mały|Dom Ludowy z 1925 mały|Zabytkowa cerkiew. (Stan w 2021) mały|Kapliczka w Leżachowie mały|Kamienny obelisk Krzyża Świętego mały|Remizo-Świetlica z 2023 mały|Kamienna droga powiatowa z 1887 (Przeworsk-Jagiełła-Gorzyce-San-Leżachów-Sieniawa) mały|San od strony Gorzyc (13 lipiec 2022) Leżachów – wieś w południowo-wschodniej Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie przeworskim, w gminie Sieniawa. Ma status sołectwa. Leży w odległości 3 km od Sieniawy.

Według danych z 31 grudnia 2006 wieś miała 523 mieszkańców.

Prywatna wieś szlachecka, położona w województwie ruskim, w 1739 roku należała wraz z folwarkiem do klucza Jarosław LubomirskichAdam Homecki, Rozwój terytorialny latyfundium Lubomirskich (starszej gałęzi rodu) w latach 1581-1754, w: Studia Historyczne, rok V, zeszyt 3 (58), 1972, s. 436.. W latach 1853–1975 miejscowość administracyjnie należała do powiatu jarosławskiego.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Wieś Lezechow należąca do jarosławskich dóbr szlacheckich, położona była na przełomie XVI i XVII wieku w powiecie przemyskim ziemi przemyskiej województwa ruskiegoAtlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie, [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. "Ziemie Ruskie" Rzeczypospolitej, Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 2, tam jako Leżakow.

Od południowej strony miejscowości, w pobliżu DW 870 znajduje się „Utires”, zajmujący się utylizacją odpadów.

W miejscowości znajduje się drewniany, nieczynny kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (dawna cerkiew greckokatolicka św. Nykyty).

Części wsi +Integralne części wsi Leżachów SIMC Nazwa Rodzaj0611241 Chałupki część wsi0611258 Kliny część wsi

Historia Pierwsze udokumentowane wzmianki o Leżachowie są już w dokumencie ustanowienia Ordynacji Jarosławskiej z 1470 roku. Wzmiankowane są Jarosław, Przeworsk i wsie; obok Leżachowa są w pobliżu wymieniane: Dobra, Manasterz, Radawa, Nielepkowice, Dąbrownica, Las Gorliczyna, Gniewczyna, Tryńcza, Grodzisko i inne. W 1519 roku ordynacja ta została zniesiona.

Następnie wieś wzmiankowana jest w regestrach poborowych, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej w 1515 roku jako LyazechowAleksander Jabłonowski. Źródła dziejowe. Tom XVIII, część I. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII, część 1. Ziemie Ruskie, Ruś Czerwona. (str. 135)<br/ >[Cytat: Lyazechow, lan 10, tab. gr. 18, pop gr. 15.] i 1589 roku, jako LezechowAleksander Jabłonowski. Źródła dziejowe. Tom XVIII, część I. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII, część 1. Ziemie Ruskie, Ruś Czerwona (str. 4)<br/ >[Cytat: Lezechow, lan. 10, pop, taber., hort. c. agr. 4, inq. c. pec. 8, inq. paup. 2.]Z zapisu regestru z 1515 roku wynika że, w Leżachowie istniała już cerkiew (słowo pop oznacza że był duchowny, który był opodatkowany), a wieś posiadała 10 łanów kmiecych. Cerkwie i parochie istniały też w pobliskich wsiach: Dobra, Piskorowice, Laszki, Radawa, Manasterz, Wysocko, Grzęska. W 1589 roku ponownie jest wpis o cerkwi (pop), ponadto we wsi było 4 ogrodników i 2 lokatorów biednych. Dowiadujemy się, że w latach 1515-1589 powstał Dekanat Jarosław (protopop) i kilka nowych cerkwi: Wietlin, Wiązownica, Cetula, Mirocin.. Po podziale obszaru Jarosławskiego ziemie te weszły w skład dóbr Sieniawskich, a następnie Czartoryskich.

