thumb|250px|Hulagu-chan, wnuk Czyngis-chana i założyciel mongolskiego państwa Ilchanów, na tronie z chrześcijańską królową Dokuz-chatun z klanu Kereitów.

Obecnie Mongołowie są przede wszystkim buddystami, jednak za czasów imperium mongolskiego i wcześniej byli wyznawcami szamanizmu, zaś wielu wśród nich było chrześcijanami.. Byli tolerancyjni wobec innych religii i zwykle wspierali wiele naraz. Nestoriański wówczas Kościół Wschodu nawracał ich już od VII wieku, przez co niektóre klany były stricte chrześcijańskieWeatherford, s. 28.. Synowie Czyngis-chana pojęli za żony nestorianki z plemienia Kereitów; żona Mongkego, czyngisowego wnuka, także była nestorianką.

Chrześcijaństwo rytu syryjskiego było nieco inne od praktykowanego na zachodzie przez co niektórzy Europejczycy spoglądali nań jako herezję z powodu w jaki postrzegało naturę Jezusa. Jednocześnie w historiografii pojawiała się postać mitycznego księdza Jana wielkiego, chrześcijańskiego przywódcy ze wschodu, którego wojska miały przybyć z pomocą w krucjatach. Jedna z wersji tej legendy łączyła tę postać z To’oriłem Ong-chanem, wodzem klanu Kereitów.

Kiedy Mongołowie podbili północne Chiny, zakładając dynastię Yuan (1271–1368) nestorianizm został przywrócony temu państwu po kilkusetletniej przerwie. Wraz z rozwojem terytorialnym chrześcijańskie sympatie dworu, podsycane przez wpływowe żony chanów, doprowadziły do zmian w systemie strategicznym. Po pobiciu Bagdadu w 1258 Mongołowie wymordowali wielu mieszkańców, jednak chrześcijanie zostali oszczędzeni. Kiedy wkroczyli do Palestyny pojawiła się nawet idea sformowania franko-mongolskiego przymierza przeciwko muzułmanom.

Mongolskie kontakty z zachodem doprowadziły także do wielu wypraw misjonarskich na wschód, głównie franciszkanów i dominikanów, mających na celu podporządkowanie Mongołów kurii rzymskiej.

Tło thumb|Stela z Xi’an, wzniesiona w 781 roku. Mongołowie byli nawracani na chrześcijaństwo od VII wiekuFoltz, „Religions of the Silk Road”, s. 90–150.Szerszy opis stworzony przez rabana Bar Saumę znajduje się w książce „The Monks of Kublai Khan Emperor of China”, Sir E. A. Wallis Budge. Online.. Wiele szczepów mongolskich, jak Kereici„Kereici byli pół-nomadycznym ludem pochodzenia tureckiego, zamieszkującym tereny wokół rzeki Orchon w dzisiejszej Mongolii Zewnętrznej. We wczesnym wieku XI ich władca, wraz z większością poddanych, przyjął chrześcijaństwo w rycie nestoriańskim; ruch ten zbliżył Kereitów do ujgurskich Turków, wśród których wielu było nestorianami”, Runciman, s. 238., Najmanowie, Merkici czy OngutowieInformacje co do tych plemion, patrz Roux, s. 39–40. i w znacznej części Kara Kitajowie (praktykujący również buddyzm)Grousset, „Empire”, s. 165. było nestorianami„W 1196 roku Czyngis-chanowi udało się zjednoczyć wszystkie mongolskie plemiona, wśród których były i chrześcijańskie, „Les Croisades, origines et conséquences”, s. 74..

Hołdującym szamanistycznym wierzeniom Czyngis-chan był tolerancyjny wobec innych wyznań. Jako młody wojownik Temudżyn przysięgał oddanie swym wojownikom w 1200 roku; wśród 20 mężczyzn reprezentujących 9 plemion było „kilku chrześcijan, trzech muzułmanów oraz paru buddystów”Weatherford, s. 58.. Jego synowie pojęli za żony chrześcijańskie kobiety z klanu Kereitów; te zyskały później niemały wpływ na dworze chanów. Za panowania Mongkego, wnuka Czyngisa, największy wpływ religijny mieli nestorianieRunciman, s. 296..

Wśród chrześcijan na mongolskich dworach znajdowali się między innymi: Sorkaktani-beki, żona Tołuja, synowa Czyngisa oraz matka Mongkego, Kubiłaja, Hulagu oraz Arika Bokego, którzy również pojęli za żony chrześcijańskie księżniczkiRunciman, s. 246.„Sorkaktani-beki, Kereitka z urodzenia i jak inne z tego klanu oddana nestorianka”, Runciman, s. 293.„Jego [Mongkego] główna cesarzowa, Kutuktaj, oraz inne żony były nestoriankami” H, Runciman, s. 296. Dokuz-chatun, żona Hulagu oraz matka ilchana Abagi„Ta wyjątkowa dama była kereicką księżniczką, prawnuczką To’oriła Ong-chana, a zatem kuzynką matki Hulagu. Była żarliwą nestorianką, nie tającą swej niechęci wobec islamu oraz pragnienia pomagania chrześcijanom każdego odłamu”, Runciman, s. 299., który poślubił Marię Paleologinę, córkę cesarza bizantyńskiej Michała VIII w 1265 roku. Po śmierci Dokuz Maria pełniła rolę ambasadora chrześcijańskiego w państwie ilchanów. Sartak-chan, syn Batu-chana, który przyjął chrześcijaństwo„Na początku 1253 roku do Akry dotarła wieść, iż jeden mongolskich książąt, Sartak syn Batu, przeszedł na chrześcijaństwo”, Runciman, s. 280. Kitboga„Kitboga, jako chrześcijanin nie krył swych sympatii”, Runciman, s. 308., generał mongolskich sił w Lewancie, walczył wespół z chrześcijańskimi wasalami Jabalaha III, Ongut znany wcześniej jako raban Markos, który został Patriarchą Wschodu, piastując tę funkcję w latach 1281–1317Grousset, s. 698. Bar Sauma, mnich, który wyruszył na pielgrzymkę z Chanbałyk (dzisiejszy Pekin) do Rzymu w 1287 roku, przynosząc zachodniemu światu świadectwo o wadze nestoriańskiej wiary wśród Mongołów

Praktyki thumb|Nestoriański nagrobek z ok. 1312 roku z inskrypcjami alfabetem syryjskim, odnaleziony w Issyk-kul. Wedle antropologa Jacka Weatherforda chrześcijaństwo nomadycznych Mongołów mogło znacząco się różnić od praktyk przyjętych na zachodzie. Mongołowie nie budowali kościołów, ani monastyrów, lecz opierali się na zapoczątkowanym przez Tomasza Apostoła systemie wędrujących mnichach. Ich styl bazował bardziej na praktykach niż wierzeniach. Głównym elementem przyciągającym dla wielu były opowieści o zmartwychwstałym Jezusie leczącym chorych, przez co praktyki chrześcijańskie zostały połączone z opieką nad chorymi. Jezus był uważany za potężnego szamana, zaś jego imię brzmiało podobnie do mongolskiego jesu oznaczającego świętą cyfrę „9”Porównaj imię ojca Czyngis-chana, Jesügeja Baatura.Weatherford, s. 135.. Wbrew poglądom Weatherforda istnieją dowody na funkcjonowanie permanentnego kościoła nestoriańskiego w KarakorumWilliam of Rubruck, Journey, rozdział 15 (chrześcijanie na dworze chana). oraz innego w Ołon SumeTjalling Halbertsma, Nestorian remains of Inner Mongolia: discovery, reconstruction and appropriation, s. 88ff.. Fakt stosowania jurt-kościołów jest także dobrze udokumentowany.

Wedle Weatherforda Mongołowie zaadaptowali na swoje potrzeby chrześcijański krzyż, jako święty symbol wskazujący cztery strony świata. Wśród poruszanych w Biblii zagadnień czuli powinowactwo z przemieszczającymi się plemionami izraelitów. Chrześcijaństwo zezwalało także na spożywanie mięsa, w przeciwieństwie do pełnego wegetarianizmu wyznawców Buddy, a w przeciwieństwie do muzułmanów wino było częścią obrzędów, czemu przyklaskiwali nie stroniący od alkoholu MongołowieWeatherford, s. 29: „Jezus był uważany za potężnego szamana, zaś krzyż był świętym symbolem czterech kierunków świata. Jako lud pasterski, plemiona stepowe czuły się bardzo komfortowo z pasterskimi zwyczajami i wierzeniami starożytnych Hebrajczyków, jak je opisano w biblii. Prócz tego, chrześcijanie spożywali mięso, w przeciwieństwie do wegetariańskich buddystów; spożywanie alkoholu było nie tylko dozwolone, ale wpisane w obrzędy religijne, co czyniło ten aspekt znacznie bliższym, kontrastując z abstynenckimi muzułmanami.”..

Kobiety w Mongolii manifestowały swoją wiarę tatuując sobie krzyż lub nosząc amulet z wyrytym krzyżem.

Chrześcijańscy Kereici i Najmanowie Kereici przyjęli nestorianizm na początku XI wieku. Innym plemieniem całkowicie zewangelizowanym na przełomie X i XI wieku byli Najmanowie. Chanat Kara Kitajów również posiadał sporą społeczność nestoriańskich chrześcijan, wymieszaną z buddystami i muzułmanami.

thumb|left|Obraz przedstawiający kereickiego władcę To’oriła zwanego „Wangiem Chanem” („królem i chanem”)Roux, s. 107. jako księdza Jana w Le Livre des Merveilles z XV wieku.

