Jasień (Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().; po II wojnie światowej przejściowo Gocław) – miasto w zachodniej Polsce, w woj. lubuskim, w powiecie żarskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jasień.

Położenie mały|lewo|Pomnik południka 15°E Jasień położony jest w województwie lubuskim, w powiecie żarskim, 16 km od stolicy powiatu – Żar. Leży na obszarze Obniżenia Nowosolskiego nad Lubszą. Miasto położone jest na południowy zachód od Zielonej Góry.

Pod względem historycznym Jasień leży na Dolnych ŁużycachWojciech Strzyżewski, Treści symboliczne herbów miejskich na Śląsku, Ziemi Lubuskiej i Pomorzu Zachodnim do końca XVIII wieku, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Tadeusza Kotarbińskiego w Zielonej Górze, Zielona Góra 1999, , s. 43..

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 4,79 km².

Historia Jasień został założony przez Łużyczan. Historia pisana Jasienia rozpoczyna się w 1000 r., kiedy to cesarz Otton III przekazał w dokumencie wystawionym w Akwizgranie klasztorowi w Nienburgu osadę wiejską Gozenna (Dawny Jasień). Następne wzmianki o miejscowości pochodzą z lat 1012, 1170 oraz 1216 – wymieniana była wtedy wieś Gozewa.

W latach 1321–1642 wieś Jasień (Gassen) pozostała w rękach rodziny von Wiedebach jako dobro szlacheckie. Po tym okresie wieś Jasień otrzymała wdowa po Kacprze von Wiedebach – Marianna, która poślubiła Władysława Szymańskiego. W ciągu następnych kilku lat nabył on inne dobra po rodzie von Wiedebach i stworzył majątek, który oprócz Jasienia skupiał też kilka okolicznych wsi.

W 1652 r. Rudolf von Bünau sprowadził ze Śląska i Moraw prześladowanych za wiarę protestantów i przekazał im zniszczone w czasie wojny trzydziestoletniej (1618–1648) gospodarstwa jasieńskie. W 1656 r. właściciel Jasienia został mianowany starostą Dolnych Łużyc. Migracje protestantów, którzy zwiększali liczbę mieszkańców wsi, a także „przynosili” nowe zawody i umiejętności, sprawiły, że 24 stycznia 1660 r. książę sasko-merseburski, Chrystian I, nadał posiadającemu ok. 300 mieszkańców Jasieniowi prawa miejskie. Dzięki temu dawna wieś zyskała m.in. prawo mili (zgodnie z którym w pasie o szerokości 1 mili wokół miasta wszystkie targi, składy, karczmy, piekarnie itp. były jego własnością), przywileje cechowe oraz samorząd miejski. Mimo to Jasień w dalszym ciągu liczył niewielu mieszkańców – w 1708 r. notowanych było 47 mężczyzn w wieku od 12 do 60 lat, w 1755 r. – 98 mężczyzn.

W 1731 r. w mieście wybuchł wielki pożar, który strawił prawie całe miasto. Mimo ogromnych zniszczeń, udało się odbudować miasto, powstały nowe budynki z cegły, a w 1733 r. rozpoczęto budowę kościoła, który stoi do dziś.

Od 1738 r. sprzyjający okres dla Jasienia zaczął przemijać, kiedy to wygasła dynastia książąt sasko-merseburskich, a Dolne Łużyce przeszły pod administrację księstwa saksońskiego, które było wówczas w okresie wojen śląskich. W Jasieniu stacjonował wtedy oddział wojsk saksońskich. Mieszkańcy miasta chronili się we dworze, który płacił kontrybucje i odrabiał służby wojskowe. W konsekwencji zubożał. W tym okresie rozpoczęto sprzedaż majątku, który przechodził z rąk do rąk na przestrzeni następnych 150 lat. Pomimo nie najlepszej sytuacji dworu, w latach 1764–1780 wybudowano w mieście pałac wraz z zabudowaniami folwarcznymi i ogrodem (na miejscu ogrodu stoją dziś dwa bloki mieszkalne).

mały|lewo|Pomnik upamiętniający ofiary miejscowej filii obozu koncentracyjnego Groß-Rosen W 1881 r. miasto położyło kres wyprzedaży majątku von Rabenau i kupiło od spadkobierców dobra ziemskie za 285 000 marek. Zakupiony pałac władze miejskie przeznaczyły na ratusz.

Na obrzeżu miejscowości od września 1944 do 12 II 1945 znajdował się obóz pracy – filia niemieckiego obozu koncentracyjnego Groß-Rosen dla ok. 700 więźniów, głównie Polaków. Zatrudnieni byli przede wszystkim w miejscowych zakładach lotniczych Focke-Wulf wytwarzających elementy samolotów. Po likwidacji obozu, więźniów przeniesiono do obozu koncentracyjnego Buchenwald, w efekcie warunków tej wędrówki zmarło minimum 120 uwięzionychFilie obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Informator. Muzeum Gross-Rosen, Wałbrzych, rok 2008, s. 31. ..

Po włączeniu w 1945 r. miejscowości do Polski dotychczasowych mieszkańców wysiedlono, a na ich miejsce przybyli Polacy przesiedleni z Kresów Wschodnich. Większość współczesnych mieszkańców miasta to przesiedleńcy lub ich potomkowie. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. zielonogórskiego.

Demografia Według danych GUS, w dniu 31 grudnia 2019 r. Jasień liczył 4262 mieszkańców.

569x569px

Ludzie związani z Jasieniem

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki parafialny pod wezwaniem Matki Boskiej Różańcowej, z pierwszej połowy XVIII wieku, dawny zbór protestancki Pałac w Jasieniu, wybudowany w latach 1764–1780 dom, ul. Kościuszki 3 zajazd, obecnie dom, ul. Krótka 1, z XVIII wieku dom, ul. Sienkiewicza 40, z XVIII wieku domy, ul. Jana Pawła II 3, 9, 16, z początku XIX wieku część podziemna domu, pl. Wolności 16, z XVIII wieku dom, pl. Wolności 17, z XVIII wieku inne zabytki: dobrze zachowany zespół urbanistyczny oraz zabudowa pochodząca z XVIII w., XIX w. i początków XX wieku kamienny krzyż z inskrypcją z 1813 roku, wykonany z połówki kamienia młyńskiego mierzy 37 cm wysokości, 35 cm szerokości i 8 cm grubości; hipoteza, że jest to krzyż pokutny nie ma oparcia w żadnych dowodach i oparta jest wyłącznie na nieuprawnionym założeniu, że wszystkie stare kamienne monolitowe krzyże są krzyżami pokutnymi; w wypadku tego krzyża pokutny charakter eliminuje też data 1813 na inskrypcji, gdyż od XVI w. zabójstwa były przestępstwami, które nie podlegały prywatnym negocjacjom, a ich ściganie i karanie było w wyłącznej kompetencji władz.

Wspólnoty wyznaniowe mały|Kościół Matki Boskiej Różańcowej Kościół rzymskokatolicki: parafia Matki Bożej Różańcowej Świadkowie Jehowy: zbór Jasień (Sala Królestwa ul. Graniczna 1).

Sport W mieście funkcjonuje klub piłkarski Miejski Klub Sportowy (MKS) „Stal” Jasień, który został założony w 1949 roku. W sezonie 2025/2026 występuje w III lidze, grupie III.

Przypisy

Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVII wieku Kategoria:Miasta w województwie lubuskim