thumb|Kamień przy Dębie Pamięci honorującym Stanisława Styrczulę w Sanoku. thumb|Grób symboliczny Stanisława Styrczuli na Nowym Cmentarzu w Zakopanem z błędnym miejscem śmierci. Stanisław Styrczula (ur. 4 maja 1894 w Kościelisku, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Andrzeja (1852–1919) i Reginy z Marusarzów (1856–1931) urodzony 4 maja 1894 w Kościelisku. Ojciec był rolnikiem i muzykantem, a matka zajmowała się gospodarstwem i tkactwem artystycznym. Miał trzech braci: Jana (ur. 1876), Stanisława (1890–1892), Andrzeja (1891–1953) i dwie siostry: Antoninę (ur. 1883) i Agnieszkę (ur. 1885). Ukończył szkołę ludową w Kościelisku, następnie od 1907 do 1914 uczył się w Gimnazjum Męskim w Nowym Targu. Rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1913 należał do Drużyn Podhalańskich w Nowym Targu.

Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich 6 września 1914. Po przeszkoleniu w okolicach Zakopanego został przydzielony do 2 kompanii 3 pułku piechoty. Brał udział w całym szlaku bojowym jednostki walczącej na froncie karpackim (pod Mołotkowem, pod Rafajłową, pod Zieloną). Później przeniesiony do 4 pułku piechoty. W lipcu 1915 zdał wojenny egzamin dojrzałości, w tym samym roku był słuchaczem szkoły dla podchorążych, którą ukończył 27 lipca 1915. Następnie został przydzielony do III batalionu uzupełniającego, a w końcu listopada został przydzielony do nowo utworzonego 6 pułku piechoty. Razem z pułkiem został przydzielony do III Brygady Legionów Polskich. Brał udział w walkach nad Styrem i Stochodem na Wołyniu w latach 1916–1917, szedł na czele ataku pod stacją Maniewicze (za ten ostatni czyn bojowy został później odznaczony Orderem Virtuti Militari). W maju 1916 z wynikiem celującym ukończył Szkołę Chorążych Legionów i został awansowany do stopnia chorążego, a 1 stycznia 1917 został awansowany do stopnia podporucznika. 24 września 1917, po kryzysie przysięgowym, został wcielony do armii austro-węgierskiej. Służył w niej do 10 sierpnia 1918, w 8 Brygadzie Górskiej, Szkole Oficerów Rezerwy i 70 pułku piechoty.

W listopadzie 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Służył w 25 pułku piechoty jako adiutant i dowódca kompanii. 6 czerwca 1919, po ukończeniu kursu adiutantów sztabowych, został przydzielony z macierzystego pułku do Dowództwa 7 Dywizji Piechoty na stanowisko oficera sztabu. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Z dniem 15 lipca 1924 został przydzielony z Dowództwa 7 DP do 25 pp. Pełnił obowiązki dowódcy batalionu, a 12 marca 1926 został zatwierdzony na stanowisku oficera przysposobienia wojskowego. 3 maja 1926 prezydent RP nadał mu stopień majora ze starszeństwem z dnia 1 lipca 1925 i 38. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W 1928 był komendantem obwodu Przysposobienia Wojskowego. 5 listopada 1928 został przeniesiony do kadry oficerów piechoty z równoczesnym przeniesieniem służbowym do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi na stanowisko kierownika referatu. 31 marca 1930 został przeniesiony do 74 pułku piechoty w Lublińcu na stanowisko dowódcy batalionu, a 9 września 1932 przeniesiony do Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie na stanowisko wykładowcy. Prezydent RP nadał mu stopień podpułkownika ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 10. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Później został przeniesiony do 2 pułku strzelców podhalańskich w Sanoku na stanowisko I zastępcą dowódcy pułku.

27 sierpnia 1939, w czasie mobilizacji, został mianowany dowódcą rezerwowego 164 pułku piechoty. Na jego czele walczył w kampanii wrześniowej pod Sandomierzem, Annopolem i Janowem Lubelskim. 16 września 1939 ranny w nogę został odwieziony do szpitala w Janowie, a następnie został odesłany do szpitala we Lwowie. Po agresji ZSRR na Polskę i zajęciu miasta przez najeźdźców sowieckich pułkownik w mundurze oficerskim opuścił szpital, po czym zaginął bez wieści. Został aresztowany przez Sowietów i przewieziony do obozu jenieckiego w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie i pogrzebany w bezimiennej mogile zbiorowej w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD pod pozycją 3105.

Jego żoną była Janina, z domu Hoppe (w 1939 wybrana radną rady miejskiej w Sanoku), z którą miał dwóch synów, Andrzeja (ur. 1929) i Kazimierza (ur. 1930). Prawnukiem Stanisława Styrczuli jest Kamil Zaradkiewicz.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5969 – 17 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych czterokrotnie – 1922 Złoty Krzyż Zasługi – 1938 „za zasługi na polu pracy społecznej” Srebrny Krzyż Zasługi – 3 sierpnia 1928 „za zasługi na polu przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego”M.P. z 1928 r. nr 178, poz. 387. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal za Długoletnią Służbę Krzyż Pamiątkowy 6 pułku piechoty Legionów Polskich

Upamiętnienie Symboliczny grób Stanisława Styrczuli znajduje się w Kwaterze Legionistów na Nowym Cmentarzu w Zakopanem przy ul. Nowotarskiej. Ponadto jest wymieniony na tablicy pamiątkowej ofiar zbrodni katyńskiej umieszczonej w katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie.

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień pułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

18 kwietnia 2009, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w tzw. Alei Katyńskiej na Cmentarzu Centralnym w Sanoku został zasadzony Dąb Pamięci Stanisława StyrczuliKrystyna Chowaniec, Patron sanockiego harcerstwa – ksiądz harcmistrz Zdzisław Peszkowski, Rocznik Sanocki Tom X – Rok 2011, Sanok 2011, s. 17.Tablica kamieniu pamiątkowym wymienia nazwisko Stryczula, zaś biogram na tablicy informacyjnej obok podaje formę Styrczula..

15 sierpnia 2011 poświęcono tablicę upamiętniającą Stanisława Styrczulę przy kościele św. Kazimierza parafii pod tym wezwaniem w rodzinnym Kościelisku.

Zobacz też

jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Drużyn Podhalańskich Kategoria:Dowódcy batalionów 74 Górnośląskiego Pułku Piechoty Kategoria:Ludzie urodzeni w Kościelisku Kategoria:Obwodowi komendanci Przysposobienia Wojskowego (1928–1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Pamiątkowym 6 pułku piechoty Legionów Polskich Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 25 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Charkowie Kategoria:Podpułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Mołotkowem 1914 Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Rafajłową 1915 Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zastępcy dowódcy 2 Pułku Strzelców Podhalańskich Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze 6 Pułku Piechoty Legionów Polskich (1915–1917) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu na Piatichatkach w Charkowie