thumb|Owoc orzecha włoskiego Orzech (Juglans L.) – rodzaj roślin z rodziny orzechowatych. Obejmuje 20–21 gatunków. Większość gatunków występuje we wschodniej Azji i we wschodniej Ameryce Północnej, nieliczne rosną wzdłuż Andów w Ameryce Południowej sięgając do północnej Argentyny. Tylko jeden gatunek – orzech włoski J. regia rośnie w Azji zachodniej, rejonie Kaukazu i w południowej Europie.

W Polsce popularnie uprawiany, poza tym zdziczały i zadomowiony, a nawet inwazyjny jest właśnie orzech włoski, poza tym także zadomowione są już: orzech czarny J. nigra i szary J. cinerea, uprawiane znacznie rzadziej, głównie w parkach i ogrodach botanicznych.

Są to drzewa o drobnych kwiatach zapylanych przez wiatr, o owocach zwanych orzechami, w podręcznikach botanicznych określanych czasem pestkowcami lub nibypestkowcami (owocnia jest zdrewniała, a mięsistą okrywę wokół niej tworzą zrośnięte działki, podkwiatki i przysadki). Orzechy rosną w lasach górskich na suchych i skalistych stokach oraz w lasach w dolinach rzek i strumieni. Ich kora, liście i owoce zawierają juglon o silnym działaniu allelopatycznym.

Nazwa rodzajowa Juglans pochodzi ze skrócenia rzymskiej nazwy – Jovis glans oznaczającej „żołędzie” lub „orzechy Jowisza”. W starożytności orzech symbolizował płodność i obfitość.

Morfologia thumb|Kwiatostany męskie orzecha czarnego Pokrój Okazałe drzewa osiągające do 50 m, ale też krzewy do 3 m wysokości. Kora jest gładka do spękanej tafelkowato lub podłużnie bruzdowana. Pędy są tęgie, obłe, mniej lub bardziej pokryte gruczołowatymi włoskami, czasem też łuskami i włoskami prostymi wyrastającymi w pęczkach lub włoskami rozgałęziającymi się. Na pędach wyraźnie widoczne są okazałe blizny liściowe. Liście Aromatyczne, naprzeciwległe, długości 25–100 cm. Blaszki najczęściej nieparzystopierzaste, złożone z 5–23 listków. Kwiaty Zebrane w kotkowate kwiatostany. Kotki męskie są pojedyncze, ale wielokwiatowe. Kwiaty męskie wsparte są dwoma przysadkami, mają 4 działki kielicha i od 8 do 40 pręcików. Kwiaty żeńskie zebrane są po kilka w grona. Wsparte są one dwoma podkwiatkami i jedną przysadką. Składają się z kielicha mającego 4 działki i dolnego słupka z pojedynczym zalążkiem w zalążni. Owoce Niby-pestkowce o kulistym bądź owalnym kształcie. Owocnia tworzy zdrewniałą skorupę. Mięsista okrywa otaczająca owoc powstaje ze zrośniętych razem działek, podkwiatków i przysadki. Nasiono otoczone błoniastą łupiną, jest pofałdowane i rozwija się między dwoma lub czterema niepełnymi przegrodami.

Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny orzechowate z rzędu bukowców. W obrębie rodziny należy do podrodziny Juglandoideae. Najbliżej spokrewnionym rodzajem współczesnym jest orzesznik Carya.

Wykaz gatunków

Znaczenie użytkowe Głównym walorem użytkowym orzechów są ich jadalne owoce i drewno. Szczególnie cenione są dolne części pni, zwłaszcza te znajdujące się już pod powierzchnią gruntu – bardzo twarde, o bardzo gęstych i mocno zaznaczonych słojach. Drewno to wykorzystywane jest do wyrobu mebli, kolb broni strzeleckiej i w stolarstwie artystycznym. Z nasion orzecha włoskiego wyrabia się olej używany jako jadalny, do barwienia i wyrobu farb, używany w lampach, do celów technicznych i kosmetycznych. Do bejcowania różnego rodzaju drewna wykorzystuje się także wywar z liści i owoców orzechów.

Przypisy

Kategoria:Orzechowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza