Campionato di Eccellenza – organizowany przez Federazione Italiana Rugby najwyższy poziom męskich rozgrywek ligowych rugby union we Włoszech. Zmagania toczą się cyklicznie (co sezon) systemem kołowym jako mistrzostwa kraju i przeznaczone są dla dziesięciu najlepszych włoskich klubów. Zwycięzca ligi zostaje jednocześnie mistrzem Włoch, zaś najsłabsza drużyna relegowana jest do Serie A.
Obecną nazwę rozgrywki noszą od 2010 roku, wcześniej zaś zwane były Serie A (1928–1960, 1965–1986), Eccellenza (1960–1965), Serie A1 (1986–2001) oraz Super 10 (2001–2010). Od sezonu 2018/2019 nosiły nazwę TOP12.
Od inauguracyjnych rozgrywek w sezonie 1928/29 najwięcej razy – osiemnaście – tytuł zdobywała drużyna Amatori Rugby Milano. Piętnaście razy scudetto zdobył nieuczestniczący już w rozgrywkach Benetton Treviso, a czternaście Petrarca Padwa.
Historia Pierwsze rozgrywki o mistrzostwo kraju odbyły się w 1929 roku, jednak przypisywane są do sezonu 1928/29. Uczestniczyło w nich sześć z szesnastu istniejących wówczas we Włoszech klubów. W roku 1933 nastąpiły pierwsze próby stworzenia drugiej ligi w celu wprowadzenia systemu awansów i spadków, który ostatecznie ustabilizował się w połowie lat pięćdziesiątych. W 1961 roku, po pięciu latach walki o mistrzostwo kraju prowadzonej w kilku grupach, powrócono do rozgrywek systemem jednogrupowym, który utrzymał się przez kolejnych dwadzieścia lat. W latach 1981–86 szesnaście klubów rywalizowało o scudetto w dwóch lub czterech grupach, natomiast w sezonie 1986/87 Serie A została odchudzona do dwunastu drużyn zmieniając nazwę na Serie A1. Rok później wprowadzono system play-off po zakończeniu fazy grupowej. Walczyły w nim najlepsze drużyny A1, do których mógł dołączyć zwycięzca Serie A2 triumfując w barażach. Od 1995 roku najlepsze zespoły ligi występowały też w europejskich pucharach – dwa w Pucharze Heinekena i cztery w European Challenge Cup.
Sezon 2000/01 przyniósł wprowadzenie tzw. „bonusowego systemu punktacji”, wypracowanego na południowej półkuli, a już rok później nastąpiła poważna restrukturyzacja rozgrywek ligowych. Dziesięć najlepszych drużyn poprzedniego sezonu utworzyło Super 10, zarządzane przez nowo powołaną Lega Italiana Rugby d'Eccellenza. W związku z przejściem dwóch drużyn (Benetton Treviso oraz Aironi Rugby utworzonego na bazie MPS Viadana) do rozgrywek Ligi Celtyckiej w sezonie 2010/11 drużyny te otrzymały prawo do obu włoskich miejsc w Pucharze Heinekena, zaś cztery miejsca w ECC mieli otrzymać uczestnicy play-off ligi. Pieczę nad rozgrywkami ligowymi, w najwyższej klasie nazwanymi Campionato di Eccellenza, ponownie przejęła FIR, pozostawiając po debatach obowiązujący do tego czasu system. Od czasu reformy rozgrywek europejskich w 2014, dwie włoskie drużyny z profesjonalnej ligi Pro14 występują w europejskich pucharach: European Rugby Champions Cup i European Rugby Challenge Cup, natomiast najlepsze drużyny ligi włoskiej walczyły o możliwości startu w tych ostatnich rozgrywkach uczestnicząc w European Rugby Continental Shield.
System rozgrywek Rozgrywki ligowe prowadzone są w pierwszej fazie systemem kołowym według modelu dwurundowego w okresie jesień-wiosna. Druga faza rozgrywek dla czołowych czterech drużyn obejmuje mecze systemem pucharowym. Półfinały rozgrywane są w formie dwumeczu, z pierwszym meczem na boisku drużyny, która po rundzie zasadniczej była niżej sklasyfikowana. Ich zwycięzcy rozgrywają mecz finałowy, którego triumfator zostaje mistrzem Włoch.
Ostatnie miejsce w tabeli oznacza automatyczny spadek do Serie A.
Triumfatorzy Sezon Zwycięzca 1928/29 Ambrosiana Milano 1929/30 Amatori Milano 1930/31 Amatori Milano 1931/32 Amatori Milano 1932/33 Amatori Milano 1933/34 Amatori Milano 1934/35 Rugby Roma 1935/36 Amatori Milano 1936/37 Rugby Roma 1937/38 Amatori Milano 1938/39 Amatori Milano 1939/40 Amatori Milano 1940/41 Amatori Milano 1941/42 Amatori Milano 1942/43 Amatori Milano 1943/44 nie odbyły się 1944/45 nie odbyły się 1945/46 Amatori Milano 1946/47 Ginnastica Torino 1947/48 Rugby Roma 1948/49 Rugby Roma 1949/50 Parma 1950/51 Rovigo 1951/52 Rovigo 1952/53 Rovigo 1953/54 Rovigo 1954/55 Parma 1955/56 Faema Treviso 1956/57 Parma 1957/58 Fiamme Oro 1958/59 Fiamme Oro 1959/60 Fiamme Oro 1960/61 Fiamme Oro 1961/62 Rovigo 1962/63 Rovigo 1963/64 Rovigo 1964/65 Partenope 1965/66 Partenope 1966/67 L’Aquila 1967/68 Fiamme Oro 1968/69 L’Aquila 1969/70 Petrarca 1970/71 Petrarca 1971/72 Petrarca 1972/73 Petrarca 1973/74 Petrarca 1974/75 Concordia Brescia 1975/76 Sanson Rovigo 1976/77 Petrarca 1977/78 Metalcrom Treviso 1978/79 Sanson Rovigo 1979/80 Petrarca 1980/81 Mael L’Aquila 1981/82 Scavolini L’Aquila 1982/83 Benetton Treviso 1983/84 Petrarca 1984/85 Petrarca 1985/86 Petrarca 1986/87 Petrarca 1987/88 Colli Euganei Rovigo 1988/89 Benetton Treviso 1989/90 Cagnoni Rovigo 1990/91 Amatori Milano 1991/92 Benetton Treviso 1992/93 Charro Amatori Milano 1993/94 L’Aquila 1994/95 Amatori Milano 1995/96 Amatori Milano 1996/97 Benetton Treviso 1997/98 Benetton Treviso 1998/99 Benetton Treviso 1999/00 RDS Rugby Roma 2000/01 Benetton Treviso 2001/02 Arix Viadana 2002/03 Benetton Treviso 2003/04 Benetton Treviso 2004/05 Ghial Calvisano 2005/06 Benetton Treviso 2006/07 Benetton Treviso 2007/08 Cammi Calvisano 2008/09 Benetton Treviso 2009/10 Benetton Treviso 2010/11 Petrarca 2011/12 Cammi Calvisano 2012/13 Marchiol Mogliano 2013/14 Cammi Calvisano 2014/15 Cammi Calvisano 2015/16 Femi-CZ Rovigo 2016/17 Calvisano 2017/18 Petrarca 2018/19 Calvisano 2019/20 sezon przerwany i nieukończony z powodu pandemii COVID-19 2020/21 Femi-CZ Rovigo 2021/22 Petrarca 2022/23 Femi-CZ Rovigo 2023/24 Petrarca
Finały play-off Liga Sezon Zwycięzca Wynik Przegrany Stadion Źródło Serie A1 1987/88 Rovigo 9-7 Benetton Treviso Stadio Flaminio, Rzym https://archive.is/20130430221055/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1988/05/29/al-rovigo-lo-scudetto-del-rugby.html Serie A1 1988/89 Benetton Treviso 20-9 Rovigo Stadio Renato Dall'Ara, Bolonia https://archive.is/20130506155924/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1989/05/28/vince-la-mischia-benetton.html Serie A1 1989/90 Rovigo 18-9 Benetton Treviso Stadio Mario Rigamonti, Brescia https://archive.is/20130506003735/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1990/05/27/rugby-rovigo-campione-grazie-botha.html Serie A1 1990/91 Amatori Milano 37-18 Benetton Treviso Stadio Ennio Tardini, Parma https://archive.is/20130702162715/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1991/06/01/scudetto-rugby-finale-parma.html Serie A1 1991/92 Benetton Treviso 27-18 Rovigo Stadio Plebiscito, Padwa https://web.archive.org/web/20140813195041/http://archiviostorico.corriere.it/1992/giugno/07/dal_basket_rugby_sempre_Treviso_co_0_92060719847.shtml Serie A1 1992/93 Amatori Milano 41-15 Benetton Treviso Stadio Plebiscito, Padwa https://web.archive.org/web/20120814043846/http://archiviostorico.corriere.it/1993/maggio/30/Berlusconi_consola_meta_co_0_93053012024.shtml Serie A1 1993/94 L’Aquila 23-15 Amatori Milano Stadio Plebiscito, Padwa https://web.archive.org/web/20120606151246/http://archiviostorico.corriere.it/1994/aprile/24/Aquila_vola_sul_cielo_del_co_0_9404241675.shtml Serie A1 1994/95 Amatori Milano 27-15 Benetton Treviso Stadio Plebiscito, Padwa https://web.archive.org/web/20140813195049/http://archiviostorico.corriere.it/1995/aprile/09/Uno_scudetto_anche_per_Milan_co_0_9504094150.shtml Serie A1 1995/96 Amatori Milano 23-17 Benetton Treviso Stadio Mario Battaglini, Rovigo https://web.archive.org/web/20140813195049/http://archiviostorico.corriere.it/1996/maggio/20/Milan_anche_palla_ovale_rotolata_co_0_9605206420.shtml Serie A1 1996/97 Benetton Treviso 34-29 Amatori Milano