thumb|250px|Mapa guberni taurydzkiej według z 1821 thumb|250px|Mapa etnograficzna guberni taurydzkiej według spisu 1897 Gubernia taurydzka (ros. Таврическая губерния) – gubernia Imperium Rosyjskiego odpowiadająca ziemiom historycznego Chanatu Krymskiego, obejmująca tereny dzisiejszej południowej Ukrainy (w tym Republiki Autonomicznej Krymu), istniejąca w latach 1802–1921. Jej stolicą był Symferopol. Graniczyła od północnego zachodu z gubernią chersońską, od północy i północnego wschodu z gubernią katerynosławską, z pozostałych stron oblana wodami Morza Czarnego.
Historia Utworzona ukazem cara Aleksandra I z . Powstała z podziału guberni noworosyjskiej na trzy gubernie: taurydzką, katerynosławską i chersońską. W maju 1803 roku w Symferopolu otwarto siedzibę władz gubernialnych oraz innych urzędów administracji. W latach 1802–1873 gubernia podlegała pod generał-gubernatorstwo noworosyjskie. Faktycznie przestała funkcjonować w momencie rozkładu Imperium Rosyjskiego po rewolucji lutowej, a następnie w wyniku powstawania na tym obszarze nowych państw (m.in. Ukraińskiej Republiki Ludowej, Doniecko-Krzyworoskiej Republiki Rad, Wolnego Terytorium, Krymskiej Republiki Ludowej, Radzieckiej Socjalistycznej Republiki Taurydy) i rosyjskiej wojny domowej. Ostatecznie została podzielona wzdłuż Przesmyku Perekopskiego pomiędzy USRR (część północna) a RFSRR (Krym). Formalnie istniała do 1921 roku, gdy część włączona administracyjnie do RFSRR została zastąpiona przez Krymską Autonomiczną Socjalistyczną Republiką Radziecką.
Demografia W 1897 roku gubernię taurydzką zamieszkiwało 1 447 790 mieszkańców. Respondenci zadeklarowali następujący język ojczysty:
ukraiński – 611 121 rosyjski – 404 463 tatarski – 196 854 niemiecki – 78 305 jidysz – 55 418 bułgarski – 41 260 białoruski – 9 726 grecki – 18 048 polski – 10 112 ormiański – 8 938 rumuński i mołdawski – 2 259 turecki – 2 197 estoński – 2 210 Inne – 524. Liczba mężczyzn wyniosła 762 804, a liczba kobiet 684 986.
Ludność w ujezdach według deklarowanego języka ojczystego 1897Pierwszy powszechny spis ludności Imperium Rosyjskiego 1897 – Gubernia taurydzka – ludność według deklarowanego języka ojczystego. Ujezd Ukraińcy Rosjanie Tatarzy Niemcy Żydzi Bułgarzy Grecy Ormianie Polacy Gubernia łącznie 42,2% 27,9% 13,6% 5,4% 3,8% 2,8% 1,2% … … Berdiański 58,8% 18,1% … 7,8% 2,9% 10,4% … … … Dnieprowski 73,6% 19,9% … 1,3% 3,0% … … … … Eupatoryjski 21,1% 17,6% 42,7% 12,0% 2,5% … 1,6% … … Kercz-Jenikale(gradonaczalstwo) 16,1% 55,8% 5,9% … 10,1% … 4,6% 1,6% 2,0% Melitopolski 54,9% 32,8% … 5,2% 4,2% … … … …Perekopski 22,0% 22,8% 23,9% 22,8% 2,6% … … 1,2% … Sewastopol(gradonaczalstwo) 13,1% 62,8% 3,3% 1,6% 6,4% … 5,0% … 4,9% Symferopolski 7,1% 30,2% 44,4% 4,1% 6,5% 1,0% 1,7% 2,1% 1,2%Teodozyjski 11,5% 30,2% 38,3% 4,2% 2,5% 5,0% 4,0% 2,1% … Jałtański 2,8% 27,1% 59,0% … 1,3% … 5,4% … …
W ujezdach kontynentalnych guberni (berdiański, melitopolski, dnieprowski) dominowali Ukraińcy, przed Rosjanami. W ujezdach Krymu (symferopolski, eupatoryjski, jałtański, teodozyjski) dominowali Tatarzy przed Rosjanami, w ujeździe perekopskim u nasady półwyspu istniała równowaga czterech narodowości (Tatarzy, Rosjanie, Ukraińcy, Niemcy), w gradonaczalstwach (miastach wydzielonych) Sewastopol i Kercz-Jenikale zdecydowaną większość stanowili Rosjanie, którzy dominowali również w miastach guberni.
