Antoni Petruszewicz, (ukr. Антоній Петрушевич, ur. 18 stycznia 1821 w Dobrzanach koło Stryja, zm. 23 września 1913 we Lwowie) – duchowny greckokatolicki, historyk, filolog, polityk ukraiński i staroruski, poseł na galicyjski Sejm Krajowy i do austriackiej Rady Państwa.
Życiorys Ukończył gimnazjum w Stryju (1840), następnie w latach (1841–1847) studiował na uniwersytecie i w gr.-kat. Seminarium Duchownym we Lwowie, tam otrzymał święcenia kapłańskie w 1847Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 3: P-Z (pod redakcją Andrzeja Śródki i Pawła Szczawińskiego), Ossolineum, Wrocław 1985Marian Tyrowicz, Petruševyč (Petruszewicz), Anton (1821-1913), Historiker, Philologe und Politiker, Österreichisches Biographisches Lexikon 1815-1950, Bd. 8 (Lfg. 36, 1979), S. 7f., ÖBL – wersja elektroniczna. Został wówczas kapelanem o osobistym sekretarzem arcybiskupa lwowskiego Michała Lewickiego, jednocześnie pracował w biurze notarialnym gr.-kat. archidiecezji we Lwowie (1850-1856). Po śmierci biskupa był wykonawcą jego ostatniej woli, w imieniu zmarłego przekazał jego księgozbiór kapitule gr.-kat. diecezji przemyskiejІгор Чорновол. 199 депутатів Галицького сейму. Львів 2010, с. 161.. W latach 1857–1862 był proboszczem parafii gr.-kat. w Nowicy Górnej w pow. kałuskimParlament Österreich Republik, Franz Adlgasser, Petruszewicz (Pietruszewicz, Petruševyč), Anton (Antin) - Parlamentarier 1848-1918 online [30.05.2020]. Następnie od 1857 radca konsystorza, a od 1862 był kustoszem Kapituły Metropolitalnej greckokatolickiej we Lwowie. Od 1873 prałat kurator w katedrze św. Jerzego.
Jako polityk był związany początkowo z ukraińskim ruchem narodowym, następnie przeszedł do ruchu staroruskiego, sympatyzując z tzw. stronnictwem świętojurskim. W okresie Wiosny Ludów członek Głównej Rady Ruskiej (1848-1851). Współzałożyciel w 1848 stowarzyszenia kulturalnego Matyca Hałycko-Ruska. Członek Towarzystwa im. Mychajła Kaczkowskiego. Poseł na Sejm Krajowy Galicji I kadencji (15 kwietnia 1861 - 31 grudnia 1866), II kadencji (18 lutego 1867 - 21 maja 1870) i III kadencji (20 sierpnia 1870 - 26 kwietnia 1876), wybieranym w IV kurii (gmin wiejskich) w okręgu Stryj z okręgu wyborczym nr 35 Kałusz-WojniłówStanisław Grodziski - "Sejm Krajowy Galicyjski 1861-1914", Warszawa 1993, Wykaz Członków Sejmu krajowego królestwa Galicyi i Lodomeryi, tudzież wielkiego xięstwa Krakowskiego 1863", Lwów 1863. Poseł do Rady Państwa w Wiedniu V kadencji (4 listopada 1873 - 22 maja 1879) wybranym w kurii IV (gmin wiejskich) w okręgu wyborczym nr 16 (Kałusz-Wojniłów-Dolina-Bolechów-Rożniatów-Bóbrka-Chodorów)Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848–1918,Warszawa 1996, s. 376. W parlamencie należał do Klubu Ruskiego (Ruthenenklub). Jak go scharakteryzował Kazimierz Chłędowski: księdza Petruszewicza, szczupłego pochylonego starca, zbliżała trochę do Polaków umiejętność był bowiem znanym archeologiem, badał równie polskie jak ruskie zabytki, ale w rzeczach polityki był twardy i podstępnyKazimierz Chłędowski, Pamiętniki, t.1, oprac. Antoni Knot, Kraków 1957, s. 263,
Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
Prace naukowe W pracy naukowej zajmował się historią średniowieczną cerkwi prawosławnej, filologią wschodniosłowiańską oraz edytorstwem. Prowadził obszerne badania archiwalne dziejów Kościoła prawosławnego w Galicji, Rumunii i na Bukowinie. Opracował słownik porównawczy języków słowiańskich. Przygotował do edycji Akti otnosjaszczejsia k istoryi Jużno-Zapadnoj Rusi (1868), Lwowskaja Letopis r. 1498 po 1649 (1868), Sobornoje posłanije ruskoho duchowenstwa i mirjam k rimskoju Papje Sikstu IV, pisannoje iz Wilny 14 Marta 1476 (1870), Wołynsko-Halickaja Litopis (1205-1292) (1871), Putnik o grade Ierusalime (1872), Zbiorowy Halicko-Ruski Latopisiec od 1600 do 1700 roku (1874), rękopisy dzieł pisarzy i uczonych ukraińskich. Współpracował z pismami "Galiciana", "Galicyjski Zbiór Historyczny" i "Galicyjski Zbiór Naukowy". Od 1872 był członkiem czynnym Akademii Umiejętności w Krakowie (późniejszej PAU). Ogłosił ok. 150 własnych prac, m.in.: Słów kilka napisanych w obronie ruskiej narodowości (1848) O katedralnej cerkwi Matki Boskiej i biskupach w Haliczu w XII wieku (1853–1860) Rys historyczny ludu polskiego (1862) O biskupstwie chełmskiem (1866–1868) Chełmskaja Eparchia i Swiatiteli jeja (1867) Kto bili Bolochowskie kniazja (1877) Kratkoje istoriczeskoje izwiestia o wremieni wwiedienia christianstwa na Galickoj Rusi (1882) Kritiko-istoriczeskija razsużdienia o nadniestranskom gorodzie Galicza i jego dostopamiatnostiach (1888) Polski korol Joann III i Moldawia (1898) O pierwszym związku familii u asyryjskich narodów, w szczególności u Słowian (1905)
Rodzina Urodził się w rodzinie greckokatolickiego duchownego, był synem proboszcza w Dobrzanach, Stefana Petruszewicza.
Przypisy
Bibliografia Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 3: P-Z (pod redakcją Andrzeja Śródki i Pawła Szczawińskiego), Ossolineum, Wrocław 1985 Marian Tyrowicz, Petruševyč (Petruszewicz), Anton (1821-1913), Historiker, Philologe und Politiker, Österreichisches Biographisches Lexikon 1815-1950, Bd. 8 (Lfg. 36, 1979), S. 7f., ÖBL – wersja elektroniczna
Kategoria:Kanonicy lwowskiej greckokatolickiej kapituły katedralnej Kategoria:Kanonicy warszawskiej kapituły katedralnej Kategoria:Ukraińscy historycy Kategoria:Polscy filolodzy Kategoria:Moskalofile Kategoria:Galicyjscy duchowni greckokatoliccy Kategoria:Członkowie Towarzystwa im. Mychajła Kaczkowskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Ukraińscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji I kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji II kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji III kadencji Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Ludzie związani ze Stryjem Kategoria:Urodzeni w 1821 Kategoria:Zmarli w 1913 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie