mały|Konidiofor z zarodnikami
Kropidlak żółty (Aspergillus flavus Link) – gatunek grzybów z rodziny Aspergillaceae. Gatunek kosmopolityczny, występujący na całym świecie, głównie w rejonach tropikalnych. Jest organizmem modelowym w badaniach naukowych.
Systematyka i nazewnictwo Po raz pierwszy opisał go w 1809 r. przez Johann Heinrich Friedrich Link i według Index Fungorum nazwa podana przez tego autora jest prawidłowa. Później przez różnych autorów opisywany był pod różnymi nazwami i zaliczany do różnych rodzajów, wyróżniono też w jego obrębie różne odmiany. Według Index Fungorum obecnie wszystkie one są synonimami Aspergillus flavus. Jest ich ponad 50. Niektóre z nich:
Morfologia Na podłożu Czapka-Doxa wzrastają kolonie filcowate koloru żółtego, które szybko ciemnieją do koloru żółtozielonego, a następnie do zielonego; spód kolonii jest bezbarwny. Pęcherzyki konidioforów mają promienisty układ zarodników. Metule mają 6–10 × 5 μm długości, fialidy 6–10 × 3–5 μm. Struktury zarodnikotwórcze mają układ dwurzędowy i pokrywają cały pęcherzyk. Zarodniki są zielonawe, okrągłe i szorstkie.
Znaczenie W 1960 r. w Anglii Aspergillus flavus spowodował mykotoksykozę indyków, w czasie której zginęło ich około 100 tysięcy. Stało się to wskutek zatrucia znajdującymi się w paszy aflatoksynami wytwarzanymi przez tego grzyba. Od tego czasu notuje się gwałtowny rozwój badań nad mykotoksynami. Jest wykorzystywany (pod nazwą kōji) do fermentacji nasion soi podczas produkcji miso i sosu sojowego, stosowanych w kuchni azjatyckiej. Jest także używany w produkcji różnych rodzajów napojów alkoholowych, np. do fermentacji ryżu podczas wytwarzania sake. Wykorzystywana jest udomowiona odmiana kropidlaka nie wytwarzająca aflatoksyn. Jest główną przyczyną aspergilozy oskrzeli i płuc u osób z zaburzeniami odporności, może wywoływać zapalenie przewodu słuchowego. Kropidlak żółty wytwarza w dużych ilościach aflatoksyny B1 o działaniu hepatotoksycznym i karcynogennym. W 2005 ogłoszono pełną sekwencję genomu szczepu RIB40 (ATCC 42149), który jest używany w biotechnologii. Ma on wielkość 37 milionów par zasad, jest podzielony na 8 chromosomów i zawiera ok. 12 000 genów – o połowę więcej niż pozostałe znane genomy przedstawicieli rodzaju Aspergillus. Kropidlak żółty został znaleziony w grobowcu Kazimierza Jagiellończyka i był prawdopodobnie sprawcą tajemniczych śmierci naukowców badających szczątki króla.
Przypisy
Kategoria:Grzyby chorobotwórcze Kategoria:Kropidlakowate Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Organizmy modelowe