Potwierdzenie ochrzczenia Kereitów wystawione zostało przez zachodniosyryjskiego historyka Grzegorza Bar Hebraeusa, opisującego list z 1009 roku biskupa Abdiszu z Antiochii Margiańskiej do patriarchy Jochanana VI, zawiadamiający o konwersji tegoż plemieniaRoux, L’Asie Centrale, s. 241.. Wedle Hebraeusa we wczesnym wieku XI kereicki chan zagubił drogę w górach podczas polowania. Kiedy stracił już wszelką nadzieję na ocalenie, w wizji pojawił się święty, który rzekł: „jeśli uwierzysz w Chrystusa, poprowadzę cię, inaczej będziesz zgubiony”. Chan powrócił do domu bezpiecznie, a spotkawszy później chrześcijańskich kupców zapytał o ich wiarę, pomny wizji. Za ich sugestią posłał do metropolity Antiochii Margiańskiej, aby kapłani i diakoni ochrzcili jego oraz jego plemię. W rezultacie tej misji chrzest przyjęło 20 000 ludziMoffett, A History of Christianity in Asia s. 400–401..

Legenda księdza Jana była również łączona z nestoriańskimi władcami Kereitów – To'orił Ong-chan miał być tymże właśnie duchownym.

Relacje z narodami chrześcijańskimi thumb|200px|Hulagu-chan oraz jego żona Dokuz-chatun w syryjskiej biblii Współpraca wojskowa z państwami chrześcijańskimi miała miejsce w latach 1259–1260. Król Hethum I z Armenii Mniejszej oraz jego zięć Boemund VI z Antiochii podporządkowali się Mongołom i podobnie jak inne państwa wasalne zapewniali im wojska do podbojów. Założyciel i przywódca Ilchanatu w 1260 roku Hulagu-chan sprzyjał chrześcijaństwu – chrześcijanką była jego matka, żona, chrześcijanami byli prominentni przywódcy wojskowi, jak KitbogaGrousset, s. 581.. Potomek Hulagu, Argun-chan wysłał nestoriańskiego mnicha rabana Bar Saumę jako ambasadora do zachodnich dworów, oferując przymierze między Mongołami a Europejczykami. Odwiedzając władców Bar Sauma tłumaczył:

Po powrocie z podróży Bar Sauma napisał pokaźny raport z wędrówki, będący jednym z pierwszych opisów Europy oczami Wschodu.

Wpływ Kościoła katolickiego Praktykowane wśród Mongołów chrześcijaństwo pochodziło z rytu syryjskiego, od schizmy przez długi czas powiązanego z doktryną nestorianizmu. Pominąwszy legendy o księdzu Janie, przez wiele wieków mieszkańcy Europy byli nieświadomi funkcjonowania chrześcijaństwa w Azji. Po ponownym nawiązaniu kontaktów zachodni misjonarze byli wysyłani daleko na wschód, aby nawracać Azjatów na ryt katolicki, jako że nestorianizm był postrzegany przez Rzym, Konstantynopol i Aleksandrię za herezję. Poselstwa zachodnie docierały do stolic mongolskiego imperium – Karakorum, a następnie Chanbałyk (Pekin) w podbitych Chinach; spora ilość posłów trafiała również do najbliższego państwa o proweniencji mongolskiej – Ilchanatu na terenach dzisiejszego Iranu, Iraku i Syrii.

Już w 1223 roku franciszkańscy misjonarze podróżowali na wschód chcąc odwiedzić księcia Damaszku oraz kalifa BagdaduRoux, Les explorateurs, s. 95–97.. W 1240 roku 9 dominikanów pod przywództwem Guicharda z Cremony, wysłanych przez papieża Grzegorza IX dotarło do Tyflisu, stolicy chrześcijańskiej Gruzji. Gruzja poddała się prącym na zachód Mongołom w 1243 roku, zatem żyjący przez 5 lat w stolicy misjonarze musieli być wystawieni na kontakty z najeźdźcą.

W 1245 roku kolejny papież Innocenty IV wysłał cztery kolejny poselstwa do Mongołów. Głową pierwszego był André de Longjumeau, wcześniej wysłany przez Ludwika IX Świętego dla odzyskania korony cierniowej od Baldwina II; wyprawa ta jest opisana przez Mateusza Paryżanina. Trzy kolejny poselstwa zostały wysłane pomiędzy marcem a kwietniem 1245 roku, prowadzone przez kolejno – dominikanina Ascelina z Lombardii (któremu towarzyszył Szymon z Saint-Quentin, autor opisu wyprawy w „Historii Tartarorum”), franciszkanina Wawrzyńca z Portugalii oraz kolejnego franciszkanina Jana di Piano Carpiniego, któremu towarzyszył Benedykt Polak.