thumb|Bohdan Pniewski (drugi z prawej) podczas wystawy prac studentów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1938) thumb|Bohdan Pniewski (pierwszy z prawej) podczas wystawy szwedzkiej sztuki użytkowej Instytutu Propagandy Sztuki w Krakowie (1938) mały|Willa Zaleskich przy ul. Rzymskiej 13/19 w Warszawie mały|Willa Muszyńskiego i Urbanowicza przy ul. Klonowej 6/8 w Warszawie mały|Willa własna w Warszawie mały|Monumentalny gmach Sądów Grodzkich przy ul. Leszno 53/55 (obecnie al. „Solidarności” 127) – największy projekt Pniewskiego zrealizowany przed II wojną światową mały|Dom Chłopa przy placu Powstańców 2. Falista linia dachu miała symbolizować rozkołysane łany zbóż mały|Zespół budynków Ministerstwa Komunikacji mały|Gmach Narodowego Banku Polskiego mały|Grób Bohdana Pniewskiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Bohdan Wiktor Kazimierz Pniewski (ur. 26 sierpnia 1897 w Warszawie, zm. 5 września 1965 tamże) – polski architekt, przedstawiciel modernizmu, profesor Politechniki Warszawskiej.

Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się jako pierwsze z czworga dzieci urzędnika bankowego Wiktora Pniewskiego (1849–1918) i jego żony z drugiego małżeństwa Heleny z Kieszkowskich (1876–1965). W latach 1905–1906 chodził do szkoły przygotowawczej Karola Szulca, w latach 1906–1914 do Szkoły Realnej im. Stanisława StaszicaSzkoła im. Stanisława Staszica w Warszawie 1906−1950.Znani absolwenci XIV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie [dostęp 2023-10-11]., prowadzonej przez Stowarzyszenie Techników. Tutaj w czasie nauki wstąpił do konspiracyjnej Drużyny Skautowej im. Zawiszy Czarnego (od 1916 roku 16 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego), której w latach 1915–1918 był drużynowym.

W 1914 roku wstąpił na Wydział Budowlany Szkoły Mechaniczno-Technicznej Hipolita Wawelberga i Stanisława Rotwanda przy ul. Mokotowskiej w Warszawie, poza tym odbywając praktykę u architektów: Jana Heuricha i Rudolfa Świerczyńskiego, według innych źródeł także u Karola Jankowskiego i Kazimierza Skórewicza. Mimo to w 1915 roku nie został przyjęty na właśnie otwarty Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej i podjął działalność zarobkową jako grafik, uzyskując w latach 1916 i 1917 dwie nagrody w konkursach graficznych. W 1917 roku został przyjęty na Wydział Architektury, studia przerwały mu wydarzenia kolejnych lat (uczelnia była zamknięta od listopada 1918 r. do października 1919 r. i od lata do listopada 1920 r.).

Okres międzywojenny W listopadzie 1918 roku jako członek tzw. 5 kompanii POW w składzie batalionu harcerskiego, brał udział w rozbrajaniu NiemcówBatalion Harcerski został później wcielony do 5 pułku piechoty Legionów.. W 1920 roku w wojnie polsko-sowieckiej jako żołnierz 1 pułku szwoleżerów pod dowództwem płk. Gustawa Orlicz-Dreszera został ranny w nogę – za co został odznaczony Krzyżem Walecznych i po wyleczeniu zwolniony z wojskaNoga jednak dokuczała mu do końca życia, szczególnie w wieku późniejszym chodził o lasce, którą posługiwał się jako argumentem w rozmowie z niesolidnymi fachowcami.. W czasie leczenia poznał Jadwigę Elżbietę Dąbrowską (1900–1980), z którą zawarł związek małżeński 1 lutego 1922 roku. W 1923 roku urodziła się ich jedyna córka, Barbara Elżbieta.

W grudniu 1920 roku wrócił na studia i ukończył je z odznaczeniem 1 lutego 1923 roku, broniąc pracę dyplomową w katedrze projektowania monumentalnego u prof. Czesława Przybylskiego. Ponadto studiował rzeźbę u Tadeusza Breyera i Edwarda Wittiga. W okresie studiów należał do korporacji akademickiej Welecja. Po ich ukończeniu pozostał na uczelni, gdzie w 1946 roku objął profesurę na Politechnice, a w 1932 roku został profesorem Akademii Sztuk Pięknych.

9 lipca 1928 roku Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 1 lipca 1925 roku i 140. lokatą w korpusie oficerów rezerwy inżynierii i saperów, a minister spraw wojskowych wcielił do 2 pułku Saperów Kaniowskich w Puławach.

Karierę architekta zaczynał jako bliski funkcjonalistycznej architekturze awangardowej. W tym okresie powstały dwie kolonie szeregowych domów: kolonia Słońce przy ul. Madalińskiego 83-95 na Mokotowie oraz Strzecha Urzędnicza przy ul. Kochowskiego i Niegolewskiego na Żoliborzu (koniec lat 20. XX w.). W 1928 roku zdobył I nagrodę w konkursie na poselstwo polskie (ambasadę) w SofiiBudynek ten nadal jest siedzibą polskiej ambasady w Sofii. i projektował coraz więcej budynków użyteczności publicznej np. budynek Sądów Grodzkich na Lesznie w Warszawie (1935–1939)Obecnie al. Solidarności na Woli., jednak wiele jego projektów nie zostało z powodu wybuchu II wojny światowej zrealizowanych: Świątynia Opatrzności na Polu Mokotowskim (wygrane konkursy w latach 1930 i 1931) czy kompleks gmachów Polskiego Radia na MokotowieW 1939 przygotowano jedynie fundamenty przy Placu Unii Lubelskiej - czyli lokalizacji innej niż powojenna.. W czasie wojny uległ zniszczeniu także pałac Brühla przy ul. Wierzbowej – odrestaurowany przez Pniewskiego dla Ministerstwa Spraw Zagranicznych i uzupełniony o nowy pawilon z mieszkaniem ministra Józefa Becka. Pniewski projektował również drobniejsze formy, jak np. nagrobek Tadeusza Rapackiego z 1933 r., właściciela Cynkowni Warszawskiej, znajdujący się na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Okres wojenny i powojenny Na początku II wojny światowej został zmuszony do opuszczenia swojej willi przy alei Na Skarpie (w tamtym czasie pod adresem al. Legionów 27). W czasie wojny brał udział w tajnym nauczaniu, jak również zasiadał w jury tajnych konkursów, organizowanych z myślą o odbudowie kraju.

Po wojnie wrócił do praktyki architektonicznej i akademickiej, a jego projekty początkowo nawiązywały do stylistyki lat 30. XX wieku, jak choćby zespół budynków Ministerstwa Komunikacji przy ul. Chałubińskiego (pierwszy powojenny wysokościowiec Warszawy i rotunda), budynki mieszkalne Narodowego Banku Polskiego przy ul. Boya-ŻeleńskiegoBudowa rozpoczęta przed wybuchem wojny dla Towarzystwa Kredytowego Miejskiego., a od 1948 roku realizacja kompleksu budynków sejmowych, dostawionych do przedwojennej sali posiedzeń projektu Kazimierza Skórewicza. W przypadku tej ostatniej realizacji uwagę zwraca detal architektoniczny, stworzony niejako wbrew ideologii realizmu socjalistycznego.

W 1952 roku został członkiem korespondentem, a w 1958 roku członkiem rzeczywistym PAN.

Nieco mniej udane są realizacje budynków Polskiego Radia (Mokotów, na rogu al. Niepodległości i ul. Malczewskiego) i Narodowego Banku Polskiego (Śródmieście, plac Powstańców Warszawy), na co wpłynęła wielokrotnie zmieniana koncepcja i pozbawienie detali architektonicznych. W 1949 roku usunięty z Akademii Sztuk Pięknych, zrehabilitowany w 1957 roku. W 1958 roku był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności NaroduTrybuna Robotnicza, nr 4 (4350) 7 stycznia 1958 roku, s. 2..

W latach 1957−1962 powstał sąsiadujący z NBP Dom Chłopa – jedno z wybitnych dzieł tego architekta. Ostatnim przedsięwzięciem była odbudowa i znaczna rozbudowa Teatru Wielkiego, co zaowocowało m.in. powstaniem nowej elewacji budynku od strony dzisiejszego placu marszałka J. Piłsudskiego (obecnie częściowo zasłonięta przez budynek Metropolitan) oraz widowni z zespołem reprezentacyjnych wnętrz.

Otwarcie ostatniego przedsięwzięcia Pniewskiego miało miejsce 20 listopada 1965 roku w czasie premiery Strasznego Dworu, już po śmierci architekta, która miała miejsce 5 września 1965 roku.

Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (Aleja Zasłużonych-1-76).

Projekty

Większość projektów Bohdana Pniewskiego została zrealizowana w Warszawie. rozplanowanie ekspozycji oraz brama wjazdowa Wystawy Sanitarno-Higienicznej w Warszawie (ze Stefanem Siennickim, 1927) willa Ołdakowskich, ul. Obrońców 2, (1928) budynek Poselstwa Polskiego w Sofii (1928) kolonia Spółdzielni Mieszkaniowej „Słońce”, ul. Madalińskiego 83/87, 89/95 (1929–1931) pawilon Domu Mody Bogusław Herse na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu (1929) pensjonat „Patria” w Krynicy-Zdroju (1932−1933) willa Zaleskich (Andrzeja Zaleskiego), ul. Rzymska 13/19 (1930–1931) kościół w Ostrówku k. Góry Kalwarii (1931–1932) domy jednorodzinne Spółdzielni Mieszkaniowej „Strzecha Urzędnicza”, ul. Niegolewskiego 10/22, ul. Kochowskiego 1/11 (1931) przebudowa pałacu Brühla w Warszawie (1933–1938) Dom Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych Izby Lekarskiej Warszawsko-Białostockiej, ul. Tamka 5 (1937–1938) Bazylika Morska w Gdyni (1934, niezrealizowany) kamienica, ul. Smulikowskiego 5 (1934–1935) willa własna z pracownią, al. Na Skarpie 27 (1934–1935) willa Muszyńskiego i Urbanowicza, ul. Klonowa 6/8 (1935–1936) willa Luberta w Warce (po 1935) nowy pawilon Ministerstwa Spraw Zagranicznych (ul. Fredry, tzw. willa Becka, 1936–1937) gmach Sądów Grodzkich (tzw. Sądy na Lesznie, 1935−1939) kamienica Franciszka Nowickiego, ul. Konopnickiej 5 (1936–1938) pawilon polski na Wystawie Światowej w Paryżu (1937, z zespołem m.in. z Stanisławem Brukalskim, Bohdanem Lachertem i Józefem Szanajcą) kamienica J. Niechaya i Cz. Pukińskiego ul. Dynasy 8 (1937–1938) kolonia mieszkaniowa Towarzystwa Kredytowego Miejskiego/Spółdzielni Mieszkaniowej Pracowników NBP, ul. Boya-Żeleńskiego 4/6, ul. Polna 3 (1938–1939, 1946–1949) gmach Sądów Wojskowych przy placu Zwycięstwa (obecnie plac marszałka Józefa Piłsudskiego)/ul. Królewskiej 2 (1948–1949) gmach Narodowego Banku Polskiego w Warszawie (z zespołem, 1947−1955) nowy budynek Ministerstwa Komunikacji, ul. Chałubińskiego 4/6 (1948–1950) rozbudowa kompleksu budynków Sejmu (1948−1952) budynek mieszkalny pracowników Sejmu, ul. Górnośląska 24 (1949–1951) biurowiec Ministerstwa Obrony Narodowej, ul. Królewska 1/7 (1950) Szkoła Baletowa, ul. Moliera 4/6 (1952) budynek Polskiego Radia, al. Niepodległości 77/85 (1952–1957) odbudowa i rozbudowa Teatru Wielkiego w Warszawie (1953–1965) Dom Chłopa, plac Powstańców Warszawy 2, (1958–1961, z Małgorzatą Handzelewicz-Wacławek) Osiedle „Szosa Krakowska” na Ochocie (po 1964, z Leszkiem Kołaczem i Wacławem Parczewskim) gmach Archiwum Akt Nowych, ul. Hankiewicza 1 (1954–1956) szkice koncepcyjne budynku Teatru Żydowskiego w Warszawie (1964) Bazylika Trójcy Przenajświętszej i św. Anny w Prostyni (1946–1954)

Projekty niezrealizowane Świątynia Opatrzności Bożej (1929, 1938) budynek Polskiego Radia (1938) regulacja placu Piłsudskiego (1935) kamienica przy ul. Foksal 12 (1939) kościół w Mościcach

Ordery i odznaczenia Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 11 listopada 1936 „za zasługi na polu rozwoju sztuki”., 10 marca 1939 „za zasługi na polu pracy samorządowej”.) Złoty Wawrzyn Akademicki (4 listopada 1937) „za wybitne zasługi dla polskiej sztuki w ogóle”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 - na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Krzyż Komandorski Orderu Wazów (Szwecja, 1938)Sveriges statskalender / 1940. Bihang, s. 190

Nagrody Nagroda Państwowa I stopnia za wybitne projekty architektoniczne i osiągnięcia w dziedzinie wykonawstwa (1952)

Upamiętnienie W 2010 roku jego imieniem nazwano rondo u zbiegu ulic Drawskiej, Szczęśliwickiej i Dickensa na warszawskiej Ochocie.

Przypisy

Bibliografia

Cz. Krassowski, Bohdan Pniewski 26 VIII 1897–5 IX 1965, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. 11: 1966, nr 2, s. 117–120. Bohdan Pniewski 1897–1965. Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie, oprac. A. Rottermund, Warszawa 1967. Przemysław Trzeciak, Przygody architektury XX wieku, Warszawa 1976, s. 164.

T. Barucki, Bohdan Pniewski (1897–1965), „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. 44: 2000, nr 4, s. 245–269.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie