włączono do nowo utworzonej gminy Górno w Landkreis Jaroslau, gdzie utworzyła gromadę Klatki, Majdan Królewski, Rusinów StaryCzęść zniesionej gromady Rusinów Stary włączono do nowo utworzonej gminy Górno w Landkreis Jaroslau, gdzie utworzyła gromadę Koziołek i Wola Rusinowska; częściowo (gromady zachowano w oryginalnych gminach): z gminy Baranów – części gromad Dąbrowica i Knapy, z gminy Chmielów – część gromady Jadachy, z gminy Grębów – część gromady GrębówCzęść gromady Grębów włączono do nowo utworzonej gminy Górno w Landkreis Jaroslau, gdzie utworzyła gromadę Zapolednik., z gminy Mielec – części gromad Cyranka, Rzochów i Wojsław, z gminy Padew Narodowa – część gromady Babule, z gminy Przecław – części gromad Przecław i Rzemień, z gminy Reichsheim – części gromad Chorzelów, Czajkowa, Grochowe i Trześń, z gminy Tarnobrzeg – część gromady Stale, ze zniesionej gminy Cmolas w powiecie rzeszowskim – część gromady Zarębki, ze zniesionej gminy Dzikowiec w powiecie rzeszowskim – część gromady Dzikowiec, ze zniesionej gminy Kolbuszowa Dolna w powiecie rzeszowskim – część gromady Kolbuszowa DolnaCzęściowo w Truppenübungsplatz Heidelager, częściowo w SS-Gutsbezirk Truppenübungsplatz Heidelager oraz częściowo (jako gromada) w nowo utworzonej gminie Kolbuszowa w Landkreis Reichshof..

w skład SS-Gutsbezirk Truppenübungsplatz Heidelager weszło w całości 16 gromad (które zniesiono) oraz części 22 innych gromad: w całości (gromady zniesiono w oryginalych gminach): z gminy Borek Wielki – gromady Boreczek, Kamionka, Ocieka, Ruda i Żdżary, z gminy Przecław – gromady Biały Bór, Blizna i Dobrynin, z gminy Sędziszów – gromada Cierpisz , ze zniesionej gminy Kolbuszowa Dolna w powiecie rzeszowskim – gromady Hucisko, Kosowy, Niwiska, Nowa Wieś, Przyłęk, Siedlanka i Świerczów. częściowo (gromady zachowano w oryginalnych gminach): z gminy Borek Wielki – części gromad Borek Mały, Borek Wielki, Kozodrza i Ostrów, z gminy Mielec – części gromad Cyranka i Rzochów, z gminy Paszczyna – części gromad Brzeźnica, Paszczyna, Pustków i Skrzyszów, z gminy Przecław – części gromad Rzemień i Tuszyma, z gminy Reichsheim – część gromady Trześń, z gminy Sędziszów – części gromad Czarna Sędziszowska, Kawęczyn Sędziszowski, Krzywa, Wolica Ługowa i Wolica Piaskowa, ze zniesionej gminy Kolbuszowa Dolna w powiecie rzeszowskim– część gromady Kolbuszowa Dolna, ze zniesionej gminy Kolbuszowa Górna w powiecie rzeszowskim – części gromad DomatkówCzęściowo w Truppenübungsplatz Heidelager oraz częściowo (jako gromada) w nowo utworzonej gminie Kolbuszowa w Landkreis Reichshof., Kolbuszowa Górna i Przedbórz;

w związku z utworzeniem w sąsiednim powiecie jarosławskim gminy Górno (największej pod względem powierzchni jednostki w dystrykcie krakowskim) dla potrzeb administracji poligonu sił powietrznych Luftwaffe i jej zaplecza, fragmenty powiatu dębickiego zmieniły powiat i przynależność gminną. Do gminy Górno z powiatu dębickiego włączono: z gminy Grębów – gromadę Jamnica, część gromady Grębów (utworzono z niej gromadę Zapolednik) oraz część zniesionej gromady Krawce (utworzono z niej gromadę Sulichów), niezamieszkaną południowo-zachodnią część gminy Charzewice na zachód od Rozwadowa.

23 sierpnia 1944 do Dębicy wkroczyły wojska radzieckie, lecz cały powiat został wyzwolony spod okupacji niemieckiej dopiero w wyniku ofensywy styczniowej w 1945 rokuJózef Buszko, Feliks Kiryk (red.), Dębica. Zarys dziejów miasta i regionu, Kraków 1995..

Przypisy

Kategoria:Historia Dębicy ! Dębica Kategoria:Dystrykt krakowski