Pedagogika – w znaczeniu potocznym, świadoma i celowa działalność wychowawcza; w znaczeniu instytucjonalnym – zespół nauk o wychowaniu, istocie, celach, treściach, metodach, środkach i formach organizacji procesów wychowawczychPetrozolin – Skowrońska B.(red.), Pedagogika, w: Nowa encyklopedia powszechna, tom IV, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, s. 812.. Pedagogika jako nauka o edukacji (wychowaniu i kształceniu), należy do nauk społecznych i zajmuje się rozwojem i zmianami mechanizmów wychowania oraz kształcenia na przestrzeni całego życia człowieka.

Etymologia pedagogiki Pedagogika i jej staropolska nazwa pochodzi od słowa greckiego (paidagogos – dosł. „prowadzący dziecko”). Natomiast wpływ zachodniej filozofii ukształtował pojęcie rzymskie (łac. ars educandi) jako „sztuka wychowania”.

Historia pedagogiki Początków pedagogiki można doszukiwać się w nauczaniu starożytnych filozofów, takich jak Konfucjusz czy Platon.

Za sprawą J.A. Komeńskiego od XVII wieku, stała się odrębną i samodzielną dyscypliną naukową, jednak poglądy na wychowanie nawiązywały do filozoficznych i ideowych przesłanek swojej epoki tj.: „dobrego wychowania” – etykiety, wychowania spartańskiego, rycerskiego czy kawaleryjskiego, w zależności od okresu historycznegoŹródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej. T. 1 : Od wychowania pierwotnego do końca XVIII stulecia / wybór i oprac. Stefan Wołoszyn. – Wyd. 2 zm. Kielce: Dom Wydawniczy Strzelec, 1995 – s. 242, ..

Po 1918 roku W odrodzonej Polsce po roku 1918, początkowo termin ten obejmował opiekę i wychowanie, następnie nauczanie, a dalej wykształcenie dzieci oraz młodzieżyOchorowicz J., (1917), Psychologia, pedagogika, etyka. Przyczynki do usiłowań naszego odrodzenia narodowego.. Współczesna pedagogika jest wszechstronną nauką o całej rzeczywistości wychowawczej, w której istotę stanowi całożyciowy rozwój człowieka oraz wszelkie tak dodatnie, jak i ujemne wpływy jednych ludzi na drugich oraz wpływy środowiskaKunowski S., (2004), Podstawy współczesnej pedagogiki, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa, s. 34..

Opis Pedagogika jest nauką społeczną o profilu humanistycznym, obejmuje ona teorię i praktykę działalności opiekuńczo-wychowawczej dzieci i młodzieży oraz działalność edukacyjną ludzi dorosłych w różnym wieku edukacyjnym. Praktyczne postępowanie wychowawcze, nazywane jest pedagogią (gr. paidagogia).

Pedagogika odnosi się głównie do młodego pokolenia, które dzięki oddziaływaniom wychowawczym winno osiągnąć optymalny rozwój osobowości, ukształtować wiedzę o rzeczywistości, przygotować się do funkcjonowania w życiu społecznym. Na jej gruncie formułuje się istotę, cele, treści, metody, środki i formy organizacyjne procesów wychowawczych.

Do głównych ośrodków takiego wychowania i kształcenia zalicza się głównie rodzinę oraz grupę rówieśniczą i instytucjonalne jak przedszkole, szkołę elementarną i gimnazjum, kształcenie akademickie. Obecnie zakres zainteresowań pedagogiki jest o wiele szerszy i obejmuje: samowychowanie i samokształcenie młodzieży i dorosłych, oddziaływanie wychowawcze instytucji wychowania pozaszkolnego, głównie: środków masowej komunikacji, organizacji młodzieżowych, placówek kulturalnych (teatrów, klubów, muzeów i in.), instytucji wychowania religijnego itp.

Przedstawicielem pedagogiki jako nauki jest pedagog (kod zawodu 244104) o odpowiedniej specjalności pedagogicznej po ukończonych studiach według standardów kształcenia dla kierunku: pedagogika.

Zadaniem pedagogiki jako nauki empirycznej jest wyposażenie pedagogów, którzy organizują procesy edukacyjne (proces wychowania i kształcenia) w wiedzę o skuteczności różnego rodzaju zabiegów edukacyjnychPilch T., Zasady badań pedagogicznych, Warszawa: Wyd. Akademickie „Żak”, Wyd. 2 popr. i rozszerzone. 1998- s. 138, .. Towarzyszą temu celowi następujące zadania: gromadzenie wiadomości o rzeczywistości wychowawczej; analiza tej rzeczywistości, wykrywanie związków i zależności między elementami owej rzeczywistości i wyjaśnianie ich; dostarczanie wiedzy potrzebnej do przekształcania rzeczywistości wychowawczej. Przedmiotem badań empirycznych pedagogiki jest wszechstronny rozwój człowieka w ciągu całego jego życia. Do metod badań, którymi posługuje się pedagogika, zalicza się m.in.: metoda eksperymentu, metoda badań terenowych, metody hermeneutyczne, metody porównawcze i metody historyczneŁobocki M., (2001), Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków, s. 217–250..

Funkcje pedagogiki diagnostyczna – zbieranie obiektywnych informacji o rzeczywistości; prognostyczna – określenie na podstawie zgromadzonej wiedzy prawidłowości odnoszących się do przyszłych zmian i przyszłego rozwoju rzeczywistości; instrumentalno-techniczna – opracowanie procedur, które mają umożliwić realizację założonych celówPomykało W. (red), Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa 1997, Wydawnictwo Fundacja INNOWACJA, s. 101, ..

Podstawowe pojęcia pedagogiki wychowanie, kształcenie; edukacja – podejście systemowe; nauczanie, nauczyciel; opieka, opiekun; świadomość, osobowość; środowisko, kultura – społeczna; tradycja narodowa i regionalna, etyka, muzyka; sen, praca, czas wolny – wypoczynek; pedagog – rodzic, wychowawca; socjalizacja, resocjalizacja, osoba niedostosowana społecznie.

Kierunki pedagogiczne pedagogika eksperymentalna metodologia badań pedagogicznych historia myśli pedagogicznej andragogika gerontopedagogika pedagogika specjalna pedagogika rozwoju pedagogika zachowania psychopedagogika pedagogika twórczości pedagogika kreatywna pedologia pedagogika opiekuńczo-wychowawcza pedagogika naturalistyczna pedagogika wczesnoszkolna pedagogika szkoły pedagogika gimnazjalna pedagogika szkoły wyższej pedagogika miejsca pedagogika pracy krytyczna pedagogika miejsca pedagogika kultury pedagogika krytyczna antypedagogika socjologizm pedagogiczny pedagogika egzystencjalna pedagogika religii pedagogika marksistowska felicytologia tanatopedagogika

Pedagogiczne instytucje pozarządowe Lista instytucji pozarządowych wspierających zawód pedagoga: Towarzystwo PsychopedagogiczneTowarzystwo Psychopedagogiczne. Polskie Towarzystwo PedagogicznePolskie Towarzystwo Pedagogiczne. Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Animatorów KLANZA Polskie Stowarzyszenie Pedagogów ŚpiewuPolskie Stowarzyszenie Pedagogów Śpiewu. Polskie Stowarzyszenie Pedagogów TeatruPolskie Stowarzyszenie Pedagogów Teatru.

Dyscypliny naukowe w pedagogice pedagogika ogólna (ujmuje człowieka jako funkcjonalną całość); teoria wychowania (moralnego, społecznego, fizycznego, estetycznego). Pierwotnie była to hodegetyka (od końca XIX w. do lat 50. XX wieku) jako nauka o metodach wychowania; dydaktyka (ogólna i szczegółowa) (teoria kształcenia); pedagogika specjalna (surdopedagogika, tyflopedagogika, oligofrenopedagogika, pedagogika terapeutyczna, pedagogika resocjalizacyjna); andragogika (teoria oświaty dorosłych); pedeutologia (nauka dotycząca nauczyciela); teoria systemów oświatowych; pedagogika porównawcza (analiza systemów oświatowych różnych krajów w powiązaniu z ich społecznym i ekonomicznym rozwojem); pedagogika społeczna (zajmująca się problematyką środowiskowych uwarunkowań procesów wychowawczych); pedagogika kształcenia zawodowego.

Pedagogika specjalizuje się w bardzo wielu aspektach życia jednostki ludzkiej, związanych nie tylko z wychowaniem czy nauczaniem. Prowadzi również działania mające na celu polepszenie lub zahamowanie cech patologii społecznej, w tym psychopatii i socjopatii poprzez organizowanie działań profilaktycznych (psychoprofilaktyka).

Nauki współdziałające filozofia logika antropologia filozoficzna i antropologia kulturowa historia oświaty i wychowania socjologia oświaty i wychowania biologia – (genetyka, anatomia, fizjologia) medycyna społeczna psychologia ogólna, psychologia rozwojowa, psychologia wychowawcza, psychologia kliniczna prakseologia etyka teoria naukowa organizacji i zarządzania cybernetyka ogólna teoria systemów informatyka ekonomia praca socjalna profilaktyka społeczna

Zobacz też

oświata integracja w edukacji Komisja Edukacji Narodowej Akademia Pedagogiki Specjalnej Wyższa Szkoła Pedagogiczna Dolnośląska Szkoła Wyższa uczelnie pedagogiczne w Polsce

Przypisy

Bibliografia Wroczyński R., (1963), Myśl pedagogiczna i programy oświatowe w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w., Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa. Okoń W., (2004), „Nowy Słownik Pedagogiczny” Wyd. Akademickie „ŻAK”, Warszawa. Kwiecińska Z., Śliwerski B.,(2005), Pedagogika – podręcznik akademicki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa. Turos L., (1995), Pedagogika ogólna i subdyscypliny, Wyd. Akademickie „ŻAK”, Warszawa. Wołoszyn S., (1998), Nauki o wychowaniu w Polsce, Dom Wydawniczy Strzelec, Kielce. Wroczyński R., (1974), Pedagogika Społeczna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa. Konarzewski K., (1982), Podstawy teorii oddziaływań wychowawczych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Linki zewnętrzne