Sędziszów Małopolski – miasto w Polsce położone w województwie podkarpackim, w powiecie ropczycko-sędziszowskim, siedziba gminy Sędziszów Małopolski.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa rzeszowskiego.
Geografia Położenie i obszar Sędziszów Małopolski jest położony na pograniczu dwóch krain geograficznych – Karpat i Kotliny Sandomierskiej w wąskiej strefie przejściowej Podkarpacia, między Pogórzem Karpackim a Kotliną Sandomierską.
Przez miasto przepływają trzy potoki: Bystrzyca, Budzisz i Gnojnica. Potok Gnojnica wpada na terenie miasta do potoku Budzisz.
W 1945 roku obszar Sędziszowa wynosił 390 ha. 28 maja 1946 roku, na posiedzeniu Miejskiej Rady Narodowej, podjęto uchwałę o poszerzeniu obszaru miasta poprzez włączenie w jego skład Przedmieścia Sędziszowskiego, przez co powierzchnia Sędziszowa powiększyła się do 800 ha. Z dniem 1 stycznia 1997, rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1996, do miasta została włączona część wsi: Borek Wielki o powierzchni 80,52 ha, Góra Ropczycka o powierzchni 36,08 ha, Kawęczyn Sędziszowski o powierzchni 98,67 ha oraz Wolica Ługowa o powierzchni 15,58 ha. Według danych z roku 2005 miasto miało powierzchnię 9,94 km². Z dniem 1 stycznia 2006 powierzchnia miasta została powiększona do 9,96 km², poprzez przyłączenie części obszaru obrębu ewidencyjnego Kawęczyn Sędziszowski o powierzchni 2,32 ha z gminy Sędziszów Małopolski.
1 stycznia 2019 Sędziszów Małopolski powiększył się o 4 miejscowości z gminy Sędziszów Małopolski: Borek Wielki, Kawęczyn Sędziszowski, Wolicę Ługową i Wolicę Piaskową. Do miasta został włączony obszar obrębu ewidencyjnego Borek Wielki, o powierzchni 1157,66 ha, obszar obrębu ewidencyjnego Kawęczyn Sędziszowski, o powierzchni 395,62 ha, obszar obrębu ewidencyjnego Wolica Ługowa, o powierzchni 396,66 ha i obszar obrębu ewidencyjnego Wolica Piaskowa, o powierzchni 752,60 ha. W sumie powierzchnia miasta zwiększyła się z 996,49 ha do 3.699,03 ha, a liczba ludności wzrosła z 7.524 osób do 12.226 osóbOD 1 STYCZNIA 2019 R. SĘDZISZÓW MAŁOPOLSKI WIĘKSZY !!!.
Sędziszów Małopolski leży w dawnej ziemi sandomierskiej w historycznej MałopolsceJan Malczewski: Miasta między Wisłoką a Sanem do początku XVI wieku. Powstanie, zagospodarowanie, układy przestrzenne. Państwowa Wyższa Szkoła Wschodnioeuropejska w Przemyślu, Rzeszów 2006, s. 169. .
Klimat Okolice Sędziszowa Małopolskiego zaliczane są do najcieplejszych w kraju – podgórska strefa klimatyczna charakteryzuje się długimi upalnymi latami i łagodnymi zimami. W związku z tym że miasto położone jest pomiędzy Rzeszowem a Dębicą, dla których to miejscowości były wykonywane pomiary przebiegów temperatur, przyjęte parametry termiczne są wynikiem wypośrodkowania pomiarów w nich dokonywanych.
Średnie roczne temperatury wahają się w granicach od 7,5 °C do 8,1 °C. Liczba dni z przymrozkami oscyluje pomiędzy 114,4 a 107,2, dni mroźnych od 46,7 a 38,0, bardzo mroźnych od 25,9 a 18,0. Liczba dni gorących waha się pomiędzy 38,1 a 37,2.
W ciągu roku najwyższe wartości wilgotności względnej występują zimą, z maksimum w listopadzie i grudniu. Najwyższe wartości wilgotności występują wiosną, z minimum w kwietniu i maju. W rejonie miasta notuje się około 40 dni w roku z mgłą.
W ciągu roku największe średnie zachmurzenie występuje w miesiącach: listopad, grudzień i styczeń. Najmniejsze zaś w okresie od czerwca do września.
Rejon miasta otrzymuje w ciągu roku około 650 mm opadu. Największe miesięczne sumy opadu notuje się w lipcu a najniższe w lutym. Na okres wegetacyjny przypada około 250 mm opadu. W ciągu roku notuje się około 26 dni burzowych. Śnieg utrzymuje się około 120 dni w roku.
Dominującymi wiatrami na tym terenie są wiatry zachodnie i południowo-zachodnie. Najrzadziej notowane są wiatry wschodnie.
Podział administracyjny miasta Zgodnie z Uchwałą nr II/38/18 Rady Miejskiej w Sędziszowie Małopolskim z dnia 6 grudnia 2018 r. w sprawie zmian w Statucie Gminy Sędziszów Małopolski, podział administracyjny miasta przedstawia się następująco:Urząd Miejski w Sędziszowie Młp., Uchwała nr II/38/18 Rady Miejskiej W Sędziszowie Małopolskim z dnia 6 grudnia 2018 r. w sprawie zmian w Statucie Gminy Sędziszów Małopolski. 1) Osiedle Młodych – obejmuje ulice: Osiedle Młodych, Fabryczna, Wesoła, Słoneczna, Spacerowa, Jabłonowskich, Mikołaja Ligęzy, Michałowskich, Potockich, Odrowążów, Starzeńskich, Tarnowskich, Wspólna 2) Osiedle Śródmieście – obejmuje ulice: Węglowskiego, 3-go Maja, Blich, Polna, Rynek, Jana Pawła II, Bednarska, Wyspiańskiego, Szkarpowa, Szeroka, Krótka, Garncarska, ks. Maciąga, Cicha, Kościuszki, Sportowa, Kwiatowa, kard. Wyszyńskiego, ks. Granickiego, prof. Kota, Solidarności, Piekarska, Ogrodowa, Kolejowa, Kasztanowa, Lipowa, Klonowa, Armii Krajowej, Partyzantów, Kroczki 3) Osiedle Rędziny – obejmuje ulice: Głowackiego (od ul. Konopnickiej) nr nieparzyste 1-21 i nr parzyste 32-56, Konopnickiej, Rędziny, Piaskowa nr nieparzyste 1-37 i nr parzyste 2-43, Działkowa, Borkowska nr nieparzyste 1-65 i nr parzyste 2-88, św. Franciszka, św. Klary, św. Barbary, św. Antoniego, ks. Sapeckiego, Szymborskiej, Orzeszkowej, Koralowa, Bursztynowa, Szafirowa, Krokusowa, Rubinowa, Szmaragdowa, Tomasza Dyły nr parzyste 2-26 4) Osiedle 1000-lecia – obejmuje ulice: Al. 1000-lecia, Kochanowskiego, Sienkiewicza, Letnia, Słowackiego, Staszica, Prusa, Reja, Kołłątaja, Fredry, Mickiewicza, Piłsudskiego, Południowa, Warzywna 5) Osiedle Przedmieście – obejmuje ulice: Rzeszowska, Księżomost, Witosa, Jagiellońska, Grunwaldzka, Kolbuszowska nr 1-24, 26, 29-46, Olszana, Ługowa, Głowackiego (od ul. Kolbuszowskiej) nr parzyste 2-30 i nr nieparzyste 23-31, Bieszczadzka nr 2 6) Osiedle Borek Wielki – obejmuje ulice: Borkowska nry nieparzyste 67-115 i nry parzyste 90-118, Szkolna, Leśna, Perłowa, Dworska, Rolnicza, Zachodnia, Zielna, Zarzecze, Króla Kazimierza Jagiellończyka, Grafitowa, Błękitna, Grobla, Jastrzębia, Słowicza, Jaskółcza, Skowronkowa, Wschodnia nry nieparzyste 15-115 i nry parzyste 20-116, Narcyzowa, Słonecznikowa, Żurawia, Gołębia, Krucza, Wiejska nry parzyste 30-90 i nry nieparzyste 45-105, Poręby, Jodłowa, Gajowa, Cisowa, Sosnowa, Świerkowa, Lawendowa, Rumiankowa, Modra, Zielona, Mahoniowa, Lazurowa, Limbowa, Tomasza