Stadio Marcantonio Bentegodi, Werona https://web.archive.org/web/20140813195050/http://archiviostorico.corriere.it/1997/giugno/08/Treviso_trova_uno_scudetto_anche_co_0_97060816084.shtml Serie A1 1997/98 Benetton Treviso 9-3 Petrarca Stadio Renato Dall'Ara, Bolonia https://web.archive.org/web/20010726002713/http://www.raisport.rai.it/news/sport/rugby/199806/06/357979f601aba/ Serie A1 1998/99 Benetton Treviso 23-14 Petrarca Stadio Mario Battaglini, Rovigo https://web.archive.org/web/20140813195051/http://archiviostorico.corriere.it/1999/maggio/30/Treviso_scudetto_del_rugby_nel_co_0_9905305116.shtml Serie A1 1999/00 Rugby Roma 35-17 L’Aquila Stadio Flaminio, Rzym https://web.archive.org/web/20151029050035/http://archiviostorico.corriere.it/2000/giugno/18/rugby_romano_imita_volley_calcio_co_0_0006189522.shtml Serie A1 2000/01 Benetton Treviso 33-13 Calvisano Stadio Renato Dall'Ara, Bolonia https://web.archive.org/web/20140813195024/http://www.sport.it/articolo/rugby-finale-scudetto/ Super 10 2001/02 Viadana 19-12 Calvisano Stadio Mario Battaglini, Rovigo https://web.archive.org/web/20140813195054/http://cerca.unita.it/ARCHIVE/xml/45000/44623.xml Super 10 2002/03 Benetton Treviso 34-12 Calvisano Stadio Plebiscito, Padwa https://web.archive.org/web/20140813195055/http://cerca.unita.it/ARCHIVE/xml/90000/85914.xml Super 10 2003/04 Benetton Treviso 22-10 Calvisano Stadio Plebiscito, Padwa https://web.archive.org/web/20140813195246/http://archiviostorico.corriere.it/2004/giugno/20/Treviso_meta_scudetto_co_9_040620136.shtml Super 10 2004/05 Calvisano 25-20 Benetton Treviso Stadio Plebiscito, Padwa https://web.archive.org/web/20151225155117/http://archiviostorico.corriere.it/2005/maggio/29/Buona_quinta_Calvisano_campione_Italia_co_5_050529002.shtml Super 10 2008/09 Benetton Treviso 29-20 Viadana Stadio Flaminio, Rzym https://web.archive.org/web/20140813195125/http://www.raisport.rai.it/dl/raisport/Articoli/ContentItem-67953cfe-0c6c-49be-b6a6-4686e5f1b642.html Eccellenza 2010/11 Petrarca 18-14 Rovigo Stadio Mario Battaglini, Rovigo https://web.archive.org/web/20140813195348/http://www.rugbyveneto.org/wordpress/il-petrarca-padova-vince-lo-scudetto-del-rugby-rimontando-e-battendo-il-rovigo-nella-finale-tutta-veneta.html Eccellenza 2011/12 Calvisano 27-2216-14 I Cavalieri Stadio Enrico Chersoni, PratoStadio San Michele, Calvisano https://web.archive.org/web/20160907055420/http://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=4105https://web.archive.org/web/20160907055028/http://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=4148 Eccellenza 2012/13 Mogliano 11-16 I Cavalieri Stadio Enrico Chersoni, Prato https://web.archive.org/web/20160907054436/http://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=5650 Eccellenza 2013/14 Calvisano 26-17 Rovigo Stadio San Michele, Calvisano https://archive.is/20140601023853/http://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=6929:eccellenza-il-cammi-calvisano-e-campione-ditalia-20132014&catid=252:slide&Itemid=811 Eccellenza 2014/15 Calvisano 11-10 Rovigo Stadio Mario Battaglini, Rovigo https://archive.is/20150531075508/http://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=8195:eccellenza-il-cammi-calvisano-e-campione-ditalia-2015&catid=252:slide&Itemid=811 Eccellenza 2015/16 Rovigo 20-13 Calvisano Stadio Mario Battaglini, Rovigo https://web.archive.org/web/20160831063218/http://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=9584 Eccellenza 2016/17 Calvisano 43-29 Rovigo Stadio San Michele, Calvisano https://web.archive.org/web/20170529074739/http://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=10755 Eccellenza 2017/18 Petrarca 19-11 Calvisano Stadio Plebiscito, Padwa TOP12 2018/19 Calvisano 33-10 Rovigo PataStadium, Calvisano TOP12 2019/20 sezon przerwany i nieukończony z powodu pandemii COVID-19 TOP10 2020/21 Rovigo 23-20 Petrarca Stadio Plebiscito, Padwa TOP10 2021/22 Petrarca 19-6 Rovigo Stadio Sergio Lanfranchi, Parma TOP10 2022/23 Rovigo 16-9 Petrarca Stadio Sergio Lanfranchi, Parma Serie A Elite 2023/24 Petrarca 28-10 Viadana Stadio Sergio Lanfranchi, Parma
Przypisy
Kategoria:Rozgrywki w rugby union we Włoszech