Federacja Anarchistyczna (FA) – działająca na terenie Polski federacja grup anarchistycznych istniejąca od 1988 (początkowo jako Międzymiastówka Anarchistyczna).
W łonie Federacji Anarchistycznej działają osoby odwołujące się do różnych nurtów anarchizmu. Federacja Anarchistyczna dąży do „stworzenia samorządnego społeczeństwa, tworzonego na zasadzie dobrowolności”.
Nie posiada ciągłości organizacyjnej z przedwojenną Anarchistyczną Federacją Polski.
Historia FA Międzymiastówka Anarchistyczna Pod koniec maja 1988 Janusz Waluszko (RSA) oraz Krzysztof Galiński (WiP) wpadli na pomysł utworzenia Międzymiastówki Anarchistycznej (MA), czyli „sieci wymiany pozytywnej”. Opracowali oni odezwę wzywającą do stworzenia MA, w której przekonywali, że chociaż można walczyć z państwem w pojedynkę, lepiej robić to razem z innymi. W manifeście inauguracyjnym Międzymiastówki Anarchistycznej z czerwca 1988 można przeczytać:
Formami integracji ruchu anarchistycznego, proponowanymi przez autorów powyższego manifestu, miały być: wspólne zloty i festiwale; wzajemna pomoc w organizowaniu widowisk teatralnych, teatrzyków lalkowych, koncertów rockowych, wieczorów poezji, kabaretów, recitali, wystaw, prelekcji, demonstracji i manifestacji, dyskusji, procesji, muzeów i seansów filmowych, pokazów, diaporam, happeningów; działalność wydawnicza; tworzenie bibliotek anarchistycznych.
Na przełomie lipca i sierpnia tego roku w nadmorskiej Białogórze odbył się tzw. Hyde Park organizowany przez śląski ruch Wolność i Pokój. Wzięli w nim udział przedstawiciele ruchu anarchistycznego z całej Polski, m.in.: Marek Kurzyniec, Grzegorz Kmita, Janusz Waluszko, Krzysztof Skiba. Pojawili się też członkowie Totartu z Gdańska oraz Waldemar Fydrych, twórca Pomarańczowej Alternatywy. Była to więc dobra okazja, by opowiedzieć ludziom o nowej inicjatywie. We wrześniu liczba współpracujących z MA wyniosła 500 osób. Zachęceni popularnością Międzymiastówki, jej założyciele postanowili zorganizować 30 października 1988 w Gdańsku pierwszy zjazd Międzymiastówki. Przybyło nań około stu anarchistów z Polski oraz uczestnicy ruchu anarchistycznego z Francji i ZSRR. Spotkanie odbywające się w domu jednego z członków RSA zostało przerwane przez milicję, która aresztowała cztery osoby. Pozostali udali się do kościoła św. Mikołaja w Gdańsku, gdzie dokończyli zjazd. Na początku 1989 ukazał się pierwszy (i zarazem ostatni) numer pisma MA „Pet w maśle”, który poprzedził wydawany później „Biuletyn Federacji MA” oraz „Biuletyn Informacyjny Federacji Anarchistycznej”.
W czerwcu 1989 w Dobrzeniu Wielkim odbył się II zjazd Międzymiastówki Anarchistycznej. W trakcie spotkania miano zastanawiać się nad kształtem organizacyjnym ruchu anarchistycznego. Organizatorzy zjazdu zaproponowali stworzenie federacji grup anarchistycznych. Chciano w ten sposób m.in. zapobiec chaosowi informacyjnemu wynikającemu z istnienia wielu różnych grup w ramach ruchu. Organizatorzy proponowali również przyjęcie wspólnej deklaracji ideowej, co ich zdaniem doprowadziłoby do konsolidacji środowiska. Większość zgromadzonych opowiedziała się za przekształceniem MA w bardziej sformalizowaną strukturę. Pojawiły się też głosy sprzeciwu. Przykładowo Zbigniew Sajnóg z Totartu wystosował list do zebranych, w którym proponował, by pozostać przy koncepcji Międzymiastówki jako luźnej sieci kontaktów między anarchistami. Ostatecznie doszło jednak do przekształcenia Międzymiastówki w Federację Międzymiastówki Anarchistycznej. Chociaż wciąż jeszcze dyskutowano nad słusznością stworzenia federacji, w kraju odbywały się w tym czasie różne akcje pod szyldem FMA.
