Stefan Jan Leukos-Kowalski (ur. 16 maja 1891 w Krakowie, zm. 13–14 kwietnia 1940 w Katyniu) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Józefa i Karoliny ze Szlagów, urodzony 16 maja 1891 w Krakowie. Ukończył szkołę powszechną, gimnazjum filologiczne w Krakowie i cztery semestry na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1910 został członkiem PPS w Krakowie. Tam też od 1911 należał do Związku Strzeleckiego, gdzie następnie po obyciu kursu został instruktorem.

I wojna światowa W czasie I wojny światowej, 6 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich i przydzielono go do V baonu 5 pułku piechoty w składzie I Brygady. Wziął udział w bitwie pod Krzywopłotami (17–18 listopada 1914), Kuklą, Polską Górą i Kostiuchnówką (4–6 lipca 1916). W trakcie walk został trzykrotnie ranny. 1 stycznia 1917 awansował na chorążego. W lipcu 1917, po kryzysie przysięgowym, został wcielony do cesarskiej i królewskiej armii oraz przydzielony do 41 pułku piechoty i skierowany na front włoski. Po powrocie do Krakowa, w marcu 1918 przystąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. Za postawę wykazaną w walce, 17 maja 1922 odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, podpisanym przez dowódcę baonu 5 pp Leg. Józefa Olszyna-Wilczyńskiego, czytamy m.in.:

Wojna z Ukraińcami i bolszewikami 1 listopada 1918 został przyjęty do tworzącego się Wojska Polskiego i awansowany przez generała Bolesława Roję na podporucznika. W trakcie wojny polsko-ukraińskiej, w szeregach 5 pułku piechoty Legionów wziął udział w odsieczy Przemyśla oraz Lwowa, a wiosną 1919 w walkach o Wilno. Później będąc II adiutantem w dowództwie 1 Dywizji Piechoty Legionów, a następnie szefem oddziału V w dowództwie 3 Armii, uczestniczył w wojnie z bolszewikami. 14 października 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu kapitana, w piechocie, w „grupie byłych Legionów Polskich”.

Okres międzywojenny

3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 486. lokatą w korpusie oficerów piechoty. lipcu 1922 został zatwierdzony na stanowisku dowódcy II batalionu 5 pułku piechoty Legionów w Wilnie. Do stycznia 1930 pełnił służbę w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia w Rembertowie. 23 stycznia 1928 awansował na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 67. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W styczniu 1930 został przeniesiony do Komendy Garnizonu i Placu stołecznego miasta Warszawa na stanowisko zastępcy komendanta. Z dniem 6 września 1931 został przeniesiony na stanowisko zastępcy szefa Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. W czerwcu 1933 został wyznaczony na stanowisko dowódcy 63 Toruńskiego pułku piechoty w Toruniu. W 1936 został przeniesiony na stanowisko dowódcy 16 pułku piechoty Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie. W marcu 1939 pełnił służbę w Państwowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Warszawie na stanowisku zastępcy komendanta głównego Związku Strzeleckiego.

II wojna światowa, zbrodnia katyńska 29 sierpnia 1939 został mianowany dowódcą Strzeleckiej Brygady Obrony Narodowej w Warszawie, lecz do powstania tego oddziału nie doszło. 5 września 1939 został ewakuowany z Warszawy. W czasie kampanii wrześniowej 1939, po agresji ZSRR na Polskę, w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli sowieckiej. Od 28 października 1939 przebywał w obozie jenieckim w Putywlu, a w listopadzie 1939 został przeniesiony do obozu jenieckiego w Kozielsku. Między 11 a 12 kwietnia 1940 przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego – lista wywózkowa 022/3 z 9 kwietnia 1940, pozycja 92. Został zamordowany między 13 a 14 kwietnia 1940 w Katyniu przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne. Zidentyfikowany podczas ekshumacji nadzorowanych przez Niemców, w 1943 pod numerem 1709 – dosł. opisany jako Leukus-Kowalski Stefan (raport dzienny z 12 maja 1943). Przy jego szczątkach znaleziono: legitymację osobistą MSWojsk., świadectwo szczepień w Kozielsku oraz legitymację i krzyż Virtuti Militari. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 01709. W Archiwum Robla w pakiecie 0712-03, wymieniony (bez imienia) w niedatowanym „Wykazie oficerów w niewoli bolszewickiej, obóz Bołotno /!/ z. Czernihowski”, na jednej z kartek papieru znalezionych przy szczątkach Zygmunta Stasiewicza.

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień pułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Życie prywatne Był żonaty i miał dwoje dzieci: syna Wiesława Andrzeja (ur. 30 listopada 1927) oraz córkę Halinę Zofię (ur. 30 maja 1929).

Ordery i odznaczenia

Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6589 – 17 maja 1922

Krzyż Niepodległości – 20 stycznia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 10 listopada 1933 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”. Krzyż Walecznych czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka „Za wierną służbę” Odznaka Honorowa „Orlęta“ Odznaka pamiątkowa „Krzyż za zdobycie Wilna 1919”

Upamiętnienie W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w Zespole Placówek Oświatowych w Koniecznie, został zasadzony Dąb Pamięci honorujący ppłk. Stefana Leukos-Kowalskiego.

Pod koniec lat 80. XX wieku w kościele Filipinów w Tarnowie umieszczono tablice upamiętniające oficerów Wojska Polskiego – ofiary zbrodni katyńskiej, a wśród nich m.in. znajduje się ppłk Stefan Leukos-Kowalski.

Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu

Przypisy

Bibliografia

Kazimierz Bąbiński, Zarys historii wojennej 5-go Pułku Piechoty Legionów, Warszawa 1929. Teodor Gąsiorowski, Małopolski słownik biograficzny uczestników działań niepodległościowych 1939–1956, tom 4, BARBARA Handel Usługi Produkcja B. Gąsiorowska, .

Kategoria:Brygadierzy Obrony Narodowej Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1919–1939) Kategoria:Dowódcy 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej Kategoria:Dowódcy 63 Toruńskiego Pułku Piechoty Kategoria:Jeńcy polscy obozu przejściowego w Putywlu Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową „Orlęta” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 5 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu Kategoria:Podpułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Kostiuchnówką 1916 Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy zajęcia Wilna (1919) Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Wojskowi związani z Tarnowem Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich