Władysław Tumkiewicz (ur. 20 września 1922 w Wilnie, zm. 15 marca 1977 we Wrocławiu) – polski rzeźbiarz, absolwent wrocławskiej Akademii Sztuk Pięknych, wykładowca rzeźby na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej.
Życiorys Władysław Tumkiewicz rozpoczął studia plastyczne jeszcze w rodzinnym Wilnie. W czasie okupacji przeżył wiele dramatycznych chwil. Uciekł na Łotwę, by uniknąć wcielenia do Armii Czerwonej, gdy wrócił po aneksji Łotwy przez ZSRR – został w 1941 wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec. Tu w fabryce Opla w Rüsselsheim am Main pracował przy produkcji broni. Ocalał dzięki szybkiemu wyzwoleniu fabryki przez aliantów.
Po wojnie Tumkiewicz przyjechał do Wrocławia, gdzie jako jeden z absolwentów pierwszego rocznika z 1948 ukończył Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych; w 1953 obronił dyplom w pracowni rzeźby wrocławskiej PWSSP. Następnie prowadził zajęcia z rzeźby i kompozycji przestrzennej na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. Ożenił się z koleżanką z liceum plastycznego, Ireną Śnitek.
Został pochowany na Cmentarzu Świętej Rodziny we Wrocławiu. mały|Grób Władysława Tumkiewicza na Cmentarzu Świętej Rodziny Twórczość Po październiku 1956 w reakcji na schematyzm sztuki socrealizmu Tumkiewicz porzucił pracę w gipsie w zamkniętej pracowni. Odszedł od scen rodzajowych szukając inspiracji w naturze. Zaczął odtąd rzeźbić w plenerze pracując nad serią głów rzeźbionych w kamieniu polnym, wykorzystując ekspresję zawartą w kształtach uformowanego przez naturę granitu. W niewielkim stopniu ingerował w formę rzeźby ograniczając się do zaznaczenia rysów twarzy.
Później rzeźbił w twardych gatunkach drewna: w leszczynie tureckiej i kaukaskiej. Zmiana medium rzeźbiarskiego spowodowała zasadniczą zmianę stylu jego twórczości. W ciągu kilku lat powstał nowy cykl rzeźb. Impresje słowiańskie były otwartymi formami z nieregularnymi prześwitami z podkreśleniem urody użytego tworzywa. Artysta budował kompozycje wzdłuż osi pionowej, celowo rozkładając akcenty pełnego profilu i wypełnionych powietrzem ażurów. Jest to nawiązanie do kompozycji Henry’ego Moore’a Interior/Exterior Forms (Prace „wydrążone”). Te drewniane rzeźby Tumkiewicza powstały na pograniczu abstrakcji organicznej i rzeźby figuratywnej. Dzięki temu krytycy zaliczali artystę do pokolenia „nowoczesnych” (podobne inspiracje czerpali zresztą z Moore’a tacy m.in. polscy artyści jak Zdzisław Beksiński, Jerzy Jarnuszkiewicz, Barbara Zbrożyna czy Alina Ślesińska). Pierwszą indywidualną wystawę dorobku artysty otworzono w 1955, dwie kolejne po dziesięciu latach we Wrocławiu i w Polanicy-Zdroju, dwa lata później w Warszawie.
Pomniki zrealizowane przez artystę thumb|250px|Pomnik Adama Mickiewicza w Polanicy Zdroju Władysław Tumkiewicz jest także autorem kilku, głównie wrocławskich, pomników: Karola Świerczewskiego na dziedzińcu I LO przy ul. Poniatowskiego we Wrocławiu, odsłoniętego 18 listopada 1967 (obecnie w lapidarium jednego z wrocławskich cmentarzy), Głaz Galla Anonima, przy dzisiejszym placu Westerplatte, z tego samego roku, Adama Mickiewicza w polanickim parku Zdrojowym, odsłoniętego 9 czerwca 1969 z inicjatywy Włodzimierza Młotkowskiego, Oskara Langego, dawnego patrona Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, na dziedzińcu uczelni, odsłoniętego 2 października 1974, w dzień przemianowania Wyższej Szkoły Ekonomicznej na Akademię Ekonomiczną im. Oskara Langego. Rzeźba „Alarm – ginie natura” w Wałbrzychu z 1976zdjęcia rzeźby.
Kontrowersje W kwietniu 2003 w ramach happeningu młodzież szkolna przemalowała pomnik K. Świerczewskiego dłuta Tumkiewicza na św. Mikołaja. Również polanicki pomnik Mickiewicza spotkał się z krytyką: twórcę oskarżono o socrealizm, a pomnik nazwano „pokraczną pozostałością sprzedajnego rzemiosła”. Wkrótce jednak okazało się, że kontrowersje budzi nie tyle artysta, co sam Mickiewicz, niewpisujący się we współczesną koncepcję promocji miasta. Protesty mieszkańców wzbudziło wyrzucenie pomnika z parku Zdrojowego, po 40 latach od powstania; jeszcze wcześniej, od 1955, stał tam inny pomnik: Mickiewicza i Puszkina, dłuta Chaima Goldberga. Później pomnik przywrócono na obrzeże parku, jednak bez postumentu i uwzględnienia warunków ekspozycji rzeźby.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Rzeźbiarze związani z Wrocławiem Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej Kategoria:Zmarli w 1977 Kategoria:Deportowani na roboty przymusowe przez nazistowskie Niemcy w Polsce 1939–1945 Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Świętej Rodziny we Wrocławiu