thumb|Pociąg RoLa w Austrii
Rollende Landstraße (RoLa, także: rolling road, rolling highway) – rodzaj transportu intermodalnego i transportu kombinowanego polegający na przewożeniu pociągami towarowymi całych samochodów ciężarowych, ciągników siodłowych z naczepami albo zestawów z przyczepami przy użyciu specjalnych wagonów niskopodwoziowych. W odróżnieniu od nietowarzyszącego transportu intermodalnego, w którym koleją przewozi się samą jednostkę ładunkową, RoLa przewozi kompletny pojazd drogowy, a kierowca podróżuje w wagonie towarzyszącym, wagonie z miejscami siedzącymi albo kuszetce.
Transport typu RoLa był stosowany przede wszystkim w krajach alpejskich, gdzie miał ograniczać ciężki tranzyt drogowy przez obszary górskie oraz przenosić część przewozów z dróg na kolej. Współcześnie funkcjonuje także jako element szerszej grupy rozwiązań określanych jako autostrady kolejowe, obejmujących również przewóz samych naczep przy użyciu technologii załadunku poziomego albo pionowego.
Nazewnictwo i zakres pojecia thumb|Niemiecki znak informujący o usłudze Rollende Landstraße
Nazwa Rollende Landstraße pochodzi z języka niemieckiego i oznacza dosłownie „toczącą się drogę” albo „ruchomą drogę”. W polskich publikacjach technicznych i naukowych najczęściej stosowane są formy ruchoma droga oraz system ruchomej drogi. W literaturze spotykane są również zapisy skrótowe RoLa i Ro-La, pochodzące od niemieckiej nazwy Rollende Landstrasse. W starszych opracowaniach pojawia się ponadto symbol RL jako skrót odnoszony do systemu „ruchoma droga”.
Określenie ruchoma droga odnosi się w polskich źródłach do przewozu kompletnych pojazdów drogowych koleją na wagonach niskopodwoziowych, w odróżnieniu od przewozu samych kontenerów, nadwozi wymiennych lub naczep jako jednostek transportu intermodalnego. W tym znaczeniu system „ruchoma droga” bywa zaliczany do przewozów towarzyszących, ponieważ kierowca podróżuje wraz z pojazdem w tym samym pociągu, zwykle w wagonie towarzyszącym, kuszetkowym lub sypialnym. Terminami klasyfikacyjnymi są w tym kontekście także transport towarzyszący oraz transport konwojowany, oznaczające przewóz pojazdu drogowego wraz z kierowcą innym rodzajem transportu, np. koleją albo promem.
W materiałach branżowych spotyka się również opisowe określenie autostrada na kołach. Rail Cargo Group w polskojęzycznym opisie usługi ROLA wskazuje, że nazwa pochodzi od niemieckich słów Rollende i Landstrasse, a o systemie można powiedzieć „autostrada na kołach”; określenie to ma jednak charakter opisowy i nie jest podstawowym terminem używanym w polskich opracowaniach naukowych. Z systemem RoLa ideowo wiąże się hasło społeczne Tiry na tory, lecz oznacza ono szerszy postulat przenoszenia przewozów towarowych z dróg na kolej, a nie ścisłą nazwę technologii przewozu kompletnych pojazdów na wagonach niskopodwoziowych.
W nowszym polskim użyciu branżowym występuje także określenie autostrada kolejowa. Określenie to nie jest ścisłym synonimem klasycznej Rollende Landstraße, które odnosi się przede wszystkim do przewozu kompletnych pojazdów drogowych lub zestawów drogowych na wagonach niskopodwoziowych, zwykle w systemie transportu towarzyszącego z kierowcą jadącym tym samym pociągiem. Autostrada kolejowa jest pojęciem szerszym albo pokrewnym wobec RoLa, obejmującym także nietowarzyszący przewóz samych naczep bez ciągnika siodłowego i kierowcy.
Charakterystyka thumb|Ciągnik siodłowy z naczepą na wagonie systemu RoLa
RoLa jest formą transportu towarzyszącego. Oznacza to, że pojazd drogowy pozostaje kompletny, razem z ciągnikiem, naczepą lub przyczepą, a kierowca jedzie tym samym pociągiem. Załadunek i wyładunek odbywa się na terminalach wyposażonych w rampy, po których pojazdy wjeżdżają kolejno na wagony niskopodwoziowe.
W klasycznej formie RoLa zestaw pojazdów wjeżdża na skład kolejowy systemem roll-on/roll-off, a następnie jest zabezpieczany do przewozu. Kierowcy nie pozostają w kabinach pojazdów, lecz korzystają z wagonu towarzyszącego. Rail Cargo Group opisuje RoLa jako system, w którym ciężarówki i naczepy pokonują wybrane odcinki europejskich tras koleją, a kierowcy podróżują w wagonach towarzyszących.
Technika przewozu Terminale i załadunek thumb|Terminal transportu kombinowanego wykorzystywany do poziomego przeładunku naczep między drogą i koleją
Do obsługi RoLa potrzebne są terminale drogowo-kolejowe umożliwiające dojazd ciężarówek, odprawę, oczekiwanie na załadunek, wjazd pojazdu na wagon oraz wyjazd po dotarciu do stacji końcowej. UIC wskazuje, że przeładunek między drogą i koleją odbywa się przy użyciu ramp mobilnych, a pojazdy muszą spełniać warunki wynikające z kategorii oraz skrajni danej linii kolejowej.
Przykładem terminalu obsługującego RoLa jest Brennersee w Austrii, położony przy granicy z Włochami i autostradzie A13. Terminal ma dwie platformy załadunkowe o długości 380 m, 45 miejsc postojowych dla ciężarówek i umożliwia obsługę pociągów o długości do 420 m.
Wagony i skrajnia thumb|Wózek wagonu niskopodwoziowego wykorzystywanego w systemie Rollende Landstraße
Podstawowym elementem systemu są wagony niskopodwoziowe, umożliwiające przewóz wysokich pojazdów drogowych w granicach kolejowej skrajni. W Europie problemem technicznym jest wysokość zestawu złożonego z naczepy oraz wagonu: według opracowania UIRR typowa naczepa o wysokości 4000 mm ustawiona na normalnym wagonie kolejowym z podłogą położoną około 1100 mm nad główką szyny dałaby łączną wysokość około 5100 mm, co nie mieściłoby się w większości europejskich tuneli.
Jednym z rozwiązań jest zastosowanie wagonów z bardzo małymi kołami i obniżoną powierzchnią ładunkową. UIRR wskazuje, że taka technika umożliwia przewóz kompletnych pojazdów, ale wymaga tras o odpowiednio dużej skrajni i wiąże się z większymi nakładami technicznymi oraz wyższymi kosztami eksploatacji.
Odmiany i pojęcia pokrewne thumb|Załadunek naczepy w systemie CargoBeamer, należącym do pokrewnych technologii transportu kombinowanego
RoLa należy odróżniać od nietowarzyszącego transportu intermodalnego, w którym na wagonach przewozi się kontenery, nadwozia wymienne lub same naczepy, bez ciągnika siodłowego i kierowcy. UIC dzieli transport kombinowany m.in. na transport towarzyszący, gdzie ciężarówki przewożone są na wagonach niskopodwoziowych wraz z kierowcami, oraz nietowarzyszący, gdzie przewozi się jednostki intermodalne bez kierowcy, z przeładunkiem wykonywanym przez suwnice, reachstackery albo technologie poziome, takie jak Lohr, CargoBeamer lub Hellrom.
Z RoLa spokrewnione są tzw. autostrady kolejowe dla naczep, w których przewozi się głównie naczepy samochodowe. W takich systemach nie zawsze przewozi się cały zestaw drogowy, dlatego nie są one klasyczną Rollende Landstraße w ścisłym znaczeniu. Przykładem takiego rozwiązania jest terminal transportu kombinowanego w porcie w Walencji, uruchomiony w 2024 roku w celu załadunku i wyładunku naczep samochodowych między drogą a koleją. W 2026 roku CargoBeamer zwiększył częstotliwość połączenia Calais–Perpignan do sześciu par kursów tygodniowo, wskazując je jako intermodalne połączenie dla potoków ładunkowych między Wielką Brytanią, Francją i północną Hiszpanią.
Zalety i ograniczenia thumb|Zestaw drogowy przewożony koleją w ramach Rollende Landstraße
Do zalet RoLa zalicza się ograniczenie liczby kilometrów pokonywanych drogą, zmniejszenie zużycia paliwa, omijanie korków, możliwość przejazdu mimo ograniczeń ruchu ciężarówek w weekendy, święta lub nocą oraz wykorzystanie przejazdu kolejowego jako czasu odpoczynku kierowcy. Rail Cargo Group wskazuje także redukcję hałasu i emisji CO₂ oraz mniejsze obciążenie tras tranzytowych.
Ograniczeniem systemu są specjalne wymagania wobec taboru, terminali i tras kolejowych. UIC wskazuje, że usługi rolling road są ograniczone do określonych relacji i nie przewiduje się ich wprowadzenia do zwykłego ruchu wagonowego ze względu na wymagania specjalistycznych wagonów. Dodatkowym ograniczeniem jest niekorzystny stosunek masy ładunku do masy przewożonej, ponieważ koleją transportowany jest nie tylko ładunek i naczepa, lecz także ciągnik siodłowy.
Szwajcarski Federalny Urząd Kontroli Finansów ocenił w 2025 roku RoLa jako skuteczne rozwiązanie przejściowe wspierające przenoszenie transportu towarowego z dróg na kolej, ale jednocześnie wskazał na niższą efektywność subsydiów w porównaniu z nietowarzyszącym transportem kombinowanym, starzenie się taboru oraz ograniczenia związane z terminalem w Novarze.
Przykłady zastosowania Austria thumb|Pociąg RoLa na stacji Brenner; widoczny wagon towarzyszący dla kierowców
W Austrii RoLa jest związana głównie z przewozami przez korytarze alpejskie. Rail Cargo Group prowadzi usługi Rolling Road, wskazując w aktualnej ofercie relacje Brenner–Wörgl, Wörgl–Brenner, Trento–Wörgl, Wörgl–Trento oraz Wels–Maribor. W rozkładach i taryfach na 2026 rok Rail Cargo Group podaje m.in. usługi Wörgl–Trento, Wels–Maribor oraz Brenner–Wörgl.
Szwajcaria thumb|Pociąg Rollende Landstraße przejeżdżający przez Spiez w Szwajcarii
W Szwajcarii RoLa była elementem polityki przenoszenia ciężkiego transportu towarowego przez Alpy z dróg na kolej. W 2023 roku przez Szwajcarię przewieziono 37 mln ton towarów w ruchu transalpejskim, z czego kolej miała udział około 72%, a RoLa odpowiadała za około 7% całego transportu kombinowanego. Usługa Freiburg im Breisgau–Novara była obsługiwana przez RAlpin AG.
Według audytu z 2025 roku szwajcarski parlament przewidział utrzymanie usługi do 2028 roku i przyznał na ten cel ramy finansowe w wysokości 106 mln franków szwajcarskich, obejmujące także koszty likwidacji po zakończeniu funkcjonowania RoLa. W 2025 roku operator i źródła branżowe informowały jednak o wcześniejszym zakończeniu usługi z końcem 2025 roku z powodu zakłóceń na sieci kolejowej i pogorszenia warunków ekonomicznych.
Czechy i Niemcy thumb|Pociąg RoLa przy południowym portalu Katzenbergtunnel w Niemczech
Historycznym przykładem RoLa była relacja Drezno-Friedrichstadt–Lovosice, uruchomiona w 1994 roku. Połączenie miało ograniczać ruch ciężarówek przez przeciążone przejścia drogowe między Saksonią i Czechami. W 2004 roku uzgodniono zakończenie działania tej relacji z dniem 19 czerwca 2004 roku; przyczyną była m.in. bardzo niska, około dziesięcioprocentowa, wykorzystana zdolność przewozowa po rozszerzeniu Unii Europejskiej i zmianach w ruchu granicznym.
Francja thumb|Terminal CargoBeamer w Calais, przykład infrastruktury dla kolejowego przewozu naczep
We Francji rozwijane są autostrady kolejowe dla transportu naczep, zbliżone funkcjonalnie do RoLa, lecz częściej oparte na transporcie nietowarzyszącym. Przykładem jest terminal w porcie Sète-Frontignan, skąd od 2026 roku planowano przewóz 22 500 naczep rocznie w relacji Sète–Calais obsługiwanej przez VIIA, spółkę zależną SNCF. Usługa ta dotyczy przede wszystkim naczep, dlatego jest przykładem szerzej rozumianej autostrady kolejowej, a nie klasycznej RoLa z przewozem całych zestawów drogowych i kierowców.
Hiszpania W Hiszpanii rozwijane są autostrady kolejowe dla naczep samochodowych. W 2024 roku port w Walencji uruchomił terminal umożliwiający przeładunek naczep między drogą i koleją, określany jako element pierwszej hiszpańskiej autostrady kolejowej. Hiszpańskie projekty tego typu są związane głównie z przewozem naczep, a nie całych ciężarówek, dlatego są pojęciem pokrewnym wobec klasycznej RoLa.
Indie thumb|Przewóz ciężarówek w systemie Ro-Ro na Konkan Railway w Indiach
W Indiach rozwiązania typu roll-on/roll-off stosuje Konkan Railway: w 1999 roku uruchomiła komercyjną usługę przewozu ciężarówek Ro-Ro, początkowo na trudnej terenowo linii Konkan Railway. W późniejszych latach przewozy Ro-Ro prowadzono m.in. między Kolad, Verna, Ankola i Surathkal.
Polska thumb|Stacja Sławków Południowy LHS, związana z obsługą przewozów na Linii Hutniczej Szerokotorowej