Ludność guberni według wyznań Prawosławni – 1 069 556 (Ukraińcy, Rosjanie, Bułgarzy, Grecy) Muzułmanie – 190 800 (Tatarzy) Judaizm – 60 752 Luteranie – 42 654 (Niemcy) Katolicy – 29 393 (Niemcy, Polacy) Mennonici – 25 508 (Niemcy, Czesi) Staroobrzędowcy – 13 724 (Rosjanie) Karaimi – 6166.
W 1905 roku liczba mieszkańców wynosiła 1 602 700.
Podział administracyjny W 1803 roku dzieliła się na siedem ujezdów (powiatów), których liczba następnie wzrosła do dziesięciu. W 1820 roku ujezd tmutarakański został wyłączony spod zarządu guberni. W 1838 roku utworzono ujezd jałtański, a w 1843 roku berdiański. Na początku XX wieku podział administracyjny guberni taurydzkiej wyglądał następująco:
Lp. Ujezd Stolica Powierzchnia (wiorst) Ludność 1. Berdiański Berdiańsk 7 702,0 304 718 2. Dnieprowski Oleszek 11 470,5 212 241 3. Eupatoryjski Eupatoria 5 040,2 63 211 4. Melitopolski Melitopol 11 639,7 384 239 5. Perekopski Perekop 5 111,9 51 393 6. Symferopolski Symferopol 4 153,9 141 717 7. Teodozyjski Teodozja 6 060,3 115 858 8. Jałtański Jałta 1 465,0 73 260 9. Kerczeński (miejski) Kercz 143,9 43 698 10. Sewastopolski (miejski) Sewastopol 266,4 57 455
Gubernatorzy taurydzcy Lata urzędowania Imię i nazwisko Ranga 13.12.1802 – 02.08.1803 Tajny radca 26.12.1803 – 28.10.1807 Dmitrij Miertwago Rzeczywisty radca stanu 02.11.1807 – 20.07.1816 Andriej Borozdin Generał lejtnant 20.07.1816 – 28.12.1819 Aleksandr Ławinski Rzeczywisty radca stanu 28.12.1819 – 19.04.1821 Aleksandr Baranow Rzeczywisty radca stanu 25.02.1822 – 16.10.1823 Nikołaj Perowski Rzeczywisty radca stanu 16.10.1823 – 11.04.1829 Rzeczywisty radca stanu 17.04.1829 – 13.02.1837 Aleksandr Kaznaczejew Tajny radca 22.02.1837 – 19.01.1843 Matwiej Muromcow Rzeczywisty radca stanu 19.01.1843 – 22.01.1845 Wiktor Rosławec Rzeczywisty radca stanu 22.01.1845 – 11.11.1854 Władimir Pestel generał major, generał lejtnant 11.11.1854 – 25.05.1856 Nikołaj Adlerberg hrabia, generał major 10.07.1856 – 19.01.1871 Nikołaj Żukowski generał lejtnant 19.01.1871 – 25.06.1873 generał major 21.07.1873 – 22.11.1881 Aleksandr Kawielin Generał major, generał lejtnant 22.11.1881 – 30.12.1889 Andriej Wsiewołożski Rzeczywisty radca stanu 30.12.1889 – 19.12.1901 Piotr Łazariew Stallmeister 01.02.1902 – 01.05.1905 Władimir Trepow rzeczywisty radca stanu 29.12.1905 – 02.05.1911 Wasilij Nowicki radca kolegialny 02.05.1911 – 14.04.1913 hrabia, zeremonienmeister 13.05.1913 – 14.11.1914 radca stanu 14.11.1914 – 1917 generał major
Przypisy
Bibliografia Таврическая губерния Энциклопедия Брокгауза Ф.А. и Ефрона И.А.
Таврі́йська губе́рнія w: Енциклопедія історії України: Т. 10. Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. – Київ 2013, Wyd. «Наукова думка». .
Kategoria:Historia Krymu Taurydzka Kategoria:Geografia historyczna Ukrainy