Federacja Anarchistyczna mały|Stoisko FA na Pikniku Równosci w Zielonej Górze (2022). W listopadzie 1989 odbył się w Warszawie kolejny zjazd, podczas którego zmieniono nazwę organizacji na „Federacja Anarchistyczna”, która używana jest po dziś dzień. W trakcie spotkania uchwalono też, że wszystkie decyzje, jeśli dotyczą Federacji jako całości, mogą być podejmowane tylko na zjazdach – w przypadku spraw wewnętrznych FA projekt przechodzi większością głosów, a w przypadku spraw „zewnętrznych”, czyli wszystkich inicjatyw skierowanych do ogółu społeczeństwa sygnowanych jako Federacja Anarchistyczna, uznaje się prawo weta.
Celem FA miało być dążenie do „stworzenia anarchistycznego tzn. wolnego i samorządnego społeczeństwa, w którym absolutna wolność (ograniczona tylko naturalną normą nieszkodzenia innym) połączona byłaby z brakiem wyzysku, sprawiedliwością społeczną i samorządową własnością środków produkcji. Ludzie swobodnie tworzyliby różnorodne samorządy, syndykaty, wspólnoty i anarchistyczne komuny tworzące ze sobą federacje na szczeblu regionalnym i krajowym”, cyt. za: . Anarchiści potępili konsumpcjonizm, kapitalizm i bolszewicki komunizm. Protestowali przeciwko reprywatyzacji, wyprzedaży majątku narodowego, uwłaszczeniu nomenklatury, postępującemu rozwarstwieniu społecznemu, poddaniu Polski dyktatowi Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Skrytykowali również poczynania rządu Tadeusza Mazowieckiego, uważając je za zdradę ideałów „Solidarności”, wyrażonych w anarchosyndykalistycznym – ich zdaniem – programie „Samorządnej Rzeczypospolitej”.
Struktura FA Federacja Anarchistyczna złożona jest z sekcji. „Sekcja FA to samorządna grupa ludzi, którzy zadeklarowali chęć wstąpienia do FA, stanowiąca jednostkę organizacyjną, podejmująca uchwały wewnątrz grupy, przyjęta na zjeździe FA do Federacji Anarchistycznej”. Grupa, która chciałaby przystąpić do FA, zgłasza taką chęć na najbliższym zjeździe. Każdej sekcji przysługuje prawo do jednego głosu. Decyzja o przyjęciu grupy może zostać podjęta tylko na zjeździe FA w drodze konsensusu z prawem weta. Każda grupa może na własne życzenie wystąpić z FA. Grupa może zostać też wykluczona z Federacji na wniosek jednej z sekcji na zjeździe FA – decyzja w tej sprawie podejmowana jest w drodze konsensusu z prawem weta.
Działa także Biuro Informacyjne Federacji Anarchistycznej. Za jego pośrednictwem, w okresie między zjazdami, podejmowane są decyzje dotyczące bieżących spraw zewnętrznych. Biuro koordynuje przepływ informacji między sekcjami, działa jako łącznik między sekcjami, aktualizuje listę kontaktową wszystkich sekcji, przyjmuje uchwały.
Grupy wchodzące w skład Federacji cieszą się dużą autonomią. Sekcje muszą jednak zgadzać się z założeniami ideowymi Federacji, która „zrzesza osoby, których celem jest obalenie hierarchicznego porządku społecznego, zaprzeczającego idei wolności i demokracji”, i która dąży do „stworzenia samorządnego społeczeństwa, tworzonego na zasadzie dobrowolności”. Na konkretnej sekcji spoczywa obowiązek organizacji zjazdu FA, a wszystkie grupy należące do Federacji są zobowiązane brać w nim udział. Podmioty zobowiązujące się do wykonania zadań na rzecz Federacji muszą podczas najbliższego zjazdu przedstawić sprawozdanie ze swoich prac związanych z wykonaniem tych zadań. Jeśli nie mogą uczestniczyć w kolejnym zjeździe, zobowiązane są do przedstawienia sprawozdania pisemnego.
Sekcje Na przełomie XX i XXI wieku do FA należało kilkanaście sekcji z całego kraju, m.in. z Gdańska, Krakowa, Warszawy, Poznania, Wrocławia, Kielc, Łodzi, Lublina, Sochaczewa, Słupska i Koszalina. W latach 1989–1998 w Federacji Anarchistycznej działała także, bliska libertarianizmowi, katowicka grupa „An Arche”.
Obecnie Federacja Anarchistyczna składa się z następujących sekcji:
FA Czestochowa – Autonomiczna Grupa Anarchistyczna FA Kraków, FA Łódź – Czarny Sztandar, FA Poznań, FA Rzeszów, FA Śląsk, FA Wrocław
oraz „kontaktów” (mniejszych grup, mających docelowo stać się sekcjami):
FA Bydgoszcz, FA Gniezno, FA Konin, FA Leszno, FA Lublin, FA Nowy Sącz, FA Ostrów Wielkopolski, FA Szczecin, FA Zielona Góra
Obecnie Federacja Anarchistyczna nie działa w Warszawie, odkąd tamtejsza sekcja ogłosiła, że odchodzi z Federacji w październiku 2021.