Dyły nry nieparzyste 1-59 7) Osiedle Kawęczyn – obejmuje ulice: Kolbuszowska nry parzyste 48-70, Bieszczadzka, Karpacka, Legionów Polskich nry parzyste 2-12, Tatrzańska, Warszawska, Roztocze, Jeżynowa nry nieparzyste 75-87 i nry parzyste 116-126, Podlesie nr nieparzyste 1-21 i nry parzyste 2-16, Kawęczyn, Sudecka, Beskidzka, Złota 8) Osiedle Wolica Ługowa – obejmuje ulice: Legionów Polskich nry nieparzyste 1-69 i nry parzyste 14-144, Kolbuszowska nr nieparzyste 25-27 i nry nieparzyste 47-73, Miętowa nry parzyste 2-14, Miodowa, Strzelców, Ziołowa, Strażacka, Liliowa, Krzewowa, Migdałowa, Waniliowa, Laurowa, Pod Dębem, Bakaliowa, Tymiankowa, Bazyliowa nieparzyste 1-23 i nry parzyste 2, 20-22, Kawowa, Jeżynowa nry nieparzyste 21-73 i nry parzyste 36-114, Podlesie nr parzyste 18-40 i nieparzyste 23-131, Imbirowa, Spokojna 9) Osiedle Wolica Piaskowa – obejmuje ulice: Piaskowa nry nieparzyste 41-73 i parzyste 50-86, Jaśminowa, Wschodnia nr nieparzyste 1-13 i nry parzyste 2-18, Wolicka, Niepodległości, Orzechowa, Aroniowa, Szafranowa, Legionów Polskich nry nieparzyste 71-101 i nr parzyste 146-162, Miętowa nr nieparzyste 1-47, Jeżynowa nry nieparzyste 1-19 i nry parzyste 2-34, Jagodowa, Brzoskwiniowa, Północna, Brzozowa, Malinowa, Wiśniowa, Wiejska nry nieparzyste 1-43 i nry parzyste 2-28, Potokowa, Źródlana, Chabrowa, Magnoliowa, Wrzosowa, Irysowa, Bazyliowa nry parzyste 4-18.
Demografia Ludność Historyczne dane dotyczące liczby ludności Sędziszowa MałopolskiegoŹródła informacji: lata 1536–1945: lata 1990–1996: lata 1999–2005: : 1536 – 500–600 osób (99 domów; dane szacunkowe na podstawie liczby domów) 1662 – 299 osób (prawdopodobnie bez duchownych i dzieci do lat 4) 1787 – 1428 osób (216 domów; Sędziszów i Przedmieście) 1790 – 1388 osób (215 domów; Sędziszów i Przedmieście) 1799 – 1339 osób (212 domów; Sędziszów i Przedmieście) 1807 – 1416 osób (225 domów; Sędziszów i Przedmieście) 1815 – 1371 osób (217 domów; Sędziszów i Przedmieście) 1820 – 1447 osób (225 domów; Sędziszów i Przedmieście) 1824 – 1581 osób (218 domów; Sędziszów i Przedmieście) 1857 – 1648 osób (Sędziszów i Przedmieście) 1870 – 2016 osób (238 domów) 1880 – 2629 osób (253 domów) 1890 – 2850 osób (263 domów) 1900 – 2536 osób (297 domów) 1910 – 2651 osób 1921 – 1936 osób 1933 – 2560 osób (321 domów) 1950 – 2244 osób 31 grudnia 1978 – 5148 osób 1990 – 6831 1993 – 6910 1996 – 6820 31 grudnia 1999 – 7232 osób 31 grudnia 2002 – 7135 osób 31 grudnia 2005 – 7121 osób 31 grudnia 2007 – 7095 osób 31 grudnia 2008 – 7096 osób 31 grudnia 2009 – 7158 osób 31 grudnia 2010 – 7149 osób 31 grudnia 2013 – 7492 osób 1 stycznia 2019 – 12 226 osób
Struktura ludności Dane z 30 czerwca 2005: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 7 131 100 3664 51,4 3467 48,6Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 717,4 368,6 348,8
Sędziszów Małopolski, liczy 12 423 mieszkańców, plasuje się na 16 miejscu pod tym względem wśród miast województwa podkarpackiego.
Piramida wieku mieszkańców Sędziszowa Małopolskiego w 2014 roku.
515x515px
Historia
thumb|Kościół parafialny na początku XX wieku thumb|Kościół i klasztor oo. Kapucynów na początku XX wieku thumb|Sędziszów Małopolski i okolice na fragmencie mapy z 1910 roku thumb|Ratusz w latach 50. XX wieku
Znaleziska archeologiczne świadczą o tym, że już w czasach brązu miało miejsce osadnictwo na terenach dzisiejszego Sędziszowa Małopolskiego.
Według spisów świętopietrza za lata 1325–1327, Sędziszów był siedzibą parafii leżącej w dekanacie dębickim. Kolejne dokumenty z początku XV wieku dokumentują Odrowążów jako właścicieli miasta – ich godło do dzisiaj jest herbem Sędziszowa.
Prawa miejskie, w wyniku starań Jana Odrowąża ze Sprowy (wojewoda podolski, a od 1479 roku ruski), Sędziszów uzyskał 28 lutego 1483 roku na mocy dokumentu wydanego przez Kazimierza Jagiellończyka.
W 1512 roku ustanowiono w mieście cotygodniowe targi we wtorek i doroczne jarmarki w dniu Świętego Filipa i Jakuba (1 maja) i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (8 września).
Od 1555 roku miasto znajdowało się w rękach Tarnowskich, następnie w roku 1567 przeszło w ręce Kostków. W drugim lub trzecim dziesięcioleciu XVII wieku Sędziszów przeszedł, drogą kupna, na własność Mikołaja Spytka Ligęzy z Bobrku. Za jego rządów wybudowano w mieście mosty, naprawiono drogi i umocniono brzegi często wylewających rzek. Nałożył on także na ówczesny samorząd obowiązek dalszej konserwacji dróg i mostów.
W 1649 roku dobra rzeszowskie wraz z Sędziszowem przejął Jerzy Sebastian Lubomirski.
W 1652 roku Sędziszów i sąsiednie wioski nawiedziła epidemia dżumy.
Podczas potopu szwedzkiego miasto dotkliwie ucierpiało na skutek przemarszu wojsk Jerzego Rakoczego.
W 1661 roku dobra sędziszowskie trafiły w ręce Potockich (za sprawą ślubu Feliksa Kazimierza Potockiego z Krystyną, córką Jerzego Sebastiana Lubomirskiego). Podczas rządów Potockich w mieście wybudowano ratusz, kościół parafialny, kościół i klasztor oo. Kapucunów.
W maju 1662 roku okolice Sędziszowa Małopolskiego i Ropczyc złupiły niezapłacone wojska koronne.
Podczas Wielkiej Wojny Północnej, ówczesny właściciel miasta, Michał Potocki opowiedział się za Stanisławem Leszczyńskim co naraziło jego włości na represje ze strony przeciwników.
W 1766 roku, na prośbę Piotra Potockiego, Stanisław August Poniatowski ustanowił w Sędziszowie jarmark tygodniowy, rozpoczynający się w poniedziałek po niedzieli mięsopustnej.
Kiedy w 1768 roku rozpoczęła swą działalność konfederacja barska, Piotr Potocki stanął w szeregach ich przywódców jako marszałek województwa sandomierskiego. W związku z tym już od roku 1768 konfederaci rekwirowali w Sędziszowie broń i żywność.