Bukowsko – wieś (w latach 1748–1934 miasto), siedziba gminy Bukowsko w powiecie sanockim województwa podkarpackiego. Ma status sołectwa.

Wieś leży nad potokiem Bukowiec oraz Sanoczek w dorzeczu Sanu, 16 km na południowy zachód od Sanoka, na Pogórzu Bukowskim.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Bukowsko. W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa krośnieńskiego.

Wieś położona jest przy drodze wojewódzkiej nr 889 z Sieniawy, przez Nowotaniec do Szczawnego. 17 km od drogi krajowej nr 28. Najbliższe przejścia graniczne przez Radoszyce drogą 892 na Słowację – 21 km (przejście drogowe – pojazdy do 7,5t). Nazwa wsi pochodzi od polskiej lub ukraińskiej nazwy buka. Najstarsze zapisane nazwy miejscowości Bukowsko to: Bucowsko, Bvkowsko (XV wiek), Bukosko (1785); w brzmieniu ukraińskim: Bukivs’ko (1851); w brzmieniu łemkowskim: Butiwsko, Bukowsko, Bukisko, w jęz. jid. בוקאווסק Bikofsk. Na radzieckich mapach woj. z okresu II. w.ś. jako Буковско.

Pobliskie wsie Wola Sękowa Nowotaniec WolicaTokarnia Bukowsko MorochówKarlików Wola Piotrowa Wysoczany Pobliskie miasta Rymanów Brzozów SanokDukla Bukowsko ZagórzSvidnik Medzilaborce Lesko

Części wsi + Integralne części wsi Bukowsko SIMC Nazwa Rodzaj0346550 Brogówka część wsi0346566 Łazy część wsi0346572 Miasteczko część wsi0346589 Nędze część wsi0346595 Sanoczki część wsi

Historia

thumb|Bukowsko – 1936 W dokumentach z 1361 i 1468 roku miejscowość wzmiankowana jako Bukowsko Inferius. Pierwszymi odnotowanymi sołtysami bukowskimi byli Johannes scultenus de Bukowsko, a następnie Janek scultelo w 1436 roku. Od 1435 roku Piotr ze Zboisk, Petrus de Boyska, Petrus de Tyrawa, ożeniony z Małgorzatą, 1434–1465 chorąży sanocki, właściciel Zboisk, Wolicy, Bełchówki i Zahoczewia, dziedziczył też Bukowsko następnie dobra te zostaną skasowane za opieszałości wojenne. Przed 1468 rokiem wieś została zaludniona przez schizmatyków, którzy w następnych latach powrócili do wiary katolickiej. Od 1477 roku wieś znalazła się w dobrach które dzierżawili Jan Herburt z Felsztyna i Odnowa, następnie jego syn Piotr Herburt Felsztyński, a następnie wnuk Mikołaj Herburt Odnowski z Felsztyna wojewoda sandomierski. thumb|left|Pomnik Józefa Piłsudskiego w Bukowsku, 1936

We wsi zamieszkiwała w XV wieku ludność w przewadze polska. W okresie reformacji Bukowsko sprzyjało braciom polskim i było jednym ze znaczniejszych ośrodków reformacji w regionie. W XVIII i XIX wieku było niewielkim miasteczkiem. Przed 1716 rokiem pomiędzy dolną a górną częścią wsi została lokowana osada targowa, która dała następnie początek osadzie małomiasteczkowej i miastu. Do 1772 roku miasteczko należało administracyjnie do ziemi sanockiej województwa ruskiego w I Rzeczypospolitej.

Po I rozbiorze Polski znalazło się w cyrkule leskim, a następnie w sanockim. W wydanym po raz pierwszy w 1786 r. dziełku pt. „Geografia (...) Galicyi i Lodomeryi” jego autor, Ewaryst, hrabia Kuropatnicki, scharakteryzował je krótko: Bukowsko. Miasteczko na woły i bydło jarmarkami sławne. Po reformie administracyjnej w 1864 roku Bukowsko było siedzibą powiatu sądowego w Galicji. W połowie i pod koniec XIX wieku właścicielką posiadłości tabularnej w Bukowsku była (dożywotnio) Agnieszka Rylska. W 1911 właścicielem tabularnym był Kazimierz Rodkiewicz. W okresie wojny mieścił się w Bukowsku sztab niemieckich wojsk okupacyjnych gen. Würtza. W tym też czasie Bukowsko przynależało do placówki nr IV w Nowotańcu, podległej Komendzie Obwodu AK w Sanoku. Łącznie w latach 1940–1944 w wyniku zbrodni niemieckich, przy częstym udziale kolaborantów ukraińskich (donosy, aresztowania przez Ukraińską Policję Pomocniczą), zginęło 36 polskich mieszkańców Bukowska. Bukowsko było następnie palone przez oddziały UPA trzy razy: w marcu, kwietniu i listopadzie 1946 roku.

Religia Katolicy obrządku łacińskiego thumb|Kościół parafii Podwyższenia Krzyża Świętego W Bukowsku od 1748 roku znajduje się parafia rzymskokatolicka pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Parafia obejmowała swoim zasięgiem do 1947 roku, m.in. miejscowości: Bukowsko, Wolica, Wola Piotrowa, Wisłok, Bełchówka, Wisłok Wielki, Przybyszów, Płonna, Czystogarb, Smolnik, Osławica, Wysoczany, Turzańsk, Wola Michowa.

Protestanci W okresie reformacji miejscowość była ośrodkiem kalwinizmu, a następnie ok. 1653 roku, braci polskich; (1558–1721 koniec III wojny północnej). Od lat 60. XX wieku na terenach ościennych rozwija się protestancka Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa.

Upamiętnienia Pomnik Józef Piłsudskiego, odsłonięty 3 maja 1936. Po ataku słowackim na Polskę w 1939 honory przed pomnikiem oddał Minister obrony Słowacji Ferdinand Čatloš. Pomnik nie istnieje. Pomnik Walczącym o Niepodległość Polski

Osoby związane z miejscowością thumb|Tablica upamiętniająca ofiary totalitaryzmu hitlerowskiego i stalinowskiego

Zbigniew Sienieński (zm. 1567/1568) – kasztelan sanocki Krzysztof Ossoliński – wojewoda sandomierski Franciszek Maksymilian Ossoliński – marszałek Sejmu Józef Kanty Ossoliński – wojewoda wołyński

Honorowi obywatele Jan Haszczyc (sędzia, 1867) Aleksander Mniszek-Tchorznicki Leon Studziński Feliks Kiryk (2011)

Ofiary zbrodni katyńskiej kpt. Wojciech Bursa ur. 1895, Bukowsko – zam. 1940, Katyń przod. Stanisław Chorążek ur. 1893, Lwów – zam. 1940, Kijów (od 1935 komendant posterunku Policji Państwowej w Bukowsku) post. Stanisław Kowalik ur. 1893, Bukowsko – zam. 1940, Miednoje post. Władysław Wilecki ur. 1911, Bukowsko – zam. 1940, Miednoje por. Jerzy Skoczyński ur. 1906, Bukowsko – zam. 1940, Katyń kpt. Andrzej Drozd, ur. 1895, Bukowsko – zam. 1940, Charków ppor. Jan Krawiec, ur. 1909, Bukowsko – zam. 1940 Charków ppor. Adam Orlik, ur. 1902, Bukowsko – zam. 1940, Katyń

Atrakcje thumb|Festiwal Bukowskie Prezentacje Folklorystyczne thumb|Mapa Bukowska z roku 1906 thumb|Historyczny Herb Bukowska Farma Wiatrowa Bukowsko-Nowotaniec

Zobacz też Cmentarz żydowski w Bukowsku Miejscowości w Polsce pozbawione praw miejskich Pogórzanie wschodni

Przypisy Raport o stanie gminy Bukowsko w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 2–3. Strona gminy, sołectwa. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().

Bibliografia Akta Grodzkie i Ziemskie prof. Adam Fastnacht, Osadnictwo Ziemi Sanockiej w latach 1340–1650, Wrocław 1962 prof. Adam Fastnacht, Słownik Historyczno-Geograficzny Ziemi Sanockiej w Średniowieczu prof. Feliks Kiryk, Zarys dziejów Bukowska do 1795 Rocznik Sanocki t. I 1963 i t. II 1967 i 2006 zob. Feliks Kiryk A. Zielecki. Bukowsko w okresie autonomii Galicji, [w:] Ojczyzna bliższa i dalsza. Studia historyczne ofiarowane Feliksowi Kirykowi w sześćdziesiąta rocznicę urodzin. Kraków 1993. s. 243–258 Jan Radożycki, Aby o nich nie zapomniano, Szczecin 2007

Linki zewnętrzne

Gminny Portal internetowy Bukowsko na mapie Beskidu Niskiego Historia Żydów w Bukowsku na portalu Wirtualny Sztetl

Kategoria:Arianizm w I Rzeczypospolitej

Kategoria:Dawne miasta w województwie podkarpackim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVIII wieku Kategoria:Ośrodki kalwinizmu w I Rzeczypospolitej Kategoria:Wsie w powiecie sanockim