Andrzej Radziszewski znany także jako Andrzej Arski ps. R. Arski, ros. Андрей Теофилович Арский-Радзишевский (ur. 7 listopada 1886, zm. 28 listopada 1934 w Jakucku) – polski i radziecki działacz socjalistyczny i komunistyczny, publicysta, krytyk literacki, członek PPS, PPS-Frakcji Rewolucyjnej, SDKPiL, SDPRR(b), RKP(b)/WKP(b), uczestnik rewolucji październikowej.
Syn Teofila. Po ukończeniu grodzieńskiego gimnazjum w 1905 studiował na politechnice w Warszawie, następnie w Petersburskim Instytucie Górniczym. Od maja 1904 członek Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (bolszewików), od wiosny 1905 do 1909 członek grodzieńskiej organizacji PPS (działał też w PPS-Frakcji Rewolucyjnej). W latach 1906–1908 był agitatorem bolszewickim w Kołpino i Petersburgu. W latach 1909–1910 członek Komitetu Petersburskiego SDPRR(b), członek jego Komisji Wykonawczej i redakcji. Brał udział w antycarskich demonstracjach, za co był kilkakrotnie aresztowany. W 1911 współpracownik Wolnego Głosu – legalnego pisma SDKPiL. Za działalność socjalistyczną wykluczony z Instytutu Górniczego, studia ukończył na Akademii Górniczej we Freibergu. Od 1914 działał w Rosji, gdzie był jednym z czołowych działaczy SDKPiL.
W 1915 był jednym z redaktorów czasopisma Waprosy Strachowanija (Sprawy ubezpieczeniowe) oraz bolszewickiej Prawdy, następnie wraz z Maksymem Gorkim wydawał miesięcznik Letopis. Współredagował też pismo Życie. Działacz Stowarzyszenia Robotniczego „Promień”, prowadził cykl prelekcji propagujących program SDPRR(b) i SDKPiL. Po rewolucji lutowej brał udział w utworzeniu redakcji Izwiestii i został członkiem Centralnego Kolegium Wykładowców Komitetu Piotrogrodzkiego SDPRR(b). Podczas rewolucji październikowej był komisarzem Piotrogrodzkiego Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego przy Nikołajewskiej Szkole Kawalerii. Od listopada 1917 do maja 1918 sekretarz Ludowego Komisariatu Pracy Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (RFSRR).
Brał udział w II Ogólnorosyjskim Zjeździe Komisarzy Pracy w Moskwie, na którym wygłosił referat. Współpracownik esdekapelowskiej Trybuny. Od maja do listopada 1918 kierownik Wydziału Rozdziału Metali Najwyższej Rady Gospodarki Narodowej, potem redaktor jej organu prasowego Ekonomiczeskaja Żizn i kierownik działu ekonomicznego dziennika Izwiestija WCIK. W listopadzie 1918 uczestniczył w Moskwie w III Konferencji grup SDKPiL w Rosji. Instruktor KC RKP(b) i Centralnego Komitetu Wykonawczego grup KPRP w Rosji, współpracownik polskojęzycznych pism Trybuny Komunistycznej i Głosu Komunisty.
W 1919 był delegatem na VII Wszechrosyjski Zjazd Rad z powiatu krapiwieńskiego guberni tulskiej. Od listopada 1919 do lutego 1920 pełnomocnik Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego w Tule, a także przedstawiciel Tulskiego Gubernialnego Komitetu Aprowizacyjnego. Od października 1920 do marca 1921 działał w Rostowie nad Donem, gdzie był redaktorem pisma Sowietskij Jug, a następnie redaktorem odpowiedzialnym gazety Stanok. Członek Kolegium dziennika Pietrogradskaja Prawda w Piotrogrodzie w latach 1921–1924. W listopadzie 1921 brał udział w IV Gubernialnej Konferencji Komunistów-Polaków.
W latach 1925–1927 kierownik Instytutu Badań Ekonomicznych i Kursów Ludowego Komisariatu Finansów ZSRR, następnie kierownik działu ekonomicznego w Wydawnictwie Państwowym w Leningradzie. Jako profesor ekonomiki górnictwa był wykładowcą Instytutu Górnictwa w Leningradzie (1928–1931). Od marca 1928 do maja 1929 zastępca kierownika leningradzkiego obwodowego oddziału cenzury. Od września 1933 przewodniczący Rady Naukowo-Technicznej przy Radzie Komisarzy Ludowych Jakuckiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Zastępca członka Jakuckiego Komitetu Obwodowego WKP(b).
Wybrane publikacje
Город и деревня, Tuła 1919 За что мы воюем? (Борьба за сырье и хлеб), Tuła 1919 Производительность труда, Piotrogród 1919 Что дала Октябрьская революция?, Tuła 1919 Заработная плата и тарифная политика, Piotrogród 1919 Годовщина коммунистических субботников, Moskwa 1920 Транспорт и продовольствие, Moskwa 1920 Польша и ее экономические ресурсы, Piotrogród 1920 Rewolucja Październikowa i kościół katolicki, Leningrad 1924 Современная Польша: с 6 рисунками, Moskwa 1925 Что такое МОПР, Moskwa 1926 Ленинская шахта: Роман, 1931
Przypisy
Bibliografia Polski Słownik Biograficzny t. XXX, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1987.
Linki zewnętrzne Publikacje Andrzeja Radziszewskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Zmarli w 1934 Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcja Rewolucyjna Kategoria:Politycy SDKPiL Kategoria:Bolszewicy Kategoria:Rosyjscy rewolucjoniści Kategoria:Absolwenci Akademii Górniczej we Freibergu