Zjazdy Zjazdy są ważnym elementem funkcjonowania Federacji Anarchistycznej i „najistotniejszym przejawem działalności struktur anarchistycznych na forum ogólnokrajowym”. Zjazdy zazwyczaj kończyły się wydaniem rezolucjiZob. . Podczas obrad VIII zjazdu FA, który odbył się w czerwcu 1992 w Warszawie, uchwalona została deklaracja ideowa Federacji Anarchistycznej o nazwie „Płaszczyzna Większościowa”Zob. ; Do tej pory (listopad 2010) odbyło się trzydzieści siedem zjazdów:
I – 30 października 1988 w Gdańsku (MA), II – 17-18 czerwca 1989 w Dobrzeniu Wlk. k. Opola (FMA), III – 11-12 listopada 1989 w Warszawie (FA), IV – 15-16 czerwca 1990 w Tychach, V – 24-25 listopada 1990 w Gdańsku, VI – 22-23 czerwca 1991 w Krakowie, VII – 20-22 grudnia 1991 w Rzeszowie, VIII – 19-21 czerwca 1992 w Warszawie, IX – 27-29 listopada 1992 w Mysłowicach, X – 10-13 czerwca 1993 w Łodzi, XI – 29 października 1994 w Krakowie, XII – 15-17 czerwca 1995 w Ciechanowcu, XIII – 28-29 października 1995 w Krakowie, XIV – 11-12 maja 1996 w Słupsku, XV – 26-27 listopada 1996 w Poznaniu, XVI – 24-25 maja 1997 w Ochodzach k. Opola, XVII – 7-9 listopada 1997 w Częstochowie, XVIII – 26-27 czerwca 1998 w Podkowie Leśnej k. Warszawy, XIX – 28-29 listopada 1998 w Gdańsku, XX – 18-19 listopada 1999 w Poznaniu, XXI – w 2000 w Krakowie, XXII – jesienią 2000 w Toruniu, XXIII – 26-27 maja 2001 w Łodzi, XXIV – 1-4 listopada 2001 we Wrocławiu, XXV – 1-3 maja 2002 w Słupsku/Ustce, XXVI – 9-10 listopada 2002 w Krakowie, XXVII – 10-12 listopada 2003 w Poznaniu, XXVIII – 26-28 listopada 2004 w Częstochowie, XXIX – 19-20 marca 2005 w Warszawie, roboczy – 25 maja 2005 w Warszawie, XXX – 16-18 września 2005 w Białymstoku, XXXI – 25-26 kwietnia 2006 w Łodzi, XXXII – 17-18 lutego 2007 w Szczecinie, XXXIII – 27-28 października 2007 w Krakowie, XXXIV – 16-17 lutego 2008 w Częstochowie, XXXV – 15-17 sierpnia 2008 w Beskidach, XXXVI – 17-18 stycznia 2009 w Gliwicach, XXXVII – 6 lutego 2010 w Poznaniu.
Działalność FA thumb|200px|„Deportacje stop!”. thumb|200px|„Patrz im na ręce!”. thumb|200px|„Niszcz McDonald’sa”. thumb|200px|Demonstracja przeciwko Europejskiemu Forum Ekonomicznemu w Warszawie w 2004 roku. Wśród demonstrantów również anarchiści. thumb|200px|Pikieta na rzecz uwolnienia krakowskiego anarchisty Rafała Górskiego (1995). Można wyodrębnić dwa rodzaje działalności anarchistów: akcje bezpośrednie – demonstracje, pikiety, happeningi itd.; działalność wydawniczą.
Anarchiści są zainteresowani zarówno sprawami wewnątrzkrajowymi (organizują akcje antypaństwowe, antyrządowe, proekologiczne, antyfaszystowskie, antywojskowe i na rzecz pracowników) jak i międzynarodowymi (protestują przeciwko działaniom poszczególnych państw i organizacji międzynarodowych, krytykują globalizację). Należy zwrócić w tym miejscu uwagę, że główne dziedziny anarchistycznej aktywności na przestrzeni wieku niewiele się zmieniły. Od zawsze w działalności anarchistów szczególne znaczenie miały np.: agitacja antywyborcza, antymilitaryzm i pacyfizm, komunalizm (próba życia we wspólnocie), aktywność na rzecz „wolnej edukacji”.