Obwód kubański (ros. Кубанская область) – jednostka administracyjno-terytorialna Imperium Rosyjskiego, terytorium Kozackiego Wojska Kubańskiego. Istniał w latach 1860–1918. Obwód był mieszany etnicznie, według spisu 1897 zamieszkiwało go 1 918 881 osób, w tym 908 818 (47,4%) Ukraińców i 816 734 (42,6%) Rosjanspis 1897-ludność obwodu -narodowości-łącznie. Od 1905 wchodził w skład Namiestnictwa Kaukaskiego.
Historia Obwód kubański został utworzony 8 lutego 1860 roku w ramach reform administracyjnych przeprowadzanych przez cesarza Aleksandra II. 19 listopada 1860 Rosyjskie Ministerstwo Wojny powołało do życia oddziały Kozaków kubańskich, które powstały z przekształcenia wojsk Kozaków Wojska Czarnomorskiego. Ich stolicą uczyniono Jekaterynodar. Od zachodu granice obwodu ustalało Morze Azowskie, Cieśnina Kerczeńska i skrawek wybrzeża Morza Czarnego. Od południa obwód graniczył z gubernią czarnomorską i gubernią kutaiską, od wschodu z obwodem terskim, a od północy z Obwodem Wojska Dońskiego. 30 grudnia 1869 roku wprowadzono nowy podział administracyjny obwodu. Został podzielony na pięć oddziałów: batałpaszyński, jejski, jekaterynodarski, majkopski i temriucki. W 1888 roku oddziałów było już osiem, oprócz wymienionych pięciu utworzono jeszcze kaukaski i łabiński, a w późniejszych latach nazwę temriuckiego zmieniono na tamański. Pod koniec XIX wieku Kozacy byli właścicielami 73,6% areału ziemi w regionie. Od 1861 do 1901 roku liczba ludności w obwodzie zwiększyła się o ponad milion. Druga połowa XIX wieku to także dynamiczny rozwój ekonomiczny regionu, czemu sprzyjało utworzenie pierwszych linii kolejowych. W 1900 roku oddano do użytku linię kolejową z Jekaterinodaru do Stawropola. Zaczął się także rozwijać przemysł naftowy.
Obwód kubański załamał się w wyniku klęski rosyjskiej w czasie I wojny światowej, a następnie dwóch rewolucji i wojny domowej. W 1917 roku Kozacy utworzyli na tym obszarze Kubańską Republikę Ludową, a w 1918 roku powstała Kubańska Republika Radziecka. Także w 1918 roku ziemie te weszły w skład Kubańsko-Czarnomorskiej Republiki Radzieckiej, a następnie Północnokaukaskiej Republiki Radzieckiej. Po wojnie domowej w granicach RFSRR. Obecnie terytoria dawnego obwodu kubańskiego wchodzą w skład: większości Kraju Krasnodarskiego, Adygei, większości Karaczajo-Czerkiesji, południowo-zachodnich krańców Kraju Stawropolskiego i południowej części obwodu rostowskiego.
Demografia W 1897 roku obwód kubański zamieszkiwało 1 918 881 mieszkańców, z czego 908 818 Ukraińców i 816 734 Rosjan.
Podział narodowościowy mieszkańców obwodu według spisu 1897 w oddziałach według zadeklarowanego języka ojczystegoSpis 1897 Ludność w oddziałach (bez miast):
Oddział Ukraińcy Rosjanie Czerkiesi Karaczajowie Niemcy Grecy Ormianie Kabardyjczycy Abchazowie Nogajowie Białorusini Batałpaszyński 27,1% 41,9% 1,8% 12,5% 2,0% ... ... 3,9% 4,8% 2,7% ... Jejski 73,9% 23,6% ... ... ... ... ... ... ... ... ... Jekaterynodarski 51,8% 34,2% 8,1% ... ... 1,4% 1,1% ... ... ... ... Kaukaski 45,8% 51,1% ... ... 1,6% ... ... ... ... ... ... Łabiński 18,9% 75,2% ... ... 1,9% ... 1,7% ... ... ... 1,3% Majkopski 31,3% 56,9% 4,9% ... ... ... ... 2,1% ... ... 1,3% Temriucki 75,2% 17,1% ... ... ... 4,0% ... ... ... ... ... Cały obwód 47,4% 42,6% 2,0% 1,4% 1,1% 1,0% ... ... ... ... ...
thumb|Mapa etnograficzna obwodu kubańskiego według danych spisu 1897
Ludność w miastach obwodu, licząca 113 874 osób, składała się z następujących narodowości (według kryterium językowego): Rosjanie – 129 855, Ukraińcy – 72 560, Białorusini – 1311, Polacy – 1300, Niemcy – 1984, Żydzi – 1260, Grecy – 1905, Ormianie – 7578, Persowie – 120Ludność według narodowości w miastach 1897.
Liczba mężczyzn w miastach wyniosła 113 874, a liczba kobiet 107 334
Podział według wyznania wyglądał następująco: prawosławni – 1 747 319 staroobrzędowcy i mniejsze odłamy prawosławne – 24 943 Apostolski Kościół Ormiański – 14 650 Kościół katolicki obrządku ormiańskiego – 143 katolicy – 7534 luteranie – 16 741 ewangelicy – 834 baptyści – 76 mennonici – 1147 Inne wyznania chrześcijańskie – 14 Karaimi – 91 Żydzi – 2105 muzułmanie – 102 920 buddyści – 355 inni – 9 Razem – 1 918 881. Na początku XX wieku liczba mieszkańców wynosiła 2 731 100.
Podział administracyjny Obwód kubański podzielony był początkowo na pięć oddziałów, których liczba w wyniku kolejnych reform administracyjnych i przekształceń wzrosła do siedmiu. Na początku XX wieku podział administracyjny obwodu kubańskiego wyglądał następująco:
Lp. Oddział Centrum Powierzchnia (wiorst) Ludność 1. Batałpaszyński Batałpaszyńska stanica 12 010,0 215 400 2. Jejski Humańska stanica 14 568,6 277 300 3. Jekaterinodarski Jekaterinodar 6 141,3 245 173 4. Kaukaski Kawkazskaja stanica 11 298,9 249 182 5. Łabiński Armawir 9 317,9 305 733 6. Majkopski Majkop 14 613,6 283 117 7. Tamański Sławiańska stanica 13 266,2 342 976
Władze obwodu kubańskiego Naczelnicy obwodu Lata urzędowania Imię i nazwisko Ranga 1860–1862 Nikołaj Iwanow Generał major 1862–1863 Nikołaj Jewdokimow Hrabia, generał lejtnant 1863–1869 Feliks Sumurakow-Elston Hrabia, generał lejtnant 1869–1873 Michaił Cakni Generał lejtnant 1873–1882 Nikołaj Karmalin Generał lejtnant 1882–1884 Siergiej Szeremietiew Generał lejtnant 29.03.1884 – 21.01.1892 Gieorgij Leonow Generał lejtnant
Gubernatorzy obwodu Lata urzędowania Imię i nazwisko Ranga 21.02.1892 – 11.11.1904 Jakow Małama Generał lejtnant 11.11.1904 – 03.02.1908 Dmitrij Odincow Generał lejtnant 03.02.1908 – 1917 Michaił Babycz Generał lejtnant
Terytorium obwodu w większości obejmuje utworzony 13 września 1937 Kraj Krasnodarski w składzie RFSRR, a współcześnie Rosji.
Zobacz też Kozacy kubańscy Kubań
Przypisy
Kategoria:Kozacy kubańscy Kubański