Wieś była również wzmiankowana jako Lezechow w 1628Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 1. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1628. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 1997 (str. 184)<br/ >[Cytat: Lezechow: de laneis 10 per gr 30; pop de sinagoga fl. 2; tabernator de particula agri gr 6; a propinatione vini cremati gr 6; hortulani in agris residentes 2 per gr 6; inquilini pecora habentes 8 per gr 8; inquilini pauperes 8 per gr 2 ...........................15/14/0.], 1651Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 2. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1651. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 1997 (str. 140)<br/ >[Cytat: Lezechow: de laneis 8 per gr 30, sinagoga libera, tabernator de particula agri gr 6, a propinatione vini cremati gr 6, hortulani in agris 2 per gr 6, inquilini cum pecore 8 per gr 8, inquilini pauperes 8 per gr 2 ...........11/14/0.], 1658Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe tom I, część 3. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1658. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 (str. 218)<br/ >[Cytat: Lezechow: de laneis 7 cum medio per gr 30, ecclesia libera, tabernator de particula agri gr 6, a propinatione vini cremati gr 6, hortulani in agris 2 per gr 6, inquilini cum pecore 8 per gr 8, inquilini pauperes 8 per gr 2 ..........10/29/0<br/ >Lanei vero 2 cum medio, hortulani in agris 2 desolati et abiurati ...........12/27/0.] i 1674Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 (str. 116)<br/ >[Cytat: Lezechow, g[e]n[er]osi Grudzinski: a personis subditorum utriusque sexus cum popone n[umer]o viginti novem in summa fl. .......30/0.]. W 1674 roku w Leżachowie było 30 domów.

W 1885 roku władze galicyjskie zbudowały drewniany most na Sanie, a w 1887 roku w Leżachowie zbudowały powiatowy kamienny gościniec z Przeworska do Sieniawy Niedziela. Pismo tygodniowe dla ludu. Nr 23 Lwów, 7 czerwca 1885 (s. 179).

W 1897 roku wybrano zwierzchność gminną w Leżachowie, której naczelnikiem został Jędrzej Midyło, a sekretarzem Fryderyk Lichtenberg. W 1902 roku w Leżachowie było 977 ludzi, zamieszkałych w 168 domach; w obszarze dworskim (podległym pod dwór w Pełkiniach) było 87 ludzi w 6 domachSkorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902 (s. 55) [dostęp 2017-03-03].

12 czerwca 1909 roku przez most na Sanie przejeżdżał bp Józef Sebastian Pelczar, który wizytował parafię w SieniawieKronika Diecezji Przemyskiej. R. IX, z. 7-8 (str. 408).

W latach 1914–1915 były walki frontowe nad Sanem wojsk rosyjskich i austriackich, podczas których most został spalony. Po I wojnie światowej decyzją Czartoryskich z Pełkiń, ziemia z folwarku w Leżachowie-Osadzie została rozparcelowana i przekazana chłopom. Na terenie folwarku za Sanem, powstał nowy przysiółek Kolonia Leżachowska, którego mieszkańcami byli Polacy. W 1921 roku w Leżachowie było 175 domów (w tym 27 w Kolonii Leżachowskiej).

W II Rzeczypospolitej wieś w powiecie jarosławskim województwa lwowskiego. Po I wojnie światowej na Sanie był prom linowy, a w 1924 roku władze powiatowe planowały budowę mostu. W 1925 roku zbudowano murowany dom ludowy. W 1933 roku w Leżachowie było zamieszkałych 1010 osób (w tym: 720 Ukraińców, 210 Polaków i 20 Żydów)Apokryf Ruski. Nadsanie. Leżachów. W 1934 roku Leżachów wszedł w skład gminy zbiorowej w Sieniawie. W latach 1939–1941 na Sanie była okupacyjna granica niemiecko-radziecka, a Leżachów był w radzieckiej strefie okupacyjnej. W 1940 roku z powodu tzw. czyszczenia 800 m pasa granicznego, część mieszkańców wysiedlono w rejon Kamionki Strumiłowej i do Besarabii, a budynki rozebrano. Mieszkańcy powrócili na swoje miejsca dopiero po wojnie.

W latach 1942–1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 11 Polaków (w tym 4-osobową rodzinę za ukrywanie Żydów) oraz 8 ukrywających się Żydów. W lipcu 1944 roku wyzwolicielska Armia Radziecka zbudowała drewniany most na Sanie. Wieś w latach 1944–1945 była atakowana, przez oddziały tzw. „dzikiej partyzantki” z Zasania i z terenu Sieniawskiego. Mieszkańcy przez pewien czas ukrywali się w lesie, a partyzanci z Zasania dokonywali mordów i rabunków na miejscowej ludnościApokryf Ruski. Mordy na ludności Ukraińskiej 1944–1947. Czerwona Wola - fragment wspomnień...<br/ >[Cytat: ...Jednego razu polska banda złapała w Leżachowie 10-letniego chłopca (...). Wzięła go ze sobą, by zrzucić z mostu leżachowskiego do Sanu. Chłopiec zaczął płynąć do brzegu, więc dostał kulę i popłynął Sanem dalej, jak setki innych Ukraińców...]. 18 kwietnia 1945 roku partyzanci spalili połowę wsi i zamordowali 10 osób. W maju 1945 roku wysiedlono na Ukrainę 287 mieszkańców z 72 domówДержавний Архів Львівської Області Нові дхерела щодо примусового переселення Українців у 1944-1946 роках (за матеріалами Державного Архіву Львівської Області) (ua) [dostęp 2019-01-19]. 26 października 1945 roku most został spalony, a później mordów dokonywali już tylko partyzanci z terenu Sieniawskiego. W czerwcu 1947 roku podczas Akcji „Wisła”, Wojsko Polskie, wysiedliło 38 osób na ziemie odzyskane. We wsi pozostało 320 osób - miejscowi Polacy, koloniści którzy zasiedlili opuszczone gospodarstwa i osoby, które przyjęły wyznanie rzymskokatolickie i obywatelstwo polskie.

22 lipca 1958 roku przez San przepłynął (z Przemyśla do Leżajska) młodzieżowy spływ kajakowy, który prowadził bp nominat Karol WojtyłaArtykuł o spływie kajakowym ks. Karola Wojtyły na Sanie.

W 1962 roku staraniem Kolonii Leżachowskiej przygotowano projekt techniczny budowy mostu na SanieArchiwum Państwowe w Rzeszowie [Sygn. akt: AP Rzeszów 59/210/0/-/1007 1962, ale budowa nie doszła do skutku, a most zbudowano w Ubieszynie.

Z czasem Kolonia Leżachowska, stała się samodzielną wsią jako Leżachów-Osada, która 1 stycznia 1996 roku, przyłączyła się do gminy Jarosław. W 1998 roku na górze Kamień, rozpoczęła się budowa prywatnego pałacu. W 1999 roku prom linowy na Sanie został ostatecznie zlikwidowany. W latach 1999–2000 w centrum wsi zbudowano murowany kościół filialny. W 2015 roku rozpoczęto generalny remont i prace badawczo-konserwatorskie dawnej cerkwi. 8 października 2023 roku oddano do użytku nowo zbudowaną remizo-świetlicę.

Oświata

W latach 1868–2008 we wsi istniała szkoła podstawowa.

Kościół

Cerkiew w Leżachowie istniała już jakiś czas przed 1515 rokiem. W 1796 roku zbudowano obecną drewnianą cerkiew sprowadzoną z Czerniawki. Była to cerkiew parafialna należąca do dekanatu Jarosławskiego, a od 1921 roku do dekanatu sieniawskiego. Parochia pw. św. Nykyty istniała do 1945 roku.

Rzymsko-katolicy należeli do parafii w Sieniawie. W 1853 roku w Leżachowie było tylko 18 rzymsko-katolików, w 1875 - 36, w 1878 - 68, w 1892 - 93, w 1913 - 206, w 1930 - 274, w 1952 - 398, w 1984 - 561.

W 1950 roku cerkiew została zamieniona na kościół filialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. W 1970 roku cerkiew była remontowana.

W 1997 roku podjęto decyzję o budowie nowego murowanego kościoła. W latach 1999–2000 w centrum wsi zbudowano murowany kościół filialny, według projektu mgr inż. Edwarda Makowieckiego, który 15 września 2002 roku został poświęcony przez abpa Józefa Michalika, pw. Podwyższenia Krzyża Świętego.

Osoby związane z miejscowością Zdzisław Karpiński (1890–1940) – weterynarz, zamordowany w Katyniu. abp Andrzej (Kuszczak) (1901–1986) – ukraiński arcybiskup metropolita Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w Stanach Zjednoczonych. Jan Czopik-Leżachowski (1938–1977) – poeta, dziennikarz. Jan Szul (ur. 1959) – dziennikarz radiowy i telewizyjny.

Zobacz też Leżachów-Osada Gromada Leżachów Gromada Sieniawa Leżachowiec Ležiachov

Uwagi

Przypisy Raport o stanie gminy Sieniawa w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 10 Strona gminy, sołectwa

Linki zewnętrzne

Spis poddanych wsi Pełkinie, Wólka Pełkińska i Leżachów, 1773

Kategoria:Leżachów Kategoria:Wsie Jarosławia Kategoria:Wsie Lubomirskich herbu Szreniawa bez Krzyża Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo ruskie) Kategoria:Wsie w powiecie przeworskim