Tadeusz Słobodzianek (ur. 26 kwietnia 1955 w Jenisejsku) – polski dramatopisarz, dramaturg, krytyk teatralny, reżyser, producent, w latach 2012–2022 dyrektor naczelny i artystyczny Teatru Dramatycznego m.st. Warszawy, dyrektor Teatru Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w latach 2010–2012, twórca i dyrektor artystyczny projektu edukacyjnego Laboratorium Dramatu oraz Szkoły Dramatu.
Życiorys Wczesne lata i początki kariery Urodził się na Syberii, gdzie jego rodzice zostali zesłani w 1944. W grudniu 1955 jego rodzina wróciła do Polski i osiedliła się w Białymstoku. Dorastał na pograniczu różnych kultur i religii – jego matka pochodziła z rodziny prawosławnej, ojciec był katolikiem o pochodzeniu polsko-ukraińskim.
W 1974 ukończył III Liceum Ogólnokształcące im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Białymstoku. Studiował teatrologię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie w ramach programu indywidualnego najpierw pod kierunkiem Jerzego Gota, a następnie Jana Błońskiego.
W latach 1978–1981 pisał recenzje teatralne pod pseudonimem Jan Koniecpolski, najpierw w „Studencie”, następnie dla tygodnika „Polityka”.
Lata 80. i 90. W 1981 debiutował jako dramaturg sztuką dla dzieci Baśń jesienna w reż. Rudolfa Zioły w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu, jako reżyser zaś w 1982 przedstawieniem Osmędeusze Mirona Białoszewskiego, w tym samym teatrze w Kaliszu. W latach 1981–1982 pełnił funkcję kierownika literackiego w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu, w 1982 był także kierownikiem literackim w Teatrze Polskim w Poznaniu, a w latach 1982–1983 był konsultantem programowym w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi. Funkcję konsultanta programowego pełnił też w Białostockim Teatrze Lalek (w latach 1984–1989). W latach 1989–1991 pracował jako kierownik literacki w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku. W 1991 był współzałożycielem Teatru Wierszalin, z którym związany był do 1993. W latach 1994–1995 był zatrudniony w Teatrze Dramatycznym w Warszawie jako kierownik literacki i dramaturg.
Lata 2000 W latach 2001–2005 wykładał „Sztukę Dialogu” w Laboratorium Reportażu na Wydziale Dziennikarstwa UW. W latach 2003–2004 pełnił funkcję kierownika literackiego w Teatrze Narodowym w Warszawie. Od 2003 kieruje stworzonym przez siebie Laboratorium Dramatu (2005–2010 projekt był realizowany przy Towarzystwie Autorów Teatralnych, później przez Fundację Sztuka Dialogu). Laboratorium Dramatu prowadzi teatr oraz pierwszą w Polsce Szkołę Dramatu (z siedzibą na ul. Olesińskiej 21 w Warszawie).
W 2009 napisał dramat Nasza klasa, którego prapremiera odbyła się w tym samym roku w Royal National Theater w Londynie. Tekst został nagrodzony Nagrodą Literacką Nike 2010. Dramat był wielokrotnie wystawiany w Stanach Zjednoczonych, gościł też w teatrach Kanady, Anglii, Brazylii, Japonii, Hiszpanii, Włoch, Węgier, Szwecji, Czech, Litwy i Izraela. Jej polska prapremiera odbyła się w 2010 w Teatrze na Woli w reżyserii Ondreja Spišáka.
W latach 2010–2012 był dyrektorem Teatru na Woli im. Tadeusza Łomnickiego. W 2012 objął stanowisko dyrektora naczelnego i artystycznego Teatru Dramatycznego m.st. Warszawy, co doprowadziło do połączenia Teatru na Woli i Teatru Dramatycznego w jedną instytucję.
Za dyrekcji Tadeusza Słobodzianka repertuar Teatru Dramatycznego układa się w kilka nurtów. Konsekwentnie realizowane są prapremiery i premiery współczesnej dramaturgii polskiej i zagranicznej, m.in.: Exterminator Przemka Jurka (reż. A. Figura), Cudotwórca Briana Friela (reż. W. Kostrzewski), Romantycy Hanocha Levina (reż. G. Chrapkiewicz), Kobiety bez znaczenia Bennetta (reż. G. Chrapkiewicz), Kruk z Tower Andrieja Iwanowa (reż. A. Figura). Prapremiery miały również dramaty Tadeusza Słobodzianka: Młody Stalin, Historia Jakuba, Niedźwiedź Wojtek, Fatalista. W repertuarze wciąż utrzymuje się Nasza klasa, która od 2010 prezentowana była w Teatrze na Woli, a obecnie grana jest na Scenie im. G. Holoubka. W 2014 pokaz Naszej klasy był transmitowany na żywo na antenie TVP Kultura i zgromadził przed telewizorami rekordową widownię ponad stu tysięcy oglądających.
W programie Teatru Dramatycznego znalazły się także adaptacje m.in.: Mistrza i Małgorzaty wg Bułhakowa (reż. M. Miklasz), Rosyjskiego kontraktu wg Płatonowa (reż. K. Rekowski), Biesów wg Dostojewskiego (reż. J. Opryński), Pociągów pod specjalnym nadzorem wg Hrabala (reż. J. Krofta), Tajnego dziennika wg Białoszewskiego (reż. W. Urbański), Ferdydurke wg Gombrowicza (reż. M. Miklasz), Miłość od ostatniego wejrzenia wg Rudan (reż. I. Kempa), Pani Dalloway wg Woolf (reż. M. Miklasz). Pojawiają się też inscenizacje dzieł klasycznych w nowych przekładach. Regularnie wystawiane są sztuki Szekspira: Hamlet (reż. T. Bradecki), Król Lear (reż. W. Kostrzewski), Kupiec wenecki (reż. A. Figura), Miarka za miarkę (reż. O. Koršunovas), Sen nocy letniej (reż. G. Máté). Ponadto: Król Edyp Sofoklesa (reż. J. Krofta), Sługa dwóch panów Goldoniego (reż. T. Bradecki), Księżniczka Turandot Gozziego (reż. O. Spišák). Z klasyki dramaturgii XX-wiecznej wystawiono m.in. Wizytę starszej pani Dürrenmatta (reż. W. Kostrzewski), Nosorożca Ionesco (reż. A. Tyszkiewicz), Widok z mostu Millera (reż. A. Glińska).
W repertuarze stale utrzymują się Szczęśliwe dni Becketta z udziałem Mai Komorowskiej (reż. A. Libera, prem. 1995). Rozwijany jest także nurt spektakli muzycznych, w ramach którego zrealizowano m.in.: Cabaret Kandera (reż. E. Pietrowiak), Kinky Boots Lauper (reż. E. Pietrowiak), Człowiek z La Manchy Leigha (reż. A. Wieczur-Bluszcz).
Za dyrekcji Tadeusza Słobodzianka Teatr Dramatyczny wrócił do roli organizatora festiwalu Warszawskie Spotkania Teatralne.
W 2021 Słobodzianek pełnił rolę jurora na 51. Krakowskim Festiwalu Filmowym.
Twórczość Dramaty RokTytułDrukPrapremiera1980Historia o żebraku i osiołku„Scena” 1980, nr 6Teatr Pinokio w Łodzi, reż. Bogumiła Rzymska, 10.05.19831981Baśń jesienna –Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu, reż. Rudolf Zioło, 7.11.19811983Pułapka –Teatr Groteska w Krakowie, reż. Wojciech Ziętarski, 11.09.19831987Car Mikołaj„Dialog” 1987, nr 5Teatr Dramatyczny w Warszawie, reż. Maciej Prus, 17.12.19881989Obywatel Pekosiewicz„Dialog” 1989, nr 5Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi, reż. Mikołaj Grabowski, 28.05.19891990Turlajgroszek (wspólnie z Piotrem Tomaszukiem)„Dialog” 1990, nr 11Teatr „Miniatura” w Gdańsku, reż. on sam, 14.11.19901991Prorok Ija„Dialog” 1991, nr 11Teatr Telewizji, reż. on sam, 6.06.19941992Jaskółeczka –Teatr Guliwer w Warszawie, reż. Adriana Nora Pizzino, 16.05.19921993Merlin – inna historia„Dialog” 1993, nr 3Teatr Wierszalin, reż. Piotr Tomaszuk, 15.07.19931993Kowal Malambo„Dialog” 1993, nr 7Bałtycki Teatr Dramatyczny im. Juliusza Słowackiego w Koszalinie, reż. Marek Pasieczny, 26.01.19952000Sen pluskwy, czyli towarzysz Chrystus„Krasnogruda” 2000, nr 12Teatr Nowy w Łodzi, reż. Kazimierz Dejmek, 15.09.20012009Nasza klasaWydawnictwo Słowo/obraz terytoria Seria: Dramaty do czytaniaRoyal National Theatre w Londynie, reż. Bijan Sheibani, 23.09.20092012Śmierć proroka i inne historie o końcu świataWydawnictwo Czarne –2013Młody Stalin. Prawdopodobna historia –Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy, reż. Ondrej Spišák, 6.04.20132016Niedźwiedź Wojtek –Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy, reż. Ondrej Spišák, 6.05.20162017Historia JakubaWydawnictwo Słowo/obraz terytoria Seria: Dramaty do czytaniaTeatr Dramatyczny m.st. Warszawy, reż. Ondrej Spišák, 17.03.20172019Fatalista –Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy, reż. Wojciech Urbański, 15.02.20192020Kwartety otwockie – cykl sztuk: Geniusz, Sztuka intonacji, Powrót Orfeusza, Krzew gorejący, HelsinkiWydawnictwo Żywosłowie – Jego dramaty realizowali: Kazimierz Dejmek, Maciej Prus, Mikołaj Grabowski, Ondrej Spišák, Piotr Tomaszuk, Andrej Woron, Bijan Sheibani, Joel Greenberg, Carme Portaceli, Gabor Mate, Blanka Zizka, Hisao Takase, Derek Goldman, Natalie Ringler, Yana Ross, Hanan Snir, Oskaras Koršunovas, Anja Susa, László Bocsárdi i inni.
Teatr i Teatr Telewizji RokTytułAutor tekstuForma twórczościTeatr1980OsmędeuszeMiron Białoszewski, Ludwik HernigreżyseriaBiałostocki Teatr Lalek1982Osmędeusze. Kabaret Kici KociMiron BiałoszewskireżyseriaTeatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu1982Osmędeusze i Kabaret Kici KociMiron Białoszewskireżyseria i układ tekstu (z Olgą Titkow)Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi1983OziminaWacław BerentadaptacjaTeatr im. Stefana Jaracza w Łodzi1986Scenariusz dla trzech aktorówBogusław SchaefferreżyseriaBiałostocki Teatr Lalek1987Historia o biedaku i osiołkuon samareżyseriaBiałostocki Teatr Lalek1988Kabaret Kici KociMiron Białoszewskiadaptacja, reżyseriaTeatr Ateneum w Warszawie1989Wielki teatr świataPedro Calderón de la BarcareżyseriaBiałostocki Teatr Lalek1991Czerwony KaputrekJan BrzechwareżyseriaTeatr Miniatura w Gdańsku1992Czerwony KaputrekJan BrzechwareżyseriaTeatr Telewizji1992Historia o żebraku i osiołkuon samreżyseriaTeatr Wierszalin1994Prorok Iljaon samreżyseriaTeatr Telewizji1995Magia grzechu –tekstLaboratorium Dramatu1995Car Mikołajon samreżyseriaTeatr Telewizji2019Księżniczka TurandotCarlo GozziintermediaTeatr Dramatyczny m.st. Warszawy
Role filmowe RokTytułTyp produkcjiRola1989Ostatnie lato albo pierwsza pieczęćSpektakl telewizyjnyApoloniusz1990HochzeitsgasteEtiuda szkolna –1993Kraj świataFilm fabularny – telewizyjnyEkspert od cudów w montowni komendy2007EkipaSerial fabularnyFranciszek Doniecki
Nagrody i wyróżnienia Tadeusz Słobodzianek jest laureatem następujących nagród: 1983 – XVIII OPTM w Szczecinie – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za realizację współczesnego utworu polskiego – za reżyserię przedstawienia Osmędeusze, Kabaret Kici Koci 1986 – II nagroda za dramat Obywatel Pekosiewicz w Konkursie Sztuk Współczesnych w Warszawie 1988 – nagroda wojewody białostockiego za rok 1987 za twórczość dramaturgiczną ze szczególnym uwzględnieniem sztuk Car Mikołaj i Obywatel Pekosiewicz 1988 – Nagroda Funduszu Literatury w dziedzinie dramatu – za tekst sztuki Car Mikołaj 1991 – nagroda za sztukę napisaną dla teatru lalek za tekst dramatu Turlajgroszek (wspólnie z Piotrem Tomaszukiem) na XV Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Lalek 1991 – nagroda wojewody gdańskiego za przedstawienie Turlajgroszek w Teatrze Miniatura w Gdańsku 1991 – I nagroda za najlepszy dramat – za tekst Turlajgroszek (wspólnie z Piotrem Tomaszukiem) na XXIX FPSW we Wrocławiu 1992 – Nagroda Stowarzyszenia ASITEJ im. Jana Dormana za Turlajgroszka w Towarzystwie Wierszalin 1992 – Grand Prix za dramat Prorok Ilja na Konkursie Sztuk Współczesnych we Wrocławiu 1993 – Fringe Firste za przedstawienie Turlajgroszek w Towarzystwie Wierszalin (wspólnie z Piotrem Tomaszukiem) na Międzynarodowym Festiwalu w Edynburgu 1993 – Nagroda Fundacji Kultury Wiejskiej im. Stanisława Piętaka za dramat Prorok Ilja 1994 – nagroda specjalna dyrektora Teatru TV za reżyserię przedstawienia TV Prorok Ilja 1994 – Nagroda Fundacji im. Kościelskich za całokształt twórczości dramaturgicznej i teatralnej 1994 – Paszport „Polityki” w dziedzinie teatru za rok 1993 – za całokształt twórczości dramaturgicznej i działalność Towarzystwa Wierszalin 1997 – wyróżnienie za sztukę Sen pluskwy w konkursie Ministerstwa Kultury i Sztuki na utwór sceniczny dla dorosłych 1998 – nagroda dramaturgiczna za tekst dramatu Obywatel Perkoś w ramach Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej 2000 – nagroda publiczności i dziennikarzy na XVIII Gorzowskich Spotkaniach Teatralnych 2002 – Srebrna Łódka za Sen pluskwy w Teatrze Nowym w Łodzi jako najlepszy spektakl w Łodzi w sezonie 2001/2002 2002 – Złota Maska za Sen pluskwy w Teatrze Nowym w Łodzi jako najlepsze przestawienie w Łodzi w sezonie 2001/2002 2002 – Medal im. Stanisława Bieniasza dla spektaklu Sen pluskwy w Teatrze Nowym w Łodzi na II Festiwalu Dramaturgii Współczesnej „Rzeczywistość przedstawiona” w